ธุรกิจรถรับส่งนักเรียนแข่งกันด้วยสามอย่าง คือความปลอดภัย ความตรงเวลา และความสะอาด ซึ่งข้อสุดท้ายเป็นข้อเดียวที่ผู้ปกครองประเมินได้เองทุกวันจากสิ่งที่ลูกเล่า

รถตู้รับส่งนักเรียนยังเป็นพื้นที่ปิดขนาดเล็กที่มีเด็กสิบถึงสิบสี่คนนั่งติดกันสี่สิบนาทีถึงหนึ่งชั่วโมงต่อเที่ยว วันละสองเที่ยว ในรถที่เปิดหน้าต่างไม่ได้เพราะฝุ่นและความปลอดภัย

บทความนี้เล่าเรื่องจริงของเจ้าของรถรับส่งนักเรียนที่เสียเด็กไปสิบสี่คนจากเหตุการณ์เดียว พร้อมอธิบายว่าทำไมการล้างเบาะไม่พอ และการอบโอโซนซึ่งเป็นก๊าซที่เข้าถึงระบบแอร์และเนื้อฟองน้ำทำอะไรได้บ้าง

เรื่องที่เกิดขึ้นจริง

สามจุดจากสิบสองจุดที่เปลี่ยนทุกอย่าง

คุณสุรชัยเล่าว่าเขาได้รับผลตรวจตอนบ่ายวันศุกร์ และภายในสองชั่วโมงหลังจากนั้น อีเมลจากลูกค้าญี่ปุ่นก็เข้ามาแจ้งระงับการรับสินค้าล็อตที่กำลังจะขึ้นเรือในสัปดาห์ถัดไป

จุดที่เกินเกณฑ์ทั้งสามจุดอยู่ในตำแหน่งที่บอกเรื่องราวได้ชัดเจนมาก คือบริเวณรอยต่อผนังกับพื้นในมุมห้อง บริเวณใต้ชั้นวางพาเลทแถวในสุด และบริเวณรอบท่อลมของคอยล์เย็น

สามจุดนี้มีอะไรร่วมกันอย่างเดียวคือเป็นจุดที่คนเข้าไม่ถึงในทางปฏิบัติ มุมห้องที่มีพาเลทวางซ้อนสูงตลอดเวลา ใต้ชั้นวางที่ต้องใช้โฟล์คลิฟท์ยกออกถึงจะเข้าถึง และรอบท่อลมที่อยู่สูงเกือบสี่เมตร

คุณสุรชัยบอกว่าสิ่งที่ทำให้เขาอึดอัดที่สุดคือ ทีมของเขาทำความสะอาดตามแผน SSOP ทุกข้อ ไม่เคยขาด และเอกสารทุกใบครบถ้วน แต่แผนทำความสะอาดที่ดีที่สุดก็ยังทำได้แค่ในจุดที่คนเข้าถึงได้

ทำไมห้องเย็นถึงทำความสะอาดยากกว่าห้องทั่วไปมาก

ที่ปรึกษาด้านความปลอดภัยอาหารที่โรงงานเรียกมาช่วยอธิบายว่าห้องเย็นมีข้อจำกัดสามข้อที่ทำให้วิธีทำความสะอาดปกติใช้ได้จำกัดมาก

ข้อแรกคือน้ำ การล้างด้วยน้ำในห้องที่อุณหภูมิลบสิบแปดองศาแทบเป็นไปไม่ได้ เพราะน้ำจะกลายเป็นน้ำแข็งทันที และในห้องเย็นที่ศูนย์ถึงสี่องศา น้ำที่ใช้ล้างจะเพิ่มความชื้นซึ่งกลายเป็นน้ำแข็งเกาะและเป็นแหล่งสะสมเชื้อรอบใหม่

ข้อที่สองคือสารเคมี น้ำยาฆ่าเชื้อหลายชนิดทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพที่อุณหภูมิต่ำ และในพื้นที่สัมผัสอาหารยังมีข้อจำกัดเรื่องสารตกค้างที่ต้องล้างออกด้วยน้ำ ซึ่งวนกลับไปที่ปัญหาข้อแรก

