Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 12 จำนวนผู้เข้าชม |
ทุกครั้งที่ไข้เลือดออกระบาด คำถามเดิมจะกลับมาในที่ประชุมผู้บริหารและสภาท้องถิ่น "เราควรซื้อ เครื่องพ่นยุง เป็นของตัวเอง หรือเช่าใช้เป็นครั้ง ๆ หรือจ้างเหมาบริษัทมาพ่นให้" แต่ละฝ่ายมีเหตุผลของตัวเอง ฝ่ายการเงินห่วงงบลงทุน ฝ่ายสาธารณสุขห่วงความเร็วในการตอบสนอง ส่วนสมาชิกสภาห่วงความคุ้มค่าและเสียงของประชาชน บทความนี้ไม่ได้บอกว่าทางเลือกใดดีที่สุดสำหรับทุกหน่วยงาน แต่ให้ กรอบการตัดสินใจ ที่ใช้ได้โดยไม่ต้องเดาตัวเลข พร้อมเช็กลิสต์ ตารางเปรียบเทียบ และข้อควรระวังในการ จัดซื้อจัดจ้าง แต่ละแบบ
คุณสมศักดิ์เป็นปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลขนาดกลางแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตำบลของเขามีสิบกว่าหมู่บ้าน มีโรงเรียน ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก วัด และตลาดนัด ปีที่แล้วเครื่องพ่นหมอกควันเครื่องเดียวที่ อบต. มีอยู่เสียกลางฤดูฝน ช่วงเดียวกับที่มีผู้ป่วยไข้เลือดออกหลายรายในสองหมู่บ้าน นักวิชาการสาธารณสุขต้องโทรขอยืมเครื่องจาก อบต. ข้างเคียง ซึ่งก็กำลังใช้อยู่เช่นกัน กว่าจะได้เครื่องมาพ่นรอบบ้านผู้ป่วยก็ล่าช้ากว่าที่ควร ชาวบ้านไม่พอใจและมีการโพสต์ตำหนิในกลุ่มไลน์หมู่บ้าน
ในการประชุมเตรียมงบประมาณปีถัดไป มีข้อเสนอสามทาง นายก อบต. อยากซื้อเครื่องใหม่หลายเครื่องให้พอกับงาน ผู้อำนวยการกองคลังเสนอว่าควรเช่าใช้เฉพาะช่วงฤดูฝนเพราะไม่ต้องใช้งบลงทุนก้อนใหญ่ ส่วนสมาชิกสภาคนหนึ่งเสนอให้จ้างเหมาบริษัทมาพ่นทั้งตำบล จะได้ไม่ต้องดูแลเครื่องและไม่ต้องใช้คน
ทุกข้อเสนอฟังดูมีเหตุผล แต่ไม่มีใครมีกรอบที่ชัดว่าจะตัดสินอย่างไร การประชุมจึงวนอยู่ที่ความเห็นส่วนตัว คุณสมศักดิ์ได้รับมอบหมายให้จัดทำข้อมูลเปรียบเทียบเสนอผู้บริหารภายในสองสัปดาห์ บทความนี้คือกรอบที่เขาสามารถนำไปใช้ได้ทันที
ยุงลาย เป็นพาหะของไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และไวรัสซิกา เมื่อมีผู้ป่วย แนวทางการควบคุมโรคคือพ่นกำจัดยุงตัวเต็มวัยในบ้านและรอบบ้านผู้ป่วยในรัศมีประมาณ 100 เมตรโดยเร็ว เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อ ถ้าทางเลือกที่หน่วยงานเลือกทำให้ต้องรอเครื่อง รอสัญญา หรือรอผู้รับจ้างว่าง ช่วงเวลาที่เสียไปคือโอกาสที่ยุงจะนำเชื้อไปสู่คนอื่นในชุมชน กลุ่มที่เสี่ยงที่สุดคือเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และหญิงตั้งครรภ์
