Last updated: 25 ก.ย. 2569 | 10 จำนวนผู้เข้าชม |
ร้อยวันแรกหลังรับตำแหน่งคือช่วงที่ประชาชนจับตามากที่สุด และเป็นช่วงที่ผู้บริหารยังมีแรงส่งมากที่สุดเช่นกัน บทความนี้แปลงเรื่องยุงลายและไข้เลือดออกให้เป็นแผนงาน 100 วันที่นายก อบต. อ่านจบได้ใน 5 นาที ส่งต่อให้ปลัดและกองสาธารณสุขฯ ได้ทันที และบอกชัดว่าเครื่องพ่นยุงที่เหมาะกับตำบลควรเข้ามาอยู่ตรงไหนของแผน
นายสมชาย (นามสมมุติ) เพิ่งรับตำแหน่งนายก อบต. ของตำบลกึ่งเมืองกึ่งชนบทแห่งหนึ่งในภาคกลาง ตำบลนี้มีหมู่บ้านราว 12 หมู่ มีหมู่บ้านจัดสรรเกิดใหม่สองโครงการ มีโรงเรียนประถมสามแห่ง และมีตลาดนัดทุกวันพุธ ช่วงหาเสียง เขาพูดเรื่องถนน น้ำประปา และผู้สูงอายุเป็นหลัก เรื่องยุงแทบไม่อยู่ในความคิด
เช้าวันที่ 23 หลังรับตำแหน่ง ครูประจำชั้นของโรงเรียนแห่งหนึ่งโทรมาแจ้งว่ามีนักเรียนสองคนเข้าโรงพยาบาลด้วยอาการไข้สูง และแพทย์สงสัยไข้เลือดออก ตกบ่ายมีผู้ปกครองโพสต์ในกลุ่มเฟซบุ๊กของตำบลว่า "ปีที่แล้วก็เป็นแบบนี้ ไม่เห็น อบต. มาพ่นยุงเลย" โพสต์นั้นมีคนแชร์ต่อหลายสิบครั้งก่อนมืด
นายสมชายเรียกประชุมด่วน สิ่งที่เขาพบคือ เครื่องพ่นหมอกควันของ อบต. มีอยู่สองเครื่อง เครื่องหนึ่งสตาร์ตไม่ติดมาหลายเดือน อีกเครื่องใช้ได้แต่ท่อพ่นเริ่มผุ เจ้าหน้าที่ที่เคยพ่นเป็นประจำย้ายไปอยู่ที่อื่นแล้ว สารเคมีในคลังเหลือไม่มาก และไม่มีใครตอบได้ชัดเจนว่าบ้านของเด็กทั้งสองคนอยู่ตรงไหนในแผนที่ ต้องพ่นรัศมีเท่าไร และต้องแจ้งประชาชนอย่างไร
สุดท้ายทีมก็ออกพ่นได้ในวันรุ่งขึ้นด้วยเครื่องที่เหลืออยู่เครื่องเดียว แต่ใช้เวลาพ่นนานเพราะเครื่องดับกลางทาง ต้องหยุดพักซ่อมหลายรอบ ขณะที่ในกลุ่มออนไลน์ยังมีคำถามว่า "พ่นแล้วทำไมยุงยังเยอะ" คืนนั้นนายสมชายเขียนในสมุดบันทึกว่า "ถ้าเรื่องแบบนี้เกิดอีกในเดือนหน้า เราต้องไม่ตอบแบบวันนี้" และนั่นคือจุดเริ่มต้นของแผน 100 วันในบทความนี้
เรื่องนี้เป็นตัวอย่างสถานการณ์ที่เรียบเรียงขึ้นเพื่อประกอบการอธิบาย แต่ผู้บริหารท้องถิ่นหลายท่านคงรู้สึกคุ้นเคย เพราะปัญหาไม่ได้อยู่ที่คนไม่ตั้งใจทำงาน ปัญหาอยู่ที่ตำบลไม่มีระบบรองรับตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุ
