เรื่องเล่าจากสถานการณ์จริงที่พบบ่อย: ห้องนอนกลางวันที่เพิ่งแห้ง

(กรณีตัวอย่าง ตัวละครและเหตุการณ์ในส่วนนี้เป็นการเล่าเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่บุคคลจริง)

ครูแอนดูแลศูนย์พัฒนาเด็กเล็กขนาดเล็กแห่งหนึ่งในอำเภอกบินทร์บุรี ศูนย์มีเด็กอายุสองถึงสี่ขวบราวสี่สิบคน ปลายเดือนกันยายน 2569 น้ำเข้าศูนย์จนท่วมห้องนอนกลางวันและห้องเก็บของเล่นทั้งหมด ฟูกนอน ตุ๊กตา บล็อกไม้ และหนังสือนิทานแช่น้ำอยู่หลายวัน ครูต้องปิดศูนย์และส่งเด็กกลับบ้าน ซึ่งหลายบ้านก็ถูกน้ำท่วมเช่นกัน เด็กบางคนต้องไปอยู่กับญาติหลายครอบครัวในบ้านหลังเดียว

เมื่อน้ำลด ครูแอนกับผู้ปกครองอาสาช่วยกันขนโคลนออก ล้างพื้น ตากฟูกที่ยังพอใช้ได้ และทิ้งของเล่นที่เป็นผ้าและฟองน้ำที่ขึ้นรา ระหว่างนั้นเองก็มีข่าวจากกลุ่มไลน์ผู้ปกครองว่าเด็กคนหนึ่งในหมู่บ้านใกล้เคียงมีไข้ เจ็บปาก ไม่ยอมกินข้าว และมีตุ่มแดงที่ฝ่ามือกับฝ่าเท้า หมอบอกว่าเป็นโรคมือเท้าปาก ไม่กี่วันต่อมามีเด็กอีกสองคนในละแวกเดียวกันป่วยแบบเดียวกัน

ผู้ปกครองหลายคนเริ่มถามครูแอนว่า ศูนย์จะเปิดเมื่อไร และเปิดแล้วลูกจะติดโรคกลับมาไหม ครูแอนตอบได้แค่ว่าจะทำความสะอาดให้ดีที่สุด แต่ในใจก็ไม่แน่ใจว่าการล้างพื้นด้วยน้ำยาถูพื้นทั่วไปนั้นเพียงพอหรือเปล่า ของเล่นพลาสติกที่เหลืออยู่ต้องล้างแบบไหน และห้องน้ำเด็กที่มีกระโถนกับที่เปลี่ยนผ้าอ้อมต้องจัดการอย่างไร

ความกังวลของครูแอนสมเหตุสมผล เพราะไวรัสที่ทำให้เกิดโรคมือเท้าปากเป็นไวรัสที่ทนทานกว่าไวรัสทางเดินหายใจหลายชนิด และศูนย์เด็กเล็กคือสถานที่ที่เชื้อแพร่ได้ง่ายที่สุดแห่งหนึ่ง คำตอบที่ดีจึงไม่ใช่การทำความสะอาดแบบเดิมให้แรงขึ้น แต่คือการทำตามลำดับที่ถูกต้องและใช้มาตรการหลายชั้นร่วมกัน

น้ำท่วมปราจีนบุรี 2569: 7 อำเภอ เกือบสี่หมื่นครัวเรือน

ตามรายงานข่าวของไทยพีบีเอส จังหวัดปราจีนบุรีมีน้ำท่วมใน 7 อำเภอ ได้แก่ กบินทร์บุรี ศรีมหาโพธิ นาดี เมืองปราจีนบุรี ประจันตคาม บ้านสร้าง และศรีมโหสถ มีครัวเรือนได้รับผลกระทบ 39,977 ครัวเรือน พื้นที่เกษตรทั้งนาข้าว บ่อกุ้ง และสวนผลไม้จมน้ำ ขณะที่ข่าวสดภาคภาษาอังกฤษ (Khaosod English) รายงานว่าตำบลวังดาล อำเภอกบินทร์บุรี อยู่ในภาวะวิกฤต

ในพื้นที่เกษตรกรรมและชนบทแบบนี้ ศูนย์พัฒนาเด็กเล็กขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โรงเรียนอนุบาล และบ้านรับเลี้ยงเด็ก คือโครงสร้างสำคัญที่ทำให้พ่อแม่ออกไปทำงานได้ เมื่อศูนย์ปิด พ่อแม่ที่ต้องกลับไปกู้นา ซ่อมบ่อกุ้ง หรือเก็บกวาดสวน ก็ต้องพาลูกไปด้วยหรือฝากญาติ การเปิดศูนย์ให้เร็วจึงมีความสำคัญต่อการฟื้นตัวของทั้งชุมชน แต่การเปิดศูนย์ที่ยังไม่พร้อมก็อาจกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการระบาดได้เช่นกัน