ทางเลือกที่ดูประหยัดในปีแรกอาจแพงกว่าในระยะยาว และทางเลือกที่ดูลงทุนสูงอาจคุ้มกว่าเมื่อคิดตลอดอายุการใช้งาน ปัญหาคือหลายหน่วยงานเปรียบเทียบเฉพาะตัวเลขในปีเดียว โดยไม่นับต้นทุนแฝง เช่น ค่าเสียโอกาสเมื่อไม่มีเครื่องในช่วงระบาด ค่าซ่อมเครื่องเก่า หรือเวลาของเจ้าหน้าที่ที่ต้องทำเอกสารจ้างซ้ำทุกปี
ประชาชนไม่สนใจว่าหน่วยงานใช้วิธีซื้อ เช่า หรือจ้าง สิ่งที่เขาเห็นคือเจ้าหน้าที่มาพ่นทันเวลาหรือไม่ และพ่นอย่างถูกวิธีหรือไม่ ถ้ามาช้าหรือพ่นแบบขอไปที ความไม่พอใจจะสะท้อนกลับมาที่ผู้บริหารในรูปเรื่องร้องเรียนและโพสต์ในสื่อสังคมออนไลน์
การซื้อหมายถึงต้องมีคนดูแลรักษาเครื่อง การเช่าหมายถึงต้องทำเอกสารและตรวจสภาพเครื่องทุกครั้ง การจ้างหมายถึงต้องเขียนขอบเขตงาน ควบคุมงาน และตรวจรับงาน ไม่มีทางเลือกใดที่ "ไม่มีภาระ" มีแต่ภาระคนละแบบ การเลือกให้ตรงกับศักยภาพของทีมจึงสำคัญ
เทียบเฉพาะราคาปีแรก: การเปรียบเทียบค่าเช่าหรือค่าจ้างหนึ่งฤดูกับราคาเครื่องใหม่ทั้งเครื่อง ไม่ใช่การเปรียบเทียบที่เป็นธรรม เพราะเครื่องที่ซื้อใช้งานได้หลายปี ควรเทียบบนฐานระยะเวลาเดียวกัน
ลืมคิดเรื่องความพร้อมในช่วงพีค: ช่วงฤดูฝนและช่วงที่มีการระบาดเป็นช่วงที่ทุกหน่วยงานต้องการเครื่องและผู้รับจ้างพร้อมกัน สิ่งที่หาง่ายในหน้าแล้งอาจหายากในเดือนที่ต้องการที่สุด
ซื้อเครื่องผิดประเภท: บางหน่วยงานเลือกซื้อ แต่เลือกเครื่องไม่ตรงงาน เช่น ซื้อเครื่องติดรถแต่พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นซอยแคบ หรือซื้อเครื่องไฟฟ้าแต่งานหลักอยู่นอกอาคาร สุดท้ายเครื่องไม่ได้ใช้ และถูกนำไปอ้างว่า "ซื้อแล้วไม่คุ้ม"
ซื้อเครื่องราคาถูกไม่ได้มาตรฐาน: เครื่องที่ไม่มีบริการหลังการขาย ไม่มีอะไหล่ หรือขนาดละอองไม่เหมาะกับงาน จะเสียเร็วหรือได้ผลน้อย ทำให้หน่วยงานสรุปผิดว่าการซื้อไม่ใช่ทางเลือกที่ดี ทั้งที่ปัญหาอยู่ที่ตัวเครื่อง
จ้างเหมาโดยไม่กำหนดมาตรฐานงาน: ขอบเขตงานที่เขียนเพียงว่า "พ่นหมอกควันทั้งตำบล" โดยไม่ระบุเวลา ชนิดสาร อัตราผสม พื้นที่ที่ต้องเว้น และการบันทึกผล ทำให้ตรวจรับงานได้ยาก และไม่รู้ว่าได้งานที่มีคุณภาพหรือไม่
ไม่คิดถึงคนใช้เครื่อง: ซื้อเครื่องมาแล้วแต่ไม่มีการอบรม เจ้าหน้าที่ใช้ผิดวิธี ผสมสารผิดอัตรา หรือพ่นผิดเวลา ผลคือยุงไม่ลด และเครื่องเสื่อมเร็ว
หน่วยงานตั้งงบลงทุนในหมวดค่า ครุภัณฑ์ จัดซื้อเครื่องตามระเบียบพัสดุ แล้วใช้งานโดยเจ้าหน้าที่ของตนเอง หน่วยงานรับผิดชอบการบำรุงรักษา การจัดเก็บ และการอบรมผู้ใช้ ข้อดีหลักคือเครื่องอยู่ในมือพร้อมใช้ทุกวัน ตอบสนองผู้ป่วยได้ทันที ควบคุมคุณภาพการพ่นได้เอง และใช้เครื่องสนับสนุนงานอื่นได้ เช่น พ่นโรงเรียน วัด ตลาด ศูนย์พัฒนาเด็กเล็ก หรือพ่น กำจัดแมลงทุกชนิด ตามที่ฉลากสารอนุญาต