ยุงลายเป็นพาหะของไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และไข้ซิกา ส่วนยุงก้นปล่องเป็นพาหะของมาลาเรียในบางพื้นที่ ไข้เลือดออกเริ่มจากไข้สูงลอย ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ บางรายมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง ช่วงที่ไข้เริ่มลดเป็นช่วงที่ต้องระวังมากที่สุด เพราะผู้ป่วยบางรายอาจเข้าสู่ภาวะช็อกได้ กลุ่มเสี่ยงที่ผู้บริหารต้องนึกถึงคือ เด็กวัยเรียน ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งมีความกังวลเรื่องไข้ซิกาเพิ่มเติม
สิ่งที่ผู้บริหารควรเข้าใจคือ งานของ อบต. ไม่ใช่การรักษาโรค แต่เป็นการลดจำนวนยุงพาหะและลดโอกาสแพร่เชื้อต่อ เครื่องพ่นยุงช่วยกำจัดยุงตัวเต็มวัยที่อาจมีเชื้อ ส่วนการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ช่วยตัดวงจรระยะยาว ทั้งสองอย่างต้องเดินคู่กันเสมอ
นายกคนใหม่มักพบครุภัณฑ์ราชการที่ซื้อไว้หลายปีก่อน บางเครื่องยังมีเลขครุภัณฑ์แต่ใช้งานจริงไม่ได้ ถ้าซื้อเครื่องใหม่แบบเร่งรีบโดยไม่ดูบริการหลังการขาย อะไหล่ และการอบรม ก็มีโอกาสที่เครื่องใหม่จะกลายเป็นเครื่องเก่าที่จอดทิ้งไว้อีกเครื่อง เงินที่ใช้ไปจึงไม่ได้เปลี่ยนเป็นผลงาน
ประชาชนไม่ได้จำว่าปีนี้ อบต. ซื้อครุภัณฑ์อะไรไปบ้าง แต่จำได้แม่นว่าเมื่อลูกหลานป่วย อบต. มาเร็วหรือช้า มาพร้อมคำอธิบายหรือมาเงียบ ๆ แล้วหายไป ในช่วงร้อยวันแรก ภาพจำเหล่านี้จะติดตัวผู้บริหารไปอีกหลายปี
ทุกวันนี้เรื่องร้องเรียนไม่ได้มาทางหนังสือราชการอย่างเดียว แต่มาทางกลุ่ม LINE หมู่บ้าน เพจเฟซบุ๊กของตำบล และข้อความส่วนตัวถึงนายกโดยตรง ถ้าตำบลไม่มีข้อความตอบกลับมาตรฐานและไม่มีหลักฐานว่าลงพื้นที่แล้ว เรื่องเล็กจะขยายเป็นเรื่องใหญ่ได้ภายในวันเดียว
กองสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อมของ อบต. ขนาดเล็กอาจมีเจ้าหน้าที่ไม่กี่คน ต้องดูทั้งขยะ น้ำเสีย สุนัขจรจัด ตลาด และโรคติดต่อ ถ้าเครื่องพ่นยุงหนัก สตาร์ตยาก หรือเสียบ่อย เจ้าหน้าที่จะเหนื่อยเกินเหตุและขาดกำลังใจ ระบบที่ดีจึงต้องลดภาระ ไม่ใช่เพิ่มภาระ
ตารางนี้ออกแบบให้นายก อบต. ส่งต่อให้ปลัดและผู้อำนวยการกองสาธารณสุขฯ ได้ทันที แต่ละช่วงมีเป้าหมาย งานหลัก และหลักฐานที่ต้องได้ เพื่อให้รู้ว่างานเดินจริงหรือไม่ ระยะเวลาสามารถปรับตามขนาดตำบลและฤดูกาล
| ช่วง | เป้าหมาย | งานหลัก | หลักฐานที่ต้องได้ |
|---|---|---|---|