อีกเรื่องที่ควรรู้คือ ช่วงฤดูฝนเป็นช่วงที่ประเทศไทยมักพบผู้ป่วยโรคมือเท้าปากมากขึ้นอยู่แล้ว ตามข้อมูลเฝ้าระวังโรคที่กรมควบคุมโรคเผยแพร่เป็นประจำทุกปี น้ำท่วมที่มาซ้อนในฤดูเดียวกันจึงเป็นเหตุผลให้ต้องเตรียมตัวมากกว่าปกติ

รู้จักไวรัสโรคมือเท้าปาก (Enterovirus)

โรคมือเท้าปาก (Hand, Foot and Mouth Disease หรือ HFMD) เกิดจากไวรัสในกลุ่มเอนเทอโรไวรัส (Enterovirus) ซึ่งเป็นไวรัสขนาดเล็กที่มีสารพันธุกรรมเป็นอาร์เอ็นเอ ชนิดที่พบเป็นสาเหตุบ่อย ได้แก่ คอกซากีไวรัส เอ16 (Coxsackievirus A16) และ เอนเทอโรไวรัส 71 (EV71 หรือ Enterovirus A71) นอกจากนี้ยังมีชนิดอื่น เช่น คอกซากีไวรัส เอ6 ที่พบได้เช่นกัน เนื่องจากมีไวรัสหลายชนิดที่ก่อโรคนี้ได้ เด็กคนหนึ่งจึงอาจป่วยเป็นโรคมือเท้าปากได้มากกว่าหนึ่งครั้ง

ทำไมเชื้อนี้ทนทานกว่าไวรัสไข้หวัด

เอนเทอโรไวรัสเป็น ไวรัสที่ไม่มีเปลือกหุ้ม (non-enveloped virus) ต่างจากไวรัสโคโรนาหรือไข้หวัดใหญ่ที่มีเปลือกไขมันหุ้มอยู่ ไวรัสที่ไม่มีเปลือกหุ้มจึงทนต่อสภาพแวดล้อมได้ดีกว่า อยู่บนพื้นผิวได้นานกว่า และทนต่อสารฆ่าเชื้อบางชนิดได้มากกว่า ตัวอย่างที่ชัดเจนคือ เจลแอลกอฮอล์ล้างมืออาจได้ผลกับเอนเทอโรไวรัสไม่ดีเท่าการล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาด หน่วยงานสาธารณสุขจึงแนะนำให้ล้างมือด้วยสบู่เป็นหลักเมื่อต้องรับมือกับโรคนี้

เรื่องนี้สำคัญมากในการเลือกสารฆ่าเชื้อและวิธีการ เพราะไม่ใช่ทุกผลิตภัณฑ์ที่จะได้ผลกับไวรัสกลุ่มนี้เท่ากัน ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ต้องมีข้อมูลรองรับว่าได้ผลกับไวรัสที่ไม่มีเปลือกหุ้ม และต้องใช้ตามเวลาสัมผัสที่กำหนด

เชื้อแพร่ได้อย่างไร

• สัมผัสสารคัดหลั่งโดยตรง เช่น น้ำลาย น้ำมูก และน้ำในตุ่มใสของผู้ป่วย
• ละอองจากการไอจาม เมื่ออยู่ใกล้ชิดกัน
• ทางอุจจาระสู่ปาก ผู้ติดเชื้อขับไวรัสออกมากับอุจจาระได้ และอาจยังขับเชื้อต่อไปได้อีกหลายสัปดาห์หลังอาการหายแล้ว
• พื้นผิวและของใช้ที่ปนเปื้อน เช่น ของเล่น ช้อน แก้วน้ำ ลูกบิดประตู และที่เปลี่ยนผ้าอ้อม

ระยะฟักตัวโดยทั่วไปประมาณ 3 ถึง 6 วัน ผู้ป่วยมักแพร่เชื้อได้มากที่สุดในสัปดาห์แรกของการป่วย และผู้ใหญ่บางคนติดเชื้อแต่ไม่มีอาการ จึงแพร่เชื้อต่อได้โดยไม่รู้ตัว

