Last updated: 25 ก.ย. 2569 | 9 จำนวนผู้เข้าชม |
เมื่อไข้เลือดออกระบาดพร้อมกันหลายตำบล คำถามแรกของผู้บริหารระดับอำเภอมักไม่ใช่ "จะพ่นอย่างไร" แต่เป็น "ตอนนี้เรามีเครื่องอะไรอยู่ที่ไหน และใช้ได้กี่เครื่อง" บทความนี้เสนอแนวคิด "ชุดอุปกรณ์ขั้นต่ำ" ของทีมควบคุมโรคระดับอำเภอ ตั้งแต่ เครื่องพ่นละอองฝอย ติดรถ เครื่องสะพายหลัง เครื่องพ่นหมอกควัน ไปจนถึงอุปกรณ์ป้องกันตนเองและแบบบันทึก เพื่อให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) และสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ (สสอ.) ใช้เป็นจุดตั้งต้นในการวางแผน โดยมี AIROFOG UM4 เครื่องพ่นละอองฝอยติดหลังรถกระบะ 4 หัว เป็นแกนกลางของชุด
(ตัวอย่างสถานการณ์) คุณธนากร หัวหน้างานควบคุมโรคของสำนักงานสาธารณสุขอำเภอแห่งหนึ่งในภาคกลางตอนบน ได้รับรายงานผู้ป่วย ไข้เลือดออก จากสามตำบลในสัปดาห์เดียวกัน ตำบลแรกเป็นชุมชนหนาแน่นรอบตลาดสด ตำบลที่สองเป็นหมู่บ้านริมคลองที่มีซอยแคบ และตำบลที่สามมีโรงเรียนขยายโอกาสที่นักเรียนป่วยสองราย
เขาเปิดไลน์กลุ่มถามทุก รพ.สต. และ อปท. ว่าใครมีเครื่องพ่นพร้อมใช้บ้าง คำตอบทยอยมาทั้งวัน รพ.สต. แห่งหนึ่งมีเครื่องสะพายหลังแต่หัวเทียนเสีย เทศบาลตำบลมีเครื่องหมอกควันสองเครื่องแต่ติดภารกิจพ่นในเขตตัวเอง องค์การบริหารส่วนตำบลอีกแห่งตอบว่า "น่าจะมีอยู่ในห้องเก็บของ" แต่ไม่มีใครแน่ใจว่าใช้ได้หรือไม่ ส่วนรถกระบะของ สสอ. เองไม่มีเครื่องพ่นติดตั้งเลย
กว่าจะรวบรวมเครื่องได้ครบก็ผ่านไปสองวัน การพ่นรอบบ้านผู้ป่วยในรัศมีประมาณ 100 เมตรทำได้ไม่ครบทุกจุด ชุมชนรอบตลาดซึ่งมีถนนกว้างพอให้รถผ่านกลับต้องใช้คนเดินพ่นทีละหลัง เพราะไม่มีเครื่องติดรถ ขณะที่โรงเรียนได้รับการพ่นด้วยเครื่องหมอกควันซึ่งทำให้ครูกังวลเรื่องควันในห้องเรียน
เหตุการณ์นี้ไม่ได้เกิดจากความไม่ตั้งใจของใคร ทุกหน่วยงานทำเต็มที่ แต่ระบบขาด "ชุดอุปกรณ์ขั้นต่ำ" ที่ทุกคนรู้ว่ามีอะไร อยู่ที่ไหน ใช้กับงานแบบใด และพร้อมใช้หรือไม่ บทความนี้จึงเสนอกรอบคิดที่ สสจ. และ สสอ. นำไปใช้ต่อได้ทันที
ยุงลาย เป็นพาหะของไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และโรคติดเชื้อไวรัสซิกา ส่วนยุงก้นปล่องเป็นพาหะของมาลาเรียในพื้นที่ป่าเขาและชายแดน ไข้เลือดออกมักเริ่มด้วยไข้สูงลอย ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ผู้ป่วยบางรายมีภาวะเลือดออกหรือช็อก กลุ่มเสี่ยงสูง ได้แก่ เด็ก ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และผู้มีภาวะอ้วน ชิคุนกุนยาทำให้ปวดข้ออย่างรุนแรงและบางรายปวดต่อเนื่องหลายสัปดาห์ เมื่อการพ่นควบคุมล่าช้า โอกาสเกิดผู้ป่วยรายใหม่ในวงรอบเดียวกันก็เพิ่มขึ้น