ข้อที่สามคือการหยุดระบบ การทำความสะอาดใหญ่ในห้องเย็นต้องหยุดระบบทำความเย็นและย้ายสินค้าออก ซึ่งมีต้นทุนสูงมากทั้งค่าเช่าห้องเย็นภายนอก ค่าขนย้าย และความเสี่ยงที่สินค้าจะเสียคุณภาพระหว่างทาง

ต้นทุนจริงของออเดอร์ที่ถูกระงับ

มูลค่าออเดอร์ที่ถูกระงับคือ 6.8 ล้านบาท แต่คุณสุรชัยบอกว่านั่นเป็นเพียงตัวเลขแรก เพราะสินค้าล็อตนั้นถูกผลิตแล้วและอยู่ในห้องเย็น ทุกวันที่รอคือค่าไฟและค่าพื้นที่จัดเก็บ

โรงงานต้องจ้างห้องแล็บภายนอกตรวจซ้ำแบบเร่งด่วนสองรอบ รอบละ 78,000 บาท และต้องส่งรายงานการแก้ไขเชิงป้องกันให้ลูกค้าภายในสิบสี่วัน

ลูกค้ายังลดปริมาณสั่งซื้อในไตรมาสถัดไปลง 30 เปอร์เซ็นต์ระหว่างรอดูผลการแก้ไข ซึ่งคิดเป็นมูลค่าอีกประมาณ 9 ล้านบาท และเพิ่มความถี่การตรวจ swab จากไตรมาสละครั้งเป็นเดือนละครั้งโดยโรงงานเป็นผู้ออกค่าใช้จ่าย

คุณสุรชัยบอกว่าสิ่งที่น่ากลัวที่สุดในธุรกิจส่งออกอาหารคือ ลูกค้าไม่ได้ตัดสินจากว่าคุณเคยดีมาสิบสองปี แต่ตัดสินจากว่าคุณจัดการเหตุการณ์ล่าสุดได้ดีแค่ไหน และคุณมีมาตรการที่พิสูจน์ได้หรือไม่

วิธีที่โรงงานในญี่ปุ่นใช้อยู่แล้ว

ที่ปรึกษาคนเดิมเป็นคนแนะนำให้คุณสุรชัยดูเรื่องการใช้โอโซนในห้องเย็น โดยบอกว่าเป็นวิธีที่โรงงานอาหารในญี่ปุ่นและยุโรปใช้กันมานาน โดยเฉพาะในพื้นที่ที่ล้างด้วยน้ำไม่ได้

เหตุผลที่มันเหมาะกับห้องเย็นมีสามข้อที่ตรงกับข้อจำกัดสามข้อพอดี หนึ่งคือมันเป็นก๊าซจึงไม่เพิ่มน้ำและไม่เกิดน้ำแข็ง สองคือมันสลายกลับเป็นออกซิเจนจึงไม่ทิ้งสารตกค้างบนพื้นผิวสัมผัสอาหาร และสามคือมันเข้าถึงมุมห้อง ใต้ชั้นวาง และรอบท่อลมได้เองโดยไม่ต้องย้ายอะไร

คุณสุรชัยเรียกทีมงานเข้ามาสำรวจในสัปดาห์ถัดมา ทีมงานประเมินปริมาตรอากาศของห้องเย็นแต่ละห้อง ปรับรอบการทำงานให้เหมาะกับอุณหภูมิต่ำ และดำเนินการในคืนวันอาทิตย์ที่โรงงานหยุด

ผลตรวจ swab ซ้ำในสัปดาห์ถัดมาจากจุดเดิมทั้งสิบสองจุด ผ่านเกณฑ์ทั้งหมด และเมื่อส่งรายงานพร้อมเอกสารรับรองเครื่องจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ให้ลูกค้าญี่ปุ่น ลูกค้าอนุมัติปล่อยสินค้าล็อตที่ถูกระงับภายในห้าวันทำการ

ความเสียหายที่ตามมา

ทำไมวิธีที่ใช้กันอยู่ถึงไม่ได้ผล

10 เหตุผลที่การอบโอโซนแก้ปัญหานี้ได้

1. ไม่ใช้น้ำ จึงไม่เกิดน้ำแข็งเกาะและไม่เพิ่มความชื้น

นี่คือข้อได้เปรียบข้อแรกและสำคัญที่สุดในห้องเย็น โอโซนเป็นก๊าซแห้ง จึงทำงานได้ในห้องลบสิบแปดองศาโดยไม่เพิ่มน้ำที่จะกลายเป็นน้ำแข็งเกาะและกลายเป็นแหล่งสะสมเชื้อรอบใหม่