น้ำท่วมเพิ่มความเสี่ยงโรคมือเท้าปากในศูนย์เด็กเล็กอย่างไร

น้ำท่วมไม่ได้เป็นต้นกำเนิดของไวรัสโรคมือเท้าปากโดยตรง แต่สร้างสถานการณ์ที่ทำให้เชื้อแพร่ง่ายขึ้นหลายทาง

• น้ำเสียปนเปื้อนอุจจาระ เมื่อส้วม บ่อเกรอะ และท่อระบายน้ำล้น น้ำท่วมจะพาสิ่งปฏิกูลเข้าไปในอาคาร เอนเทอโรไวรัสเป็นไวรัสที่ถูกขับออกทางอุจจาระ จึงพบได้ในน้ำเสีย พื้นผิวที่โดนน้ำท่วมจึงต้องได้รับการล้างและฆ่าเชื้อก่อนให้เด็กกลับมาใช้
• ระบบน้ำใช้และการล้างมือหยุดชะงัก ช่วงน้ำท่วมและหลังน้ำลด น้ำประปาอาจไม่ไหลหรือไม่สะอาด อ่างล้างมือเด็กใช้การไม่ได้ ทำให้การล้างมือด้วยสบู่ซึ่งเป็นการป้องกันที่สำคัญที่สุดทำได้ยากขึ้น
• เด็กจากหลายครอบครัวอยู่รวมกัน ระหว่างที่ศูนย์ปิด เด็กหลายคนอยู่บ้านญาติหรือจุดพักพิงที่แออัด ทำให้เชื้อมีโอกาสข้ามจากเด็กคนหนึ่งไปยังอีกคน แล้วตามกลับมาที่ศูนย์ในวันเปิด
• ของเล่นและอุปกรณ์ที่แช่น้ำ ของเล่นพลาสติก ฟูก หมอน และพรมยางที่จมน้ำ อาจมีทั้งคราบโคลน สิ่งปฏิกูล และไบโอฟิล์มที่ทำให้สารฆ่าเชื้อเข้าไม่ถึงเชื้อ
• ช่วงเวลาตรงกับฤดูระบาด ฤดูฝนเป็นช่วงที่โรคมือเท้าปากพบมากในประเทศไทยอยู่แล้ว
• ครูและพี่เลี้ยงเหนื่อยล้า ภาระการฟื้นฟูศูนย์ทำให้การดูแลสุขอนามัยประจำวันหละหลวมลงได้โดยไม่ตั้งใจ

จุดที่ไวรัสโรคมือเท้าปากซ่อนอยู่ในศูนย์เด็กเล็กหลังน้ำลด

ลองนึกถึงวันหนึ่งของเด็กเล็ก ทุกอย่างที่เด็กจับมักเข้าปากตามมา จุดเสี่ยงในศูนย์จึงต่างจากอาคารทั่วไป และควรจัดลำดับความสำคัญดังนี้

จุดเสี่ยงสูงมาก

• ของเล่นพลาสติก บล็อกตัวต่อ ตุ๊กตายาง และของเล่นที่เด็กเอาเข้าปาก
• ที่เปลี่ยนผ้าอ้อม กระโถน ชักโครกเด็ก และอ่างล้างมือเตี้ย
• โต๊ะกินข้าว เก้าอี้เด็ก ถาดหลุม ช้อน และแก้วน้ำ
• ก๊อกน้ำ ขันน้ำ และถังน้ำในห้องน้ำ

จุดเสี่ยงสูง

• ลูกบิดและขอบประตูในระดับความสูงที่เด็กเอื้อมถึง
• พื้นห้องเรียนและพื้นห้องนอนกลางวัน ซึ่งเด็กนั่ง คลาน และนอน
• เบาะรองนอน ฟูกหุ้มหนัง และแผ่นยางรองคลาน
• ราวจับ ขอบชั้นวางของ และตู้เก็บกระเป๋าเด็ก
• เครื่องเล่นในสนามที่โดนน้ำท่วม เช่น ไม้ลื่น ชิงช้า และบ่อทราย

จุดที่มักถูกลืม

• สวิตช์ไฟ รีโมตพัดลม และโทรศัพท์ของครู
• ปากกา สมุดลงชื่อรับส่งเด็ก และเคาน์เตอร์ต้อนรับผู้ปกครอง
• รถเข็นเด็กและเป้อุ้มที่ผู้ปกครองวางไว้ในศูนย์