หน่วยงานเช่าเครื่องจากผู้ให้เช่าเป็นช่วงเวลา โดยทั่วไปใช้งบดำเนินงาน แล้วใช้เจ้าหน้าที่ของตนเองพ่น ข้อดีคือไม่ต้องใช้งบลงทุนก้อนใหญ่และไม่ต้องดูแลเครื่องระยะยาว ข้อจำกัดคือความพร้อมของเครื่องขึ้นกับผู้ให้เช่า สภาพเครื่องอาจไม่สม่ำเสมอ และหน่วยงานยังต้องมีคนพ่นและต้องอบรมเช่นเดิม
หน่วยงานจ้างผู้รับจ้างมาพ่นทั้งเครื่อง คน และบางครั้งรวมสารเคมี ตามขอบเขตงานที่กำหนด โดยทั่วไปใช้งบดำเนินงาน ข้อดีคือไม่ต้องมีคนและเครื่องของตนเอง เหมาะกับงานพื้นที่กว้างครั้งคราว ข้อจำกัดคือความเร็วในการตอบสนองขึ้นกับตารางงานของผู้รับจ้าง และหน่วยงานต้องควบคุมคุณภาพผ่านสัญญาและการตรวจรับงาน
หมายเหตุเรื่องหมวดงบประมาณ: การจำแนกว่ารายการใดอยู่ในงบลงทุนหรืองบดำเนินงาน และวิธีการจัดซื้อจัดจ้างที่ใช้ได้ ขึ้นอยู่กับระเบียบของหน่วยงานแต่ละประเภทและรายละเอียดของรายการ ควรตรวจสอบกับเจ้าหน้าที่พัสดุและเจ้าหน้าที่การเงินของหน่วยงานทุกครั้ง
| เกณฑ์ | ซื้อ | เช่า | จ้างเหมา |
|---|---|---|---|
| ความเร็วในการตอบสนองผู้ป่วย | สูง เครื่องอยู่ในมือ | ปานกลาง ขึ้นกับสัญญาและเครื่องว่าง | ปานกลางถึงต่ำ ขึ้นกับตารางผู้รับจ้าง |
| ความพร้อมในช่วงระบาดหนัก | สูง | เสี่ยง เครื่องอาจหายาก | เสี่ยง ผู้รับจ้างงานล้น |
| งบลงทุนก้อนแรก | ต้องใช้ | ไม่ต้องใช้ | ไม่ต้องใช้ |
| ค่าใช้จ่ายต่อเนื่องทุกปี | ค่าบำรุงรักษา สารเคมี | ค่าเช่าทุกรอบ สารเคมี | ค่าจ้างทุกรอบ |
| การควบคุมคุณภาพงานพ่น | ควบคุมเองได้เต็มที่ | ควบคุมคนได้ แต่สภาพเครื่องไม่แน่นอน | ควบคุมผ่านสัญญาและการตรวจรับ |
| ภาระงานเอกสาร | หนักครั้งเดียวตอนจัดซื้อ | ทุกครั้งที่เช่า | ทุกครั้งที่จ้าง รวมการตรวจรับ |
| บุคลากรที่ต้องมี | ต้องมีผู้พ่นที่ผ่านการอบรม | ต้องมีผู้พ่นที่ผ่านการอบรม | ไม่จำเป็น แต่ต้องมีผู้ควบคุมงาน |
| ใช้สนับสนุนงานอื่นได้ | ได้ตลอดปี | เฉพาะช่วงที่เช่า | เฉพาะตามขอบเขตงาน |
| สร้างศักยภาพระยะยาวของหน่วยงาน | สูง | ปานกลาง | ต่ำ |
สีเขียวหมายถึงเป็นจุดแข็ง สีเหลืองหมายถึงต้องบริหารจัดการ และสีแดงหมายถึงเป็นความเสี่ยงที่ต้องมีแผนรองรับ ตารางนี้เป็นกรอบทั่วไป หน่วยงานควรปรับตามสภาพพื้นที่และข้อเท็จจริงของตนเอง
การเปรียบเทียบอย่างเป็นธรรมไม่จำเป็นต้องมีตัวเลขที่แม่นยำตั้งแต่แรก แต่ต้องมีรายการต้นทุนที่ครบ เพื่อให้ทุกทางเลือกถูกประเมินบนฐานเดียวกัน ก่อนประชุมให้แต่ละกองกรอกรายการต่อไปนี้สำหรับทุกทางเลือก โดยใช้ใบเสนอราคาและข้อมูลจริงของหน่วยงาน ไม่ใช่การคาดเดา