หากไม่มีการวางแผนร่วม แต่ละหน่วยงานในอำเภอมักซื้อเครื่องแบบเดียวกันซ้ำ ๆ หรือซื้อเครื่องที่ไม่ตรงกับภารกิจ บางแห่งมีเครื่องหมอกควันหลายเครื่องแต่ไม่มีเครื่องสำหรับพ่นในอาคาร บางแห่งไม่มีเครื่องเลย ค่าซ่อมกระจัดกระจาย อะไหล่ไม่เป็นมาตรฐานเดียวกัน และไม่มีใครรู้ภาพรวมของทรัพยากรทั้งอำเภอ
เมื่อประชาชนเห็นทีมพ่นมาช้า หรือเห็นแต่ละหน่วยงานโยนงานกันไปมา ความเชื่อมั่นต่อระบบสาธารณสุขระดับอำเภอจะลดลง ข่าวในสื่อสังคมออนไลน์มักไม่แยกว่าเป็นความรับผิดชอบของหน่วยงานใด ผู้บริหารทุกระดับจึงได้รับผลกระทบร่วมกัน
เจ้าหน้าที่ต้องเสียเวลาโทรหาเครื่อง ขนย้ายข้ามตำบล และซ่อมเครื่องเฉพาะหน้า แทนที่จะใช้เวลาสอบสวนโรค สำรวจลูกน้ำ และทำงานกับ อสม. ในชุมชน ความเหนื่อยล้าสะสมทำให้คุณภาพงานลดลงในช่วงที่สำคัญที่สุดของปี
| คำศัพท์ | ความหมายแบบหนึ่งบรรทัด |
|---|---|
| ULV | การพ่นปริมาณน้อยมาก ทำให้น้ำยาแตกเป็นละอองเล็กที่ลอยค้างในอากาศได้นาน สัมผัสยุงได้ดีและใช้สารเคมีน้อย |
| ไมครอน | หน่วยวัดขนาดละออง เท่ากับหนึ่งในพันของมิลลิเมตร ละอองขนาดเหมาะสมจะลอยนานกว่าละอองหยาบ |
| เครื่องพ่นหมอกควัน | ใช้ความร้อนเปลี่ยนน้ำยาเป็นควันขาว เหมาะกับพื้นที่ภายนอก ท่อระบายน้ำ และพงหญ้า |
| เครื่องพ่นละอองฝอย | ทำให้น้ำยาเป็นละอองเล็กโดยไม่ใช้ความร้อน ใช้ได้ทั้งในอาคาร รอบบ้าน และติดรถพ่นตามถนน |
| ทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็ว | ทีมที่ลงพื้นที่เมื่อมีรายงานโรค เพื่อสอบสวนและควบคุมไม่ให้แพร่ต่อ |
ตารางด้านล่างเป็น ข้อเสนอแนะเพื่อการวางแผน ไม่ใช่มาตรฐานทางการ จำนวนที่ระบุเป็นตัวอย่างสำหรับอำเภอขนาดกลาง ควรปรับเพิ่มหรือลดตามจำนวนตำบล ความหนาแน่นของชุมชน และประวัติการระบาดในพื้นที่ และควรนับรวมอุปกรณ์ที่ อปท. และ รพ.สต. ในอำเภอมีอยู่แล้วเพื่อไม่ให้ซื้อซ้ำ
| หมวด | อุปกรณ์ที่แนะนำ | ใช้กับงานแบบใด | ตัวอย่างจำนวนเริ่มต้น |
|---|---|---|---|
| 1. เครื่องติดรถ (แกนกลาง) | AIROFOG UM4 เครื่องพ่นละอองฝอยติดหลังรถกระบะ 4 หัว | ถนนในชุมชนหนาแน่น ตลาด หมู่บ้านจัดสรร พื้นที่กว้างหลายตำบล | 1 ชุดต่ออำเภอ พร้อมรถกระบะที่กำหนดใช้ประจำ |