สำหรับวัสดุที่เป็นผ้า ฟองน้ำ หรือวัสดุพรุนที่จมน้ำท่วมนาน เช่น ตุ๊กตาผ้า ฟูกฟองน้ำ และพรมผืนใหญ่ แนวทางของ CDC สำหรับการฟื้นฟูหลังน้ำท่วมคือให้พิจารณาทิ้งสิ่งที่ล้างทำความสะอาดและทำให้แห้งไม่ได้ เพราะทั้งเชื้อโรคและเชื้อราอาจฝังอยู่ภายใน การพ่นฆ่าเชื้อไม่สามารถแก้ปัญหาของวัสดุเหล่านี้ได้

อาการโรคมือเท้าปาก และสัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพาไปโรงพยาบาล

โรคมือเท้าปากส่วนใหญ่มีอาการไม่รุนแรงและหายได้เองภายในประมาณ 7 ถึง 10 วัน แต่เด็กจะไม่สบายตัวมาก และบางรายโดยเฉพาะที่ติดเชื้อ EV71 อาจมีภาวะแทรกซ้อนรุนแรงได้ จึงต้องสังเกตอย่างใกล้ชิด

อาการที่พบบ่อย

• ไข้ มักเป็นอาการแรก ร่วมกับอ่อนเพลีย เบื่ออาหาร และเจ็บคอ
• แผลในปาก เริ่มจากจุดแดงแล้วกลายเป็นตุ่มพองและแผลตื้น ที่ลิ้น เหงือก และกระพุ้งแก้ม ทำให้เด็กเจ็บ ไม่ยอมกินอาหาร และน้ำลายไหล
• ผื่นหรือตุ่มน้ำใส ที่ฝ่ามือ ฝ่าเท้า และอาจพบที่ก้น หัวเข่า หรือข้อศอก ส่วนใหญ่ไม่คัน
• บางรายอาจมีเล็บหลุดลอกหลังหายป่วยไปแล้วหลายสัปดาห์ ซึ่งมักกลับมาปกติได้เอง

ใครเสี่ยงที่สุด

• เด็กอายุต่ำกว่า 5 ปี เป็นกลุ่มที่ป่วยมากที่สุด เพราะยังไม่เคยมีภูมิคุ้มกันต่อเชื้อหลายชนิด
• เด็กในศูนย์เด็กเล็กและอนุบาล เพราะเล่นใกล้ชิดและใช้ของร่วมกัน
• พี่น้องในบ้านเดียวกัน ของเด็กที่ป่วย
• ครู พี่เลี้ยง และผู้ปกครอง ที่เปลี่ยนผ้าอ้อมและป้อนอาหาร ผู้ใหญ่ส่วนมากอาการไม่รุนแรงหรือไม่มีอาการ แต่ส่งต่อเชื้อได้
• หญิงตั้งครรภ์ใกล้คลอด ควรปรึกษาแพทย์หากสัมผัสผู้ป่วย

ปัจจุบันโรคมือเท้าปากยังไม่มียาต้านไวรัสเฉพาะ การดูแลเน้นตามอาการตามที่แพทย์แนะนำ ส่วนวัคซีนป้องกันเชื้อ EV71 ให้ปรึกษาแพทย์ถึงความเหมาะสมสำหรับบุตรหลาน

ผลกระทบเมื่อโรคมือเท้าปากระบาดในศูนย์ที่เพิ่งฟื้นจากน้ำท่วม

• ด้านสุขภาพเด็ก เด็กที่เจ็บปากจนกินไม่ได้เสี่ยงขาดน้ำ ต้องดูแลใกล้ชิด และบางรายต้องนอนโรงพยาบาล
• ด้านการทำมาหากินของพ่อแม่ เด็กป่วยต้องหยุดเรียนจนกว่าแพทย์จะแนะนำว่ากลับได้ พ่อแม่ที่ต้องกลับไปกู้นาหรือซ่อมบ่อกุ้งต้องหยุดงานมาดูแลลูก
• ด้านการดำเนินงานของศูนย์ หากพบผู้ป่วยหลายรายในห้องเดียวกัน ศูนย์อาจต้องปิดชั่วคราวตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ซ้ำเติมการที่ปิดไปแล้วช่วงน้ำท่วม
• ด้านค่าใช้จ่าย ค่าเดินทางไปโรงพยาบาล ค่าของเล่นและอุปกรณ์ที่ต้องเปลี่ยนใหม่ และค่าแรงในการทำความสะอาดซ้ำ
• ด้านความเชื่อมั่น ผู้ปกครองลังเลที่จะส่งลูกกลับ ศูนย์เอกชนอาจเสียลูกค้า ส่วนศูนย์ของท้องถิ่นก็ต้องรับแรงกดดันจากชุมชน
• ด้านจิตใจของครู ครูที่ทำงานหนักมาตลอดช่วงน้ำท่วมต้องรับมือกับความรู้สึกผิดเมื่อเด็กป่วย ทั้งที่ทำเต็มที่แล้ว