2. ไม่ทิ้งสารตกค้างบนพื้นผิวสัมผัสอาหาร

โอโซนสลายกลับเป็นออกซิเจนธรรมดาหลังทำปฏิกิริยา จึงไม่ต้องล้างออกด้วยน้ำ ไม่มีสารเคมีตกค้างบนพื้น ผนัง ชั้นวาง หรือบรรจุภัณฑ์ ซึ่งเป็นข้อกำหนดหลักของพื้นที่จัดเก็บอาหาร

3. เข้าถึงมุมห้อง ใต้ชั้นวาง และรอบท่อลมที่คนเข้าไม่ถึง

จุดที่ผลตรวจ swab เกินเกณฑ์มักเป็นจุดที่ทำความสะอาดไม่ได้ในทางปฏิบัติ โอโซนเป็นก๊าซจึงกระจายไปถึงทุกจุดเหล่านั้นเองโดยไม่ต้องย้ายพาเลทหรือรื้อชั้นวาง

4. ไม่ต้องย้ายสินค้าออกและไม่ต้องหยุดระบบทำความเย็นนาน

การหลีกเลี่ยงการย้ายสินค้าไปเช่าห้องเย็นภายนอกช่วยประหยัดทั้งค่าขนย้าย ค่าเช่า และความเสี่ยงที่อุณหภูมิสินค้าจะเปลี่ยนระหว่างทาง ซึ่งมักเป็นต้นทุนที่สูงกว่าค่าบริการหลายเท่า

5. กำจัดเชื้อราฝังลึกได้ 99.99 เปอร์เซ็นต์

ผลทดสอบยืนยันการกำจัดเชื้อราฝังลึกในระบบปรับอากาศและเฟอร์นิเจอร์ได้ 99.99 เปอร์เซ็นต์ และฆ่าไวรัสกับแบคทีเรียได้มากกว่านั้นถึงสิบเท่า ซึ่งเป็นระดับที่ลูกค้าส่งออกต้องการเห็นในรายงาน

6. จัดการคอยล์เย็นและท่อลมที่เป็นจุดเสี่ยงประจำ

คอยล์เย็นมีการควบแน่นและมีน้ำแข็งละลายตามรอบดีฟรอสต์ตลอดเวลา จึงเป็นจุดเสี่ยงที่พบเชื้อบ่อยที่สุดในห้องเย็น เมื่อเดินระบบพัดลมระหว่างรอบการทำงาน โอโซนจะเข้าไปทั่วบริเวณนั้น

7. เครื่อง Master Ozone Generator ผ่านการรับรองจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์

WHD ใช้เครื่อง Master Ozone Generator ซึ่งเป็นแบรนด์เดียวในประเทศไทยที่ได้รับการรับรองจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข และผ่านการทดสอบโดย Intertek สหราชอาณาจักร ใช้แนบรายงานการแก้ไขเชิงป้องกันให้ลูกค้าส่งออกได้โดยตรง

8. ใช้เป็นมาตรการเชิงป้องกันในระบบ HACCP ได้

แทนที่จะเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า การกำหนดรอบการอบโอโซนไว้ในแผนควบคุมคือมาตรการเชิงป้องกันที่มีเอกสารรองรับ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้ตรวจประเมินและลูกค้าต่างชาติให้น้ำหนักมาก

9. ทำนอกเวลาผลิตได้ ไม่กระทบสายการผลิต

รอบทำงานอัตโนมัติของ Digital Timer ใช้เวลาราว 30 นาทีต่อรอบ พื้นที่ขนาดใหญ่ใช้หลายรอบต่อเนื่อง ทีมงานเข้าทำในคืนที่โรงงานหยุดและสายการผลิตเดินได้ตามปกติในกะถัดไป

10. ใช้ได้กับทั้งห้องเย็น ห้องบรรจุ และห้องแปรรูป

หลักการเดียวกันใช้ได้กับห้องบรรจุ ห้องเตรียมวัตถุดิบ ห้องล้าง และห้องเปลี่ยนชุดพนักงาน ซึ่งเป็นจุดที่ผลตรวจ swab มักมีปัญหาเช่นกัน จึงจัดการทั้งโรงงานได้ด้วยวิธีเดียว