เมื่อรายการครบ การประชุมมักจะเปลี่ยนจากการถกเถียงด้วยความเห็น เป็นการพูดคุยเรื่องรายการที่ตรวจสอบได้ทีละข้อ
การยืมเครื่องเกิดขึ้นบ่อยในทางปฏิบัติ และเป็นตาข่ายรองรับที่มีประโยชน์ แต่ไม่ควรเป็นแผนหลัก เพราะหน่วยงานที่เราขอยืมก็เจอฤดูกาลและการระบาดในช่วงเดียวกัน เครื่องของเขาจึงมักถูกใช้งานหนักที่สุดในเวลาเดียวกับที่เราต้องการ หากความร่วมมือระหว่างหน่วยงานเป็นส่วนหนึ่งของแผน ควรทำเป็นข้อตกลงที่เป็นลายลักษณ์อักษร ระบุว่าเครื่องใดใช้ร่วมกันได้ ใครเป็นผู้ใช้และดูแล ใครรับผิดชอบค่าสารเคมีและค่าซ่อม และจัดลำดับความสำคัญอย่างไรเมื่อทั้งสองฝ่ายต้องใช้พร้อมกัน ข้อตกลงแบบนี้ทำให้น้ำใจกลายเป็นทรัพยากรที่พึ่งพาได้ และจะได้ผลดีที่สุดเมื่อทุกหน่วยงานในเครือข่ายมีเครื่องหลักของตัวเองอย่างน้อยหนึ่งเครื่อง
ตอบคำถามต่อไปนี้ด้วย "ใช่" หรือ "ไม่ใช่" ตามข้อเท็จจริงของหน่วยงาน
วิธีอ่านผล: ถ้าตอบ "ใช่" ตั้งแต่ห้าข้อขึ้นไป การซื้อเป็นครุภัณฑ์มักเป็นทางเลือกหลักที่เหมาะสม โดยอาจเสริมด้วยการจ้างหรือเช่าในงานพิเศษ ถ้าตอบ "ใช่" สามถึงสี่ข้อ ให้พิจารณาแบบผสม คือซื้อเครื่องหลักจำนวนน้อยสำหรับงานเร่งด่วน แล้วใช้การจ้างสำหรับงานพื้นที่กว้าง ถ้าตอบ "ใช่" ไม่ถึงสามข้อ การเช่าหรือจ้างเหมาอาจเหมาะกว่าในระยะนี้ แต่ควรทบทวนทุกปี
เกณฑ์การอ่านผลนี้เป็นแนวทางประกอบการพิจารณา ไม่ใช่ข้อกำหนดทางระเบียบ ผู้บริหารควรใช้ร่วมกับข้อมูลทางระบาดวิทยาของพื้นที่และความเห็นของเจ้าหน้าที่พัสดุ
เมื่อผลการประเมินชี้ว่าการซื้อเหมาะสม คำถามถัดไปคือ "ซื้อเครื่องแบบไหน" ศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ ของ WHD รวบรวมทั้ง เครื่องพ่นหมอกควัน และ เครื่องพ่นละอองฝอย ULV หลายประเภทไว้ในที่เดียว ตัวอย่างการจับคู่เครื่องกับงาน
ULV คืออะไรในหนึ่งบรรทัด: ULV (Ultra Low Volume) คือการพ่นสารปริมาณน้อยให้แตกเป็นละอองขนาดเล็กลอยในอากาศเพื่อสัมผัสตัวยุง ส่วนหมอกควันคือการใช้ความร้อนทำให้สารกลายเป็นควันที่ลอยแทรกตามพุ่มไม้และซอกบ้าน
ทุกเครื่องจำหน่ายโดยบริษัทที่ได้รับมาตรฐาน ISO และ GMP ตรวจสอบคุณภาพ 100% ก่อนส่งมอบ มีบริการหลังการขาย ช่างเทคนิค และอะไหล่ และเป็นไปตามมาตรฐาน ครุภัณฑ์ราชการ ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงข้อใหญ่ที่สุดของการซื้อ คือเครื่องเสียแล้วไม่มีคนซ่อม