ทำไมการทำความสะอาดแบบเดิมอาจยังไม่พอสำหรับเชื้อมือเท้าปาก

1. ใช้เจลแอลกอฮอล์แทนการล้างมือ สะดวกแต่ได้ผลกับเอนเทอโรไวรัสไม่ดีเท่าสบู่และน้ำ
2. ถูพื้นด้วยน้ำยาถูพื้นทั่วไป น้ำยาถูพื้นหลายยี่ห้อเน้นความสะอาดและกลิ่น ไม่ได้มีข้อมูลรองรับว่าฆ่าไวรัสที่ไม่มีเปลือกหุ้ม
3. ไม่ล้างคราบก่อนฆ่าเชื้อ โคลนและคราบสิ่งปฏิกูลที่ติดตามร่องของเล่นหรือรอยต่อพื้น ทำให้สารฆ่าเชื้อเข้าไม่ถึงเชื้อ
4. ไม่รอเวลาสัมผัส เช็ดน้ำยาแล้วเช็ดแห้งทันที เชื้อที่ทนทานจะยังไม่ถูกทำลาย
5. ผสมน้ำยาเอง ใช้น้ำยาฟอกขาวเข้มข้นเกินไปจนระคายเคืองทางเดินหายใจของเด็ก หรือผสมกับน้ำยาล้างห้องน้ำจนเกิดก๊าซอันตราย
6. ล้างเฉพาะห้องเรียน ลืมห้องน้ำและที่เปลี่ยนผ้าอ้อม ซึ่งเป็นจุดที่เชื้อจากอุจจาระเข้มข้นที่สุด
7. เปิดศูนย์โดยไม่มีระบบคัดกรองเด็ก แม้พื้นผิวสะอาด เด็กที่ป่วยมาเรียนเพียงคนเดียวก็ทำให้เชื้อกลับมาได้ทั้งห้อง

ข้อสุดท้ายคือหัวใจของการป้องกัน การพ่นฆ่าเชื้อช่วยให้พื้นที่สะอาดในวันเริ่มต้น แต่การคัดกรองเด็กทุกเช้า การให้เด็กป่วยพักอยู่บ้าน และการล้างมือด้วยสบู่ คือสิ่งที่ทำให้พื้นที่ยังปลอดภัยในวันต่อ ๆ ไป

บริการพ่นฆ่าเชื้อจาก WHD สำหรับศูนย์เด็กเล็กหลังน้ำลด

World Health Disinfection (WHD) ให้ บริการพ่นฆ่าเชื้อ โดยทีมช่างที่ผ่านการฝึกอบรม ใช้การพ่นและ/หรือการพ่นละอองฝอยละเอียดแบบ ULV (Ultra Low Volume) ตามข้อมูลบริการ น้ำยาที่ใช้คือ CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อระดับการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนประกอบของ Benzalkonium Chloride และ Didecyldimethylammonium Chloride

ข้อมูลประสิทธิภาพที่เกี่ยวกับโรคมือเท้าปาก

ตามข้อมูลบริการและผลิตภัณฑ์ของ WHD ไวรัสโรคมือเท้าปาก (hand-foot-mouth virus) อยู่ในรายชื่อเชื้อที่ระบุว่าครอบคลุม ร่วมกับนอโรไวรัส ซึ่งเป็นไวรัสไม่มีเปลือกหุ้มเช่นกัน รวมถึง RSV โควิด-19 ไข้หวัดใหญ่ H1N1 ไข้หวัดนก H5N1 แบคทีเรีย และเชื้อรา หน้าบริการระบุประสิทธิภาพ 99.99% และอ้างอิงการรับรองหรือการทดสอบจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019 ซึ่งเป็นมาตรฐานการทดสอบฤทธิ์ฆ่าไวรัส WHD ใช้คำว่าฆ่าเชื้อโรคได้หลากหลายสายพันธุ์ (broad-spectrum) โดยไม่ได้ระบุจำนวนสายพันธุ์