ก่อนและหลัง

เริ่มต้นได้ใน 3 ขั้นตอน

เสียงจากผู้ใช้จริง

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยที่สุดเรื่องห้องเย็น

ความเข้าใจผิดข้อแรกคือความเย็นฆ่าเชื้อ ความจริงคือความเย็นชะลอการเจริญเติบโตของเชื้อ แต่ไม่ได้ฆ่ามัน แบคทีเรียหลายชนิดรวมถึงลิสทีเรียสามารถเติบโตได้แม้ในอุณหภูมิใกล้ศูนย์องศา และเชื้อจำนวนมากอยู่ในสภาวะสงบรอจนกว่าอุณหภูมิจะเหมาะสม

ความเข้าใจผิดข้อที่สองคือห้องเย็นแห้ง ความจริงคือห้องเย็นมีวงจรความชื้นตลอดเวลาจากการควบแน่นที่คอยล์และจากรอบดีฟรอสต์ที่ทำให้น้ำแข็งละลาย น้ำที่เกิดขึ้นในรอบเหล่านี้คือแหล่งความชื้นที่เชื้อต้องการ

ความเข้าใจผิดข้อที่สามคือถ้าพื้นสะอาดแสดงว่าห้องสะอาด ความจริงคือผลตรวจ swab ที่เกินเกณฑ์มักมาจากจุดที่ไม่ใช่พื้น เช่น รอยต่อผนังกับพื้น ใต้ชั้นวาง รอบท่อลม และซอกของประตูห้องเย็น ซึ่งเป็นจุดที่ไม่มีใครถูทุกวัน

ความเข้าใจผิดข้อที่สี่คือการทำความสะอาดบ่อยขึ้นแก้ได้ ความจริงคือถ้าจุดที่มีปัญหาเป็นจุดที่คนเข้าไม่ถึง การเพิ่มความถี่ในจุดที่เข้าถึงได้จะไม่เปลี่ยนผลตรวจของจุดที่เข้าไม่ถึงเลย

สิ่งที่ลูกค้าส่งออกอยากเห็นในรายงานการแก้ไข

คุณสุรชัยบอกว่าบทเรียนสำคัญที่สุดที่เขาได้จากเหตุการณ์นี้ ไม่ใช่เรื่องวิธีฆ่าเชื้อ แต่เป็นเรื่องว่าลูกค้าต่างชาติต้องการเห็นอะไรในรายงาน

สิ่งแรกที่ลูกค้าต้องการคือการวิเคราะห์สาเหตุที่รากที่สมเหตุสมผล ไม่ใช่คำตอบว่าเราจะระมัดระวังมากขึ้น การระบุว่าจุดที่เกินเกณฑ์ทั้งสามจุดเป็นจุดที่คนเข้าไม่ถึงในทางกายภาพ เป็นการวิเคราะห์ที่ลูกค้ายอมรับได้ทันที

สิ่งที่สองคือมาตรการแก้ไขที่แก้ตรงกับสาเหตุนั้น ถ้าสาเหตุคือคนเข้าไม่ถึง มาตรการต้องเป็นวิธีที่ไม่ต้องใช้คนเข้าถึง ซึ่งการใช้ก๊าซคือคำตอบที่ตรงตรรกะ

สิ่งที่สามคือหลักฐานที่ตรวจสอบได้ ทั้งเอกสารรับรองเครื่องจากหน่วยงานราชการ บันทึกการดำเนินการ และผลตรวจ swab ซ้ำจากจุดเดิม เมื่อครบสามอย่างนี้ ลูกค้าญี่ปุ่นอนุมัติปล่อยสินค้าภายในห้าวันทำการ ทั้งที่ก่อนหน้านั้นระงับมาสามสัปดาห์

คำถามที่พบบ่อย

#อบโอโซนห้องเย็น#ฆ่าเชื้อโรงงานอาหาร#เชื้อในห้องแช่แข็ง#GMPHACCPควบคุมเชื้อ#บริการอบโอโซนฆ่าเชื้อโรค#MasterOzoneGenerator#WorldHealthDisinfection