| วันที่ 1-10 รู้สถานะจริง | รู้ว่าตำบลพร้อมแค่ไหน | สำรวจเครื่องพ่นยุงทุกเครื่อง สารเคมีคงคลัง ชุดป้องกัน รายชื่อผู้ปฏิบัติงาน ข้อมูลผู้ป่วยย้อนหลังจาก รพ.สต. | ตารางสถานะครุภัณฑ์ รายงานสรุป 1 หน้า |
| วันที่ 11-30 วางคนและเส้นทางสั่งการ | รู้ว่าใครทำอะไรเมื่อมีผู้ป่วย | แต่งตั้งทีมเฉพาะกิจ ประสาน รพ.สต. และ อสม. ทำแผนที่หมู่บ้านและจุดเสี่ยง ตั้งช่องทางรับเรื่องร้องเรียน | คำสั่งแต่งตั้ง แผนที่จุดเสี่ยง ผังการสั่งการ |
| วันที่ 31-60 วางเครื่องมือและงบ | มีเครื่องพร้อมใช้และงบรองรับ | ซ่อมหรือจำหน่ายเครื่องเก่า ขอใบเสนอราคาและสเปก ขอสาธิต วางแผนจัดซื้อจัดจ้างตามระเบียบ | รายงานผลการสาธิต ร่างคุณลักษณะเฉพาะ แผนงบประมาณ |
| วันที่ 61-100 ทดสอบระบบและรายงาน | ระบบทำงานได้โดยไม่ต้องรอสั่ง | ซ้อมแผนตอบโต้ผู้ป่วยรายแรก อบรมผู้ใช้เครื่อง รณรงค์ 3 เก็บ 3 โรค รายงานผลต่อสภาและประชาชน | บันทึกการซ้อม ภาพกิจกรรม รายงาน 100 วัน |
สิ่งแรกที่นายกควรสั่งคือ "สำรวจทุกอย่างที่มีอยู่" ไม่ใช่ "ซื้อเครื่องใหม่ทันที" ให้เจ้าหน้าที่พัสดุและกองสาธารณสุขฯ ตรวจเครื่องพ่นยุงทุกเครื่องที่มีเลขครุภัณฑ์ ลองสตาร์ต ลองพ่นน้ำเปล่า บันทึกว่าเครื่องไหนใช้ได้ เครื่องไหนซ่อมได้ เครื่องไหนควรจำหน่าย พร้อมตรวจสารเคมีคงคลังว่าหมดอายุหรือไม่ และมีชุดป้องกันส่วนบุคคล เช่น หน้ากาก ถุงมือ แว่นตา เพียงพอหรือเปล่า
ในช่วงเดียวกัน ให้ขอข้อมูลผู้ป่วยไข้เลือดออกย้อนหลังจาก รพ.สต. หรือสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ ไม่จำเป็นต้องเป็นตัวเลขละเอียด แค่รู้ว่าหมู่ไหนมีผู้ป่วยบ่อย เดือนไหนเป็นช่วงพีก ก็พอให้เห็นภาพว่าควรเตรียมพร้อมเมื่อไร
ระบบที่ดีต้องตอบคำถามง่าย ๆ ได้ทันที เช่น ถ้า รพ.สต. แจ้งผู้ป่วยตอนสี่โมงเย็น ใครเป็นคนรับเรื่อง ใครตัดสินใจออกพ่น ใครพ่น ใครแจ้งประชาชน และใครถ่ายภาพรายงาน ควรออกคำสั่งแต่งตั้งทีมเฉพาะกิจ โดยมีตัวจริงและตัวสำรองทุกบทบาท เพราะในช่วงระบาดจะมีคนลา ป่วย หรือติดภารกิจอื่นเสมอ
ประสาน อสม. ให้ช่วยทำแผนที่จุดเสี่ยง เช่น บ้านที่มีภาชนะขังน้ำจำนวนมาก วัด โรงเรียน ตลาดนัด ร้านรับซื้อของเก่า และบ่อน้ำสาธารณะ แผนที่นี้จะเป็นฐานให้การพ่นทุกครั้งตรงจุดและบันทึกย้อนหลังได้