ขั้นตอนบริการสำหรับศูนย์เด็กเล็ก

1. นัดหมายและสำรวจ แจ้งจำนวนห้อง ขนาดพื้นที่ ห้องน้ำเด็ก ที่เปลี่ยนผ้าอ้อม และสนามเด็กเล่น
2. เตรียมพื้นที่ ขนโคลนออก ล้างพื้นผิวด้วยน้ำและผงซักฟอก ทิ้งวัสดุพรุนที่จมน้ำ ล้างของเล่นที่เก็บไว้ใช้ต่อ เก็บอาหาร ขวดนม และของใช้ส่วนตัวของเด็ก ทุกคนออกจากโซนที่พ่น
3. ช่างพ่นฆ่าเชื้อ โดยเริ่มจากห้องน้ำ ที่เปลี่ยนผ้าอ้อม และมุมของเล่น แล้วจึงไล่ไปห้องเรียนและทางเดิน
4. รอตามเวลาที่ช่างกำหนด ตามข้อมูลบริการโดยทั่วไปประมาณ 30 นาที แล้วเปิดระบายอากาศ
5. เช็ดล้างพื้นผิวที่เด็กสัมผัสปาก เช่น ของเล่นและโต๊ะกินข้าว ด้วยน้ำสะอาดตามคำแนะนำของช่างก่อนเปิดรับเด็ก

10 เหตุผลที่ศูนย์เด็กเล็กควรพ่นฆ่าเชื้อก่อนเปิดรับเด็กหลังน้ำลด

1. ไวรัสโรคมือเท้าปากอยู่ในรายชื่อเชื้อ ที่ระบุว่าผลิตภัณฑ์ครอบคลุม ตามข้อมูลบริการ
2. จัดการได้หลายกลุ่มเชื้อในครั้งเดียว ทั้งไวรัส แบคทีเรียจากน้ำเสีย และเชื้อราที่มากับความชื้น
3. ละอองละเอียดเข้าถึงซอกมุม ใต้โต๊ะเตี้ย ขาเก้าอี้เด็ก ร่องชั้นวาง และรอยต่อพื้น
4. ลดภาระครูและพี่เลี้ยง ที่ทำงานหนักมาตลอดช่วงน้ำท่วม ให้มีเวลาเตรียมการเรียนการสอนและระบบคัดกรอง
5. ช่างผ่านการฝึกอบรม ควบคุมปริมาณสารและใช้อุปกรณ์ป้องกัน ไม่ต้องเสี่ยงผสมสารเคมีเอง
6. จัดลำดับตามความเสี่ยง เริ่มจากห้องน้ำและที่เปลี่ยนผ้าอ้อม ซึ่งเป็นจุดที่เชื้อจากอุจจาระเข้มข้นที่สุด
7. สื่อสารกับผู้ปกครองได้ชัดเจน ว่าศูนย์ทำอะไรไปแล้วบ้างก่อนเปิด ดูรายละเอียดบริการ
8. มีใบกำกับภาษี สำหรับศูนย์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและโรงเรียนที่ต้องเบิกจ่าย
9. ได้รับสเปรย์ CHEMGENE และทิชชูเปียก WELLGIENIC ตามโปรโมชันของบริการ สำหรับเช็ดจุดสัมผัสบ่อยระหว่างวัน
10. ประสบการณ์กับสถานศึกษาและโรงพยาบาล WHD ระบุว่ามีลูกค้าเป็นโรงเรียนและโรงพยาบาล ซึ่งมีมาตรฐานด้านสุขอนามัยเข้มงวด ขอใบเสนอราคา

ก่อนและหลังเตรียมศูนย์เด็กเล็กอย่างเป็นระบบ

กรณีตัวอย่าง: ศูนย์เด็กเล็กริมทุ่งนาที่เปิดใหม่อย่างมั่นใจ

(กรณีตัวอย่างเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่รีวิวจากลูกค้าจริง)

กลับมาที่ครูแอน หลังปรึกษากับนายกองค์การบริหารส่วนตำบลและเจ้าหน้าที่ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ศูนย์ตัดสินใจเลื่อนวันเปิดออกไปอีกไม่กี่วัน เพื่อทำทุกอย่างให้ครบ ครูแยกของเล่นเป็นสามกอง กองแรกเป็นของเล่นผ้าและฟองน้ำที่จมน้ำ ทิ้งทั้งหมด กองที่สองเป็นของเล่นพลาสติกแข็งที่จมน้ำ ล้างด้วยน้ำและผงซักฟอกทีละชิ้นแล้วตากแดด กองที่สามเป็นของเล่นที่เก็บไว้ชั้นบนและไม่โดนน้ำ