| 2. เครื่องสะพายหลัง | SOLO PORT423 หรือ SUPER ROTARY | ซอยแคบ ในบ้าน ใต้ถุน รอบบ้านผู้ป่วย | อย่างน้อย 2 เครื่อง เพื่อให้แยกทีมได้ |
| 3. เครื่องพ่นหมอกควัน | AIROFOG AT35 | ท่อระบายน้ำ พงหญ้า ใต้สะพาน พื้นที่ภายนอก | 1 เครื่องขึ้นไป |
| 4. เครื่องสำหรับในอาคาร | AIROSTAR แบบแบตเตอรี่ หรือ U260 แบบไฟฟ้า | ห้องเรียน อาคารโรงพยาบาล สำนักงาน | 1 เครื่อง |
| 5. อุปกรณ์ป้องกันตนเอง | หน้ากากป้องกันสารเคมี ถุงมือ แว่นตา ที่ครอบหู ชุดแขนยาว | ผู้พ่นทุกคน | ครบตามจำนวนผู้พ่น พร้อมสำรอง |
| 6. การจัดการสารเคมี | ภาชนะตวงและผสม กรวย ถังเก็บแยก ป้ายเตือน ชุดรับมือกรณีหกรั่วไหล | การผสมและขนย้ายน้ำยา | 1 ชุดต่อเครื่องหรือต่อทีม |
| 7. สำรวจลูกน้ำ | ไฟฉาย กระบวยตักลูกน้ำ แบบสำรวจ ภาชนะเก็บตัวอย่าง | ประเมินก่อนและหลังควบคุม | 1 ชุดต่อทีม |
| 8. บันทึกและสื่อสาร | แบบบันทึกการพ่น แผนที่ ระบบบันทึกพิกัดจากโทรศัพท์ ป้ายประกาศแจ้งประชาชน | ตรวจสอบย้อนหลังและรายงาน | ใช้ร่วมกันทั้งอำเภอ |
| 9. บำรุงรักษา | อะไหล่สิ้นเปลืองตามคู่มือผู้ผลิต เครื่องมือพื้นฐาน ทะเบียนซ่อม | ให้เครื่องพร้อมตลอดปี | ตามคำแนะนำของผู้จำหน่าย |
ข้อควรระวัง: ตารางนี้เป็นข้อเสนอแนะของผู้เขียนเพื่อใช้เป็นจุดตั้งต้นในการหารือ ไม่ได้อ้างอิงมาตรฐานหรือคำสั่งของกระทรวงสาธารณสุขหรือกรมควบคุมโรค โปรดตรวจสอบแนวทางล่าสุดของหน่วยงานต้นสังกัด
ทีมระดับอำเภอมีบทบาทต่างจากทีมตำบล ทีมตำบลรู้จักทุกซอยและทุกบ้าน ส่วนทีมอำเภอต้องรับมือเมื่อเหตุการณ์ใหญ่เกินกำลังของตำบลเดียว เช่น ระบาดหลายตำบลพร้อมกัน พื้นที่เสี่ยงหลังน้ำท่วม หรืองานเตรียมพื้นที่ก่อนกิจกรรมขนาดใหญ่ของอำเภอ งานลักษณะนี้ต้องการเครื่องที่ครอบคลุมพื้นที่กว้างได้ในเวลาสั้น ซึ่งเครื่องสะพายหลังเพียงอย่างเดียวทำได้ยาก
เครื่องพ่นละอองฝอยติดรถช่วยให้ทีมพ่นตามแนวถนนในชุมชนได้ต่อเนื่องในช่วงเวลาที่ยุงออกหากิน แล้วใช้เครื่องสะพายหลังเก็บรายละเอียดในซอยแคบและรอบบ้านผู้ป่วย การผสมสองระดับนี้ทำให้ทรัพยากรของอำเภอทำงานเต็มประสิทธิภาพ
อีกเหตุผลหนึ่งคือความคุ้มค่าของ ครุภัณฑ์ราชการ เครื่องพ่นยุงราชการแบบติดรถหนึ่งชุดที่อำเภอดูแลและหมุนเวียนใช้ร่วมกันหลายตำบล มักเป็นทางเลือกที่สมเหตุสมผลกว่าการให้ทุกตำบลซื้อเครื่องขนาดใหญ่ของตัวเอง นอกจากงานยุงแล้ว เมื่อเลือกน้ำยาที่เหมาะสมและขึ้นทะเบียนถูกต้อง ชุดอุปกรณ์เดียวกันยังสนับสนุนงานกำจัดแมลงทุกชนิดที่เป็นปัญหาสาธารณสุขของอำเภอ เช่น แมลงวันในพื้นที่ตลาดหรือจุดพักขยะ ได้ตามภารกิจที่ได้รับมอบหมาย