"ตอนแรกในที่ประชุมเถียงกันไม่จบว่าจะซื้อหรือจ้าง เพราะต่างคนต่างมีเหตุผล พอเอาเช็กลิสต์มาไล่ตอบทีละข้อ ปรากฏว่าเราตอบใช่เกือบทุกข้อ เพราะตำบลเรามีผู้ป่วยทุกปี มีโรงเรียนกับศูนย์เด็กเล็กหลายแห่ง และเคยรอเครื่องยืมจนพ่นช้ามาแล้ว สุดท้ายเลยตกลงซื้อเครื่องหลักไว้สำหรับงานเร่งด่วนกับงานประจำ ส่วนช่วงงานประเพณีใหญ่ที่ต้องพ่นพื้นที่กว้างมาก ๆ ก็ยังเปิดทางไว้ว่าจะจ้างเสริม ทุกคนในที่ประชุมรับได้ เพราะเห็นเหตุผลบนกระดาษชัดเจน"
(ข้อความข้างต้นเป็นตัวอย่างมุมมองแบบผสมจากลักษณะงานของหน่วยงานท้องถิ่นทั่วไป เพื่อใช้ประกอบการอธิบาย ไม่ใช่คำกล่าวของบุคคลหรือหน่วยงานจริง)
หน่วยงานเล็กไม่จำเป็นต้องซื้อเครื่องใหญ่ อาจเริ่มจากเครื่องขนาดเล็กหนึ่งเครื่องสำหรับงานเร่งด่วนรอบบ้านผู้ป่วย แล้วใช้การจ้างหรือความร่วมมือกับหน่วยงานใกล้เคียงสำหรับงานพื้นที่กว้าง เช็กลิสต์ 8 ข้อช่วยบอกได้ว่าควรเริ่มที่ระดับใด
ขึ้นกับความถี่ในการใช้งานและความจำเป็นในการตอบสนองเร่งด่วน ถ้าใช้บ่อยทุกปีและต้องพร้อมตลอด การซื้อมักคุ้มกว่าเมื่อคิดตลอดอายุการใช้งาน ถ้าใช้น้อยครั้งและไม่เร่งด่วน การเช่าอาจเหมาะกว่า ควรเทียบบนฐานระยะเวลาเดียวกันเสมอ
ต้องเขียนขอบเขตงานให้ละเอียด ควบคุมงาน ตรวจรายงาน และตรวจรับงาน รวมถึงสื่อสารกับประชาชนเรื่องวันเวลาพ่น การจ้างไม่ได้ทำให้หน่วยงานหมดความรับผิดชอบต่อผลงาน
มีเครื่องหลักของตัวเองจำนวนเหมาะสมสำหรับงานประจำและการพ่นรอบบ้านผู้ป่วย แล้วจ้างหรือเช่าเสริมเฉพาะงานพื้นที่กว้างหรือช่วงที่งานล้น วิธีนี้ช่วยรักษาความเร็วในการตอบสนองไว้ในมือหน่วยงาน
ขึ้นกับงานหลัก ถ้าเน้นพ่นรอบบ้านผู้ป่วยในชุมชน เครื่องพ่นหมอกควันหรือเครื่องสะพายหลังมักเป็นตัวแรก ถ้าเน้นอาคารที่มีไฟฟ้า เครื่องละอองฝอยไฟฟ้าเหมาะกว่า ถ้าพื้นที่กว้างหลายหมู่บ้าน อาจพิจารณาเครื่องติดรถ ดูเปรียบเทียบได้ที่ศูนย์รวมอุปกรณ์ของ WHD
ไม่พอ การพ่นลดยุงตัวเต็มวัยในขณะนั้น แต่ต้องทำควบคู่กับมาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค ของกรมควบคุมโรค คือ เก็บบ้านให้ปลอดโปร่ง เก็บขยะ และเก็บน้ำ เพื่อกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย
เครื่องพ่นหมอกควันและเครื่องพ่นละอองฝอย ULV ทุกประเภทสำหรับหน่วยงานราชการ รวมไว้ในที่เดียว
ดูสินค้าและราคาเครื่องพ่นยุงราชการ คลิกที่นี่
ดูเครื่องพ่นหมอกควัน AIROFOG AT35
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #ครุภัณฑ์ราชการ #เช่าหรือซื้อเครื่องพ่นยุง
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, เช่าเครื่องพ่นยุง, จ้างเหมาพ่นยุง, ซื้อเครื่องพ่นยุง