เมื่ออาคารแห้งแล้ว ศูนย์ให้ WHD เข้ามาพ่นฆ่าเชื้อทั้งห้องเรียน ห้องนอนกลางวัน ห้องน้ำเด็ก ที่เปลี่ยนผ้าอ้อม และห้องครัว ระหว่างพ่นไม่มีใครอยู่ในอาคาร หลังครบเวลาที่ช่างแจ้ง ครูเปิดหน้าต่างระบายอากาศ แล้วเช็ดโต๊ะกินข้าวและของเล่นด้วยน้ำสะอาดอีกรอบ

ในวันเปิดศูนย์ ครูแอนตั้งโต๊ะคัดกรองหน้าประตู ดูในปาก ฝ่ามือ และวัดไข้เด็กทุกคน ผู้ปกครองที่พาเด็กมีไข้มาก็ได้รับคำแนะนำให้พาไปพบแพทย์ก่อน ครูสอนเด็กล้างมือด้วยสบู่ก่อนกินข้าวและหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง และใช้สเปรย์ที่ได้รับเช็ดลูกบิดกับโต๊ะทุกเย็น ศูนย์ไม่ได้สัญญากับผู้ปกครองว่าจะไม่มีเด็กป่วยเลย แต่ทุกคนรู้ว่าถ้ามีเด็กป่วย ศูนย์มีแผนรองรับและจะแจ้งให้ทราบทันที

เช็กลิสต์ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อศูนย์เด็กเล็ก

ก่อนพ่น

• ขนโคลนออก และทิ้งของเล่นผ้า ฟูกฟองน้ำ และพรมที่จมน้ำซึ่งทำให้สะอาดและแห้งไม่ได้
• ล้างของเล่นพลาสติกแข็ง โต๊ะ เก้าอี้ และพื้นด้วยน้ำสะอาดกับผงซักฟอก
• ตรวจระบบน้ำประปาและอ่างล้างมือเด็กให้ใช้การได้
• เปิดหน้าต่างให้อาคารแห้งก่อนวันนัด
• เก็บอาหาร ขวดนม แปรงสีฟัน และของใช้ส่วนตัวเด็ก
• จัดให้ทุกคนออกจากโซนที่จะพ่น

หลังพ่น

• รอครบเวลาที่ช่างกำหนด แล้วเปิดระบายอากาศ
• เช็ดล้างของเล่นที่เด็กเอาเข้าปาก โต๊ะกินข้าว และพื้นห้องนอนกลางวันด้วยน้ำสะอาด ตามคำแนะนำของช่าง
• คัดกรองเด็กทุกเช้า ดูแผลในปาก ผื่นที่มือเท้า และวัดไข้
• ให้เด็กที่ป่วยพักอยู่บ้านและไปพบแพทย์ กลับมาเรียนเมื่อแพทย์แนะนำว่ากลับได้
• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำ ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ โดยเฉพาะหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม
• แยกแก้วน้ำ ช้อน และผ้าเช็ดหน้าของเด็กแต่ละคน
• ทำความสะอาดของเล่นและจุดสัมผัสบ่อยเป็นประจำทุกวัน

มาตรการป้องกันโรคมือเท้าปากที่ต้องทำควบคู่กับการพ่นฆ่าเชื้อ

กรมควบคุมโรคและหน่วยงานสาธารณสุขระดับสากลแนะนำมาตรการหลักในการป้องกันโรคมือเท้าปากในสถานรับเลี้ยงเด็ก ดังนี้

• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาด เป็นมาตรการที่สำคัญที่สุด ทั้งก่อนกินอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม
• คัดกรองเด็กทุกวัน และแยกเด็กที่มีอาการออกจากเด็กคนอื่นทันทีเมื่อพบระหว่างวัน
• ให้เด็กป่วยหยุดเรียน และพักฟื้นที่บ้านจนกว่าจะหาย ตามคำแนะนำของแพทย์
• ทำความสะอาดของเล่นและพื้นผิว ที่เด็กสัมผัสเป็นประจำ
• จัดการผ้าอ้อมและอุจจาระอย่างถูกวิธี ทิ้งในถุงที่มัดปากแน่น ในถังที่มีฝาปิด
• ไม่ใช้ของใช้ส่วนตัวร่วมกัน เช่น แก้วน้ำ ช้อน และขวดนม
• แจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่ เมื่อพบเด็กป่วยหลายรายในศูนย์เดียวกัน