เมื่อรู้สถานะเครื่องและรู้พื้นที่แล้ว จึงค่อยตัดสินใจว่าจะซ่อม ซื้อเพิ่ม หรือเปลี่ยนเครื่อง สำหรับตำบลส่วนใหญ่ งานหลักคือการพ่นรอบบ้านผู้ป่วยในรัศมีประมาณ 100 เมตร ซึ่งมักเป็นซอยแคบ บ้านติดกัน มีสวนหลังบ้าน เครื่องพ่นหมอกควันแบบถือที่น้ำหนักเบาและทนทานจึงเป็นเครื่องมือหลักที่ควรมีพร้อมเสมอ ส่วนตำบลที่มีถนนสายหลักยาวหรือพื้นที่เปิดกว้าง อาจพิจารณาเครื่องพ่นละอองฝอยติดรถยนต์เสริมในภายหลัง
ช่วงนี้ควรขอให้ผู้ขายนำเครื่องมาสาธิตจริงในพื้นที่ ให้เจ้าหน้าที่ที่จะใช้งานจริงได้ลองถือ ลองสตาร์ต ลองพ่น และถามเรื่องอะไหล่ การซ่อม และการอบรมให้ครบ จากนั้นนำข้อมูลไปร่างคุณลักษณะเฉพาะและวางแผนจัดซื้อจัดจ้างตามระเบียบ
ระบบที่ไม่เคยซ้อมคือระบบที่ยังไม่มีจริง ให้ทีมซ้อมสถานการณ์สมมุติ "ได้รับแจ้งผู้ป่วยรายแรก" ตั้งแต่รับแจ้ง ประกาศเสียงตามสาย ออกพ่นรอบบ้าน สำรวจลูกน้ำ ไปจนถึงรายงานผลในกลุ่ม LINE ผู้บริหาร แล้วจดว่าขั้นไหนติดขัด ปิดท้ายร้อยวันด้วยรายงานสั้น ๆ ต่อสภา อบต. และประชาชนว่าทำอะไรไปแล้ว อะไรยังค้าง และแผนปีถัดไปคืออะไร
เครื่องพ่นหมอกควันคืออะไร (อธิบาย 1 บรรทัด): เครื่องที่ใช้ความร้อนเปลี่ยนน้ำยาให้เป็นหมอกควันลอยฟุ้ง เข้าไปตามซอก พุ่มไม้ และใต้ถุนบ้าน เพื่อให้ละอองสัมผัสตัวยุง
ULV คืออะไร (1 บรรทัด): ย่อมาจาก Ultra Low Volume คือการพ่นน้ำยาปริมาณน้อยให้แตกเป็นละอองฝอยเล็กมากโดยไม่ใช้ความร้อน มักเรียกว่าเครื่องพ่นละอองฝอย
ไมครอนคืออะไร (1 บรรทัด): หน่วยวัดขนาดเล็กมาก 1 ไมครอนเท่ากับหนึ่งในพันของมิลลิเมตร ใช้บอกขนาดละอองที่เครื่องพ่นออกมา
AIROFOG AT35 คือเครื่องพ่นหมอกควันที่ตัวเครื่องผลิตจากสแตนเลส 100% มีน้ำหนักเบา ใช้ได้ทั้งสารเคมีสูตรน้ำและสูตรน้ำมัน และผ่านการรับรองจากเยอรมนีและสหราชอาณาจักร ออกแบบมาให้ใช้ได้ทั้งบ้านเรือน โรงงาน โรงพยาบาล และพื้นที่สาธารณะ จึงเข้ากับงานของ อบต. ที่ต้องพ่นหลายรูปแบบในปีเดียว
| คุณสมบัติ (ตามข้อมูลผู้จำหน่าย) | ความหมายต่องานของ อบต. |
|---|---|
| ตัวเครื่องสแตนเลส 100% | ทนต่อสารเคมีและความชื้น ลดปัญหาถังผุ เหมาะกับครุภัณฑ์ที่ต้องใช้งานหลายปี |
| น้ำหนักเบา | เจ้าหน้าที่ถือเดินในซอยแคบและรอบบ้านผู้ป่วยได้นานขึ้น ลดความเหนื่อยล้า |
| ใช้สารเคมีได้ทั้งสูตรน้ำและสูตรน้ำมัน | เลือกสูตรให้เหมาะกับพื้นที่และคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุขได้ยืดหยุ่น |