หัวพ่นที่ควบคุมแยกกันได้มีประโยชน์มากในบริบทชุมชนไทย เช่น ถนนที่ฝั่งหนึ่งเป็นบ้านเรือนและอีกฝั่งเป็นนาข้าวหรือแหล่งน้ำ ทีมสามารถเปิดเฉพาะหัวที่หันเข้าหาบ้านเรือน ช่วยลดการใช้น้ำยาเกินจำเป็นและลดผลกระทบต่อพื้นที่ที่ไม่ใช่เป้าหมาย สำหรับอำเภอที่งบประมาณจำกัดหรือถนนส่วนใหญ่แคบ อาจพิจารณารุ่นสองหัวอย่าง AIROFOG UM2 แทน
ชุดอุปกรณ์ที่ดีจะมีประโยชน์ก็ต่อเมื่อพร้อมใช้ในวันที่ต้องใช้ ปฏิทินด้านล่างเป็นตัวอย่างการดูแลแบบง่าย ผู้บริหารสามารถส่งต่อให้หัวหน้าทีมใช้เป็นเช็กลิสต์ได้ทันที
| ช่วงเวลา | สิ่งที่ต้องทำ | ผู้รับผิดชอบ (ตัวอย่าง) |
|---|---|---|
| ก่อนฤดูฝน | ทดลองเดินเครื่องทุกเครื่อง ตรวจหัวพ่น ท่อ และถังน้ำยา เปลี่ยนอะไหล่สิ้นเปลือง ตรวจสต็อกน้ำยาและอุปกรณ์ป้องกันตนเอง อบรมทบทวนผู้พ่น | หัวหน้างานควบคุมโรค สสอ. ร่วมกับผู้ดูแลเครื่องของแต่ละหน่วย |
| ต้นฤดูฝน | ซ้อมแผนออกปฏิบัติการร่วมระหว่าง สสอ. รพ.สต. และ อปท. ทดลองติดตั้งเครื่องติดรถบนรถกระบะ และทดสอบระบบบันทึกพิกัด | สสอ. และตัวแทนทุกหน่วยงาน |
| ช่วงระบาด | จัดลำดับพื้นที่ตามความเสี่ยง ส่งเครื่องติดรถไปพื้นที่กว้าง ส่งทีมสะพายหลังเข้าซอย บันทึกผลทุกรอบ ล้างเครื่องหลังใช้งานทุกวัน | ทีมเฝ้าระวังสอบสวนเคลื่อนที่เร็วระดับอำเภอ |
| หลังฤดูระบาด | ล้างทำความสะอาด ระบายน้ำยาและน้ำมันตามคู่มือ ส่งตรวจเช็กกับผู้จำหน่าย สรุปบทเรียนและปรับตารางชุดอุปกรณ์สำหรับปีถัดไป | ผู้ดูแลเครื่องและเจ้าหน้าที่พัสดุ |
| ทุกเดือน | อัปเดตทะเบียนกลาง สภาพเครื่อง ผู้ถือครอง และสต็อกวัสดุ | ทุกหน่วยงานที่มีเครื่องในทะเบียน |
การมีปฏิทินเช่นนี้ช่วยให้ผู้บริหารถามคำถามที่ถูกต้องในที่ประชุมประจำเดือน เช่น "เครื่องติดรถทดลองเดินเครื่องแล้วหรือยัง" หรือ "สต็อกหน้ากากพอสำหรับทีมทั้งหมดหรือไม่" แทนที่จะรู้ปัญหาในวันที่มีผู้ป่วยแล้ว
จัดทำทะเบียนอุปกรณ์ควบคุมยุงของทั้งอำเภอ ครอบคลุม สสอ. รพ.สต. และ อปท. ระบุประเภท ปีที่จัดหา สภาพ และผู้รับผิดชอบ แล้วเทียบกับตารางชุดอุปกรณ์ขั้นต่ำเพื่อหาช่องว่างจริง ในหลายจังหวัด รพ.สต. บางแห่งถ่ายโอนไปสังกัดองค์การบริหารส่วนจังหวัดแล้ว การสำรวจจึงควรนับรวมทุกสังกัดในพื้นที่
หน่วยงานระดับอำเภอหรือจังหวัดอาจจัดหาเครื่องติดรถที่ใช้สนับสนุนหลายตำบล ส่วน อปท. และหน่วยบริการในตำบลจัดหาเครื่องสะพายหลังและอุปกรณ์ประจำพื้นที่ การแบ่งบทบาทชัดเจนช่วยลดการซื้อซ้ำ ทั้งนี้ขึ้นกับอำนาจหน้าที่และแหล่งงบประมาณของแต่ละหน่วยงาน