สำหรับพื้นที่ที่ยังมีน้ำท่วมขัง ควรให้เด็กหลีกเลี่ยงการลงเล่นน้ำ เพราะน้ำท่วมอาจปนเปื้อนสิ่งปฏิกูล และเสี่ยงทั้งโรคทางเดินอาหาร โรคผิวหนัง และอุบัติเหตุจมน้ำ

คำถามที่พบบ่อยเรื่องพ่นฆ่าเชื้อโรคมือเท้าปากหลังน้ำลด

1. พ่นฆ่าเชื้อแล้วเด็กจะไม่ติดโรคมือเท้าปากใช่ไหม

ไม่ใช่ การพ่นฆ่าเชื้อลดเชื้อบนพื้นผิว ณ เวลาที่พ่น แต่เชื้อแพร่จากเด็กสู่เด็กโดยตรงได้ด้วย จึงต้องคัดกรองเด็กทุกวัน ให้เด็กป่วยพักอยู่บ้าน และล้างมือด้วยสบู่อย่างสม่ำเสมอ

2. ใช้เจลแอลกอฮอล์ป้องกันโรคมือเท้าปากได้ไหม

เอนเทอโรไวรัสไม่มีเปลือกหุ้ม เจลแอลกอฮอล์จึงอาจได้ผลไม่ดีเท่าการล้างมือด้วยสบู่และน้ำ ควรใช้สบู่และน้ำเป็นหลัก

3. น้ำยาที่ WHD ใช้ฆ่าไวรัสโรคมือเท้าปากได้หรือไม่

ตามข้อมูลบริการ ไวรัสโรคมือเท้าปากอยู่ในรายชื่อเชื้อที่ระบุว่าครอบคลุม หากต้องการทราบรายละเอียดชนิดเชื้อที่ใช้ทดสอบและเวลาสัมผัส สามารถขอเอกสารจาก WHD ได้

4. ของเล่นที่จมน้ำท่วมยังใช้ต่อได้ไหม

ของเล่นพลาสติกแข็งที่ล้างได้ทั่วถึงสามารถล้างด้วยน้ำและผงซักฟอก แล้วฆ่าเชื้อก่อนใช้ ส่วนของเล่นผ้า ฟองน้ำ หรือของเล่นที่มีช่องให้น้ำเข้าไปค้างข้างใน ควรพิจารณาทิ้งตามแนวทางของ CDC

5. หลังพ่นต้องรอนานแค่ไหนจึงให้เด็กเข้าได้

ให้รอตามเวลาที่ช่างกำหนด ตามข้อมูลบริการโดยทั่วไปประมาณ 30 นาที แล้วเปิดระบายอากาศ และเช็ดล้างพื้นผิวที่เด็กสัมผัสปากด้วยน้ำสะอาดก่อนเปิดรับเด็ก

6. ถ้ามีเด็กป่วยหลังเปิดศูนย์แล้วควรทำอย่างไร

แจ้งผู้ปกครองให้พาเด็กไปพบแพทย์ แจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่ และทำความสะอาดห้องที่เด็กใช้อย่างละเอียด หากพบหลายรายอาจพิจารณาพ่นฆ่าเชื้อซ้ำตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่

7. ผู้ใหญ่ติดโรคมือเท้าปากได้ไหม

ติดได้ แต่ส่วนใหญ่อาการไม่รุนแรงหรือไม่มีอาการ ผู้ใหญ่จึงอาจเป็นผู้ส่งต่อเชื้อโดยไม่รู้ตัว ครูและพี่เลี้ยงควรล้างมือบ่อย ๆ เช่นกัน

เตรียมศูนย์พัฒนาเด็กเล็กและอนุบาลหลังน้ำลด ให้เด็ก ๆ กลับมาอย่างปลอดภัย

โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com

ลิงก์ที่เกี่ยวข้องและแหล่งอ้างอิง

บริการและข้อมูลภายใน

• บริการพ่นฆ่าเชื้อ World Health Disinfection
• CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อระดับการแพทย์
• บริการอบโอโซนฆ่าเชื้อ (เสริมสำหรับกลิ่นอับหลังน้ำท่วม)

แหล่งอ้างอิงภายนอก

• ไทยพีบีเอส รายงานสถานการณ์น้ำท่วมปราจีนบุรี 7 อำเภอ: thaipbs.or.th/news/content/558982
• Khaosod English รายงานสถานการณ์ ต.วังดาล อ.กบินทร์บุรี
• องค์การอนามัยโลก (WHO): who.int/news-room/fact-sheets
• CDC คำแนะนำด้านสุขภาพเมื่อเกิดน้ำท่วม: cdc.gov/floods
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข: ddc.moph.go.th