| รับรองจากเยอรมนีและสหราชอาณาจักร | มีเอกสารประกอบการพิจารณาจัดซื้อ อธิบายต่อคณะกรรมการและผู้ตรวจสอบได้ |
| ใช้ได้ทั้งบ้านเรือน โรงงาน โรงพยาบาล และพื้นที่สาธารณะ | เครื่องเดียวรองรับงานพ่นรอบบ้าน โรงเรียน วัด ตลาด และสถานที่ราชการ |
นอกจากตัวเครื่อง บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด (WHD) ได้รับรอง ISO และ GMP ตรวจสอบคุณภาพ 100% ก่อนส่งมอบ มีบริการหลังการขายครบ มีช่างและอะไหล่ และสินค้าเป็นไปตามมาตรฐานครุภัณฑ์ราชการ สิ่งเหล่านี้คือหลักประกันว่าเครื่องที่ซื้อในร้อยวันแรกจะยังพร้อมใช้ในปีที่สามและปีที่สี่ของวาระ
ตัวชี้วัดที่ดีต้องวัดได้จริงด้วยข้อมูลที่ตำบลมีอยู่ ไม่ต้องสร้างระบบใหม่ที่ซับซ้อน ตัวอย่างด้านล่างเลือกใช้ตามความเหมาะสม และกำหนดค่าเป้าหมายร่วมกับ รพ.สต. ในพื้นที่
| ตัวชี้วัด | วิธีเก็บข้อมูล | ใครรับผิดชอบ |
|---|---|---|
| สัดส่วนเครื่องพ่นยุงที่พร้อมใช้ | ทดสอบเดินเครื่องทุกเดือน | กองสาธารณสุขฯ และพัสดุ |
| ระยะเวลาจากรับแจ้งผู้ป่วยถึงออกพ่น | บันทึกเวลารับแจ้งและเวลาออกปฏิบัติงาน | หัวหน้าทีมเฉพาะกิจ |
| จำนวนหลังคาเรือนที่สำรวจลูกน้ำ | แบบสำรวจของ อสม. | รพ.สต. และ อสม. |
| เรื่องร้องเรียนเรื่องยุงที่ตอบกลับภายในเวลาที่กำหนด | สมุดรับเรื่องหรือแบบฟอร์มออนไลน์ | งานประชาสัมพันธ์ |
| จำนวนผู้ปฏิบัติงานที่ผ่านการอบรม | รายชื่อผู้เข้าอบรม | กองสาธารณสุขฯ |
ข้อควรระวังคือ อย่าตั้งเป้าว่า "ผู้ป่วยเป็นศูนย์" เพราะจำนวนผู้ป่วยขึ้นกับหลายปัจจัยที่ อบต. ควบคุมไม่ได้ทั้งหมด ตัวชี้วัดที่ดีควรวัดสิ่งที่ทีมทำได้ เช่น ความเร็ว ความครอบคลุม และความพร้อม แล้วดูแนวโน้มผู้ป่วยประกอบ
(ความเห็นเชิงประกอบที่เรียบเรียงจากลักษณะงานทั่วไป ไม่ใช่คำรับรองจากบุคคลจริง)
"ตอนนายกคนใหม่เข้ามา สิ่งแรกที่ท่านขอคือตารางว่าเครื่องแต่ละเครื่องอยู่ที่ไหน ใช้ได้ไหม ตอนแรกทีมก็งงว่าทำไมไม่สั่งซื้อเลย แต่พอสำรวจจริงถึงรู้ว่ามีเครื่องที่ซ่อมได้หนึ่งเครื่อง และเครื่องที่ควรจำหน่ายอีกหนึ่ง พอได้เครื่องพ่นหมอกควันตัวใหม่ที่เบากว่าเดิม คนในทีมผลัดกันพ่นได้ ไม่ต้องรอพี่คนเดิมที่ถือเครื่องหนักไหวคนเดียว ที่สำคัญคือพอมีการซ้อมแผน เวลามีผู้ป่วยจริง ทุกคนรู้ว่าต้องทำอะไร ไม่ต้องรอประชุม"