ตั้งงบหมวดครุภัณฑ์สำหรับตัวเครื่อง และงบวัสดุสำหรับน้ำยา น้ำมันเชื้อเพลิง อุปกรณ์ป้องกันตนเอง และอะไหล่สิ้นเปลือง เพื่อไม่ให้มีเครื่องแต่ไม่มีน้ำยาหรือไม่มีอุปกรณ์ป้องกันในวันที่ต้องใช้ การจัดซื้อจัดจ้างทุกขั้นตอนให้เป็นไปตามระเบียบที่หน่วยงานถือปฏิบัติ
"ปีที่แล้วเราเสียเวลาเกือบสองวันแค่หาเครื่องพ่นให้ครบ ปีนี้เราทำทะเบียนกลางไว้ในสเปรดชีตเดียว ทุก รพ.สต. และ อปท. อัปเดตสภาพเครื่องทุกเดือน พอมีรายงานผู้ป่วย ผมรู้ทันทีว่าจะส่งรถพ่นไปตำบลไหน และให้ทีมไหนสะพายเครื่องเข้าซอย สิ่งที่เปลี่ยนมากที่สุดไม่ใช่ตัวเครื่อง แต่เป็นการที่ทุกคนรู้ว่าใครต้องทำอะไรด้วยอุปกรณ์อะไร"
ตัวอย่างเสียงจากหน้างาน: เป็นข้อความเชิงผสมที่เรียบเรียงจากลักษณะงานทั่วไปของทีมควบคุมโรคระดับอำเภอ ไม่ใช่คำกล่าวของบุคคลหรือหน่วยงานใดโดยเฉพาะ
ไม่ใช่ เป็นข้อเสนอแนะเพื่อใช้วางแผนและหารือภายในเท่านั้น ควรตรวจสอบแนวทางล่าสุดของกรมควบคุมโรคและหน่วยงานต้นสังกัดประกอบเสมอ
ขึ้นกับลักษณะถนนและความหนาแน่นของชุมชน ถ้าส่วนใหญ่เป็นซอยแคบ อาจเริ่มจากเครื่องสะพายหลังหลายเครื่องและเครื่องติดรถแบบสองหัวอย่าง UM2 หรือใช้เครื่องติดรถร่วมกับอำเภอข้างเคียงตามข้อตกลง
UM4 เป็นเครื่องพ่นละอองฝอย ULV ไม่ใช้ความร้อน ให้ละอองเล็กที่ลอยค้าง ส่วนเครื่องพ่นหมอกควันใช้ความร้อนสร้างควันขาว เหมาะกับท่อระบายน้ำและพงหญ้า ชุดที่ดีควรมีทั้งสองแบบตามงาน
เริ่มจากสำรวจช่องว่างจริง หากอำเภอยังไม่มีเครื่องสะพายหลังที่พร้อมใช้ ควรเติมส่วนนี้ก่อนเพราะใช้กับงานรอบบ้านผู้ป่วยทุกครั้ง ถ้ามีครบแล้วแต่ขาดกำลังพ่นพื้นที่กว้าง เครื่องติดรถคือรายการถัดไป
จำเป็นมาก ผู้พ่นสัมผัสสารเคมีซ้ำ ๆ ตลอดฤดูกาล ควรมีหน้ากาก ถุงมือ แว่นตา และที่ครอบหูครบทุกคน และตั้งงบวัสดุสำหรับเปลี่ยนทดแทนเป็นประจำ
ไม่ การพ่นเป็นการควบคุมยุงพาหะเพื่อลดความเสี่ยงการแพร่เชื้อในชุมชน ผู้ป่วยต้องได้รับการรักษาจากบุคลากรทางการแพทย์ และต้องกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำควบคู่เสมอ
ขอใบเสนอราคา สเปก และนัดสาธิต AIROFOG UM4 เครื่องพ่นละอองฝอยติดหลังรถกระบะ 4 หัว สำหรับทีมควบคุมโรคระดับอำเภอ
ดูสินค้าและราคา AIROFOG UM4 คลิกที่นี่
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #ทีมควบคุมโรคอำเภอ #AIROFOGUM4
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, สสจ., สสอ., AIROFOG UM4