นักวิชาการสาธารณสุข อบต. (ตัวอย่างบุคคลสมมุติ)
ถาม: นายกคนใหม่ควรซื้อเครื่องพ่นยุงทันทีเลยหรือไม่
ตอบ: ควรสำรวจเครื่องที่มีก่อน เพื่อรู้ว่าซ่อมได้หรือไม่ แล้วค่อยตัดสินใจซื้อ วิธีนี้ช่วยให้ใช้งบคุ้มค่าและมีเหตุผลประกอบการจัดซื้อที่ชัดเจน
ถาม: ตำบลขนาดเล็กควรเริ่มจากเครื่องแบบไหน
ตอบ: ตำบลส่วนใหญ่ควรมีเครื่องพ่นหมอกควันแบบถือที่พร้อมใช้อย่างน้อยหนึ่งเครื่องสำหรับงานรอบบ้านผู้ป่วย เช่น AIROFOG AT35 แล้วพิจารณาเครื่องพ่นละอองฝอยชนิดอื่นเสริมตามลักษณะพื้นที่
ถาม: พ่นยุงแล้วทำไมไข้เลือดออกยังไม่หมด
ตอบ: การพ่นช่วยลดยุงตัวเต็มวัยในระยะสั้น แต่ถ้ายังมีแหล่งเพาะพันธุ์ ยุงรุ่นใหม่จะเกิดขึ้นอีก ต้องทำคู่กับมาตรการ 3 เก็บ 3 โรค คือ เก็บบ้าน เก็บขยะ เก็บน้ำ
ถาม: 100 วันเพียงพอสำหรับวางระบบหรือไม่
ตอบ: เพียงพอสำหรับวางโครงสร้างหลัก คือ รู้สถานะ วางคน วางเครื่องมือ และทดสอบระบบหนึ่งรอบ ส่วนการปรับปรุงให้ดีขึ้นเป็นงานต่อเนื่องตลอดวาระ
ถาม: ต้องใช้งบจากหมวดไหน
ตอบ: เครื่องพ่นยุงเป็นครุภัณฑ์ ควรตั้งในหมวดครุภัณฑ์ของข้อบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี ส่วนกิจกรรมรณรงค์และอบรมอาจใช้ช่องทางอื่นตามหลักเกณฑ์ ควรปรึกษาปลัดและเจ้าหน้าที่พัสดุ
ถาม: ถ้าซื้อแล้วเครื่องเสีย ต้องทำอย่างไร
ตอบ: WHD มีบริการหลังการขาย มีช่างและอะไหล่ ติดต่อได้ที่โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 และควรบำรุงรักษาตามคู่มือหลังใช้งานทุกครั้ง
ถาม: ต้องขอความร่วมมือหน่วยงานใดบ้าง
ตอบ: หลัก ๆ คือ รพ.สต. สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ อสม. ผู้นำชุมชน โรงเรียน และวัด โดยแนวทางวิชาการด้านการควบคุมโรคให้ยึดตามกรมควบคุมโรคและหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่
ขอใบเสนอราคา สเปก และนัดสาธิตเครื่องพ่นหมอกควัน AIROFOG AT35 สำหรับ อบต. และเทศบาล
ดูสินค้าและราคา AIROFOG AT35 คลิกที่นี่
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
โทร 065-556-6294 | LINE @whd268 | worldhealthdisinfection@gmail.com
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #AIROFOGAT35 #นายกอบต100วัน
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, AIROFOG AT35, นายก อบต. คนใหม่, แผน 100 วัน