Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 19 จำนวนผู้เข้าชม |
เมื่อพูดถึงแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลาย คนส่วนใหญ่นึกถึงโอ่งน้ำในบ้าน ยางรถยนต์เก่า หรือจานรองกระถางต้นไม้ แต่มีพื้นที่หนึ่งที่เงียบสงบ คนไม่ค่อยเข้าไปตรวจ และเต็มไปด้วยภาชนะใส่น้ำนับร้อยนับพันใบ นั่นคือสุสาน ป่าช้า และฌาปนสถาน บทความนี้ช่วยเทศบาล องค์การบริหารส่วนตำบล วัด และหน่วยงานสาธารณสุข มองเห็นจุดบอดนี้ วางแผนจัดการภาชนะอย่างให้เกียรติสถานที่ และเลือกเครื่องพ่นยุงที่เดินพ่นได้คล่องตัวระหว่างหลุมศพและเจดีย์บรรจุอัฐิ
(ตัวอย่างสถานการณ์) คุณวิไลวรรณเป็นนักวิชาการสาธารณสุขของเทศบาลตำบลแห่งหนึ่งในภาคกลาง เขตเทศบาลมีวัดเก่าแก่สามวัด ทุกวัดมีเมรุและลานเก็บอัฐิ อีกทั้งยังมีสุสานรวมของมูลนิธิที่เทศบาลช่วยดูแลความสะอาดอยู่ท้ายชุมชน ช่วงปลายฤดูฝนปีหนึ่ง มีผู้ป่วยไข้เลือดออกรายใหม่สองราย ทั้งคู่อาศัยอยู่ในซอยที่ติดกับกำแพงวัด ทีมควบคุมโรคลงสำรวจลูกน้ำในบ้านของผู้ป่วยและเพื่อนบ้านรอบรัศมี 100 เมตร ผลคือบ้านส่วนใหญ่ทำตามคำแนะนำของ อสม. ค่อนข้างดี โอ่งมีฝาปิด จานรองกระถางเทน้ำทิ้งแล้ว ค่าดัชนีลูกน้ำในบ้านไม่ได้สูงอย่างที่คาด
คืนนั้นคุณวิไลวรรณไปร่วมงานสวดอภิธรรมศพของญาติผู้ใหญ่ที่วัดเดียวกัน นั่งได้ไม่ถึงสิบนาทีก็ถูกยุงกัดที่ข้อเท้าหลายจุด เธอสังเกตว่ายุงที่บินวนอยู่ใต้ศาลามีลายขาวดำชัดเจน เช้าวันรุ่งขึ้นเธอขออนุญาตเจ้าอาวาสพาทีมเดินสำรวจหลังวัด สิ่งที่พบทำให้ทุกคนเงียบไปครู่หนึ่ง แจกันทองเหลืองหน้าช่องบรรจุอัฐิแทบทุกช่องมีน้ำเหลืออยู่ครึ่งใบ บางใบมีลูกน้ำดิ้นอยู่เต็ม กระถางธูปหินที่ไม่มีรูระบายน้ำขังน้ำฝนสีชา ถ้วยน้ำเซ่นไหว้ที่ญาติวางไว้ตั้งแต่วันทำบุญครบรอบยังคงอยู่ที่เดิม ส่วนมุมหนึ่งของลานมีกองกระถางแตก ขวดพลาสติก และเศษภาชนะจากงานศพที่รอการเก็บทิ้ง
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ใครละเลยหน้าที่ แต่อยู่ที่สุสานและฌาปนสถานเป็นพื้นที่ที่ไม่มีใครถือว่าเป็นของตนอย่างชัดเจน ญาติแต่ละครอบครัวมาปีละไม่กี่ครั้ง พระสงฆ์และลูกศิษย์วัดมีภาระมาก เจ้าหน้าที่เทศบาลเกรงใจที่จะไปจับของบูชาของผู้อื่น และแผนสำรวจลูกน้ำประจำเดือนก็มักเน้นบ้านเรือนเป็นหลัก พื้นที่เงียบสงบแห่งนี้จึงกลายเป็นแหล่งเพาะยุงลายที่มักถูกมองข้าม และเป็นคำตอบที่ทีมหามานานว่าทำไมผู้ป่วยในซอยข้างวัดยังเกิดขึ้นต่อเนื่อง
ยุงลายชอบวางไข่ในน้ำที่ค่อนข้างใสและนิ่งในภาชนะขนาดเล็กถึงกลาง โดยเฉพาะภาชนะที่อยู่ในที่ร่ม มีใบไม้ร่วงเป็นอาหารของลูกน้ำ และไม่ค่อยถูกรบกวน สุสานและลานเก็บอัฐิมีครบทุกองค์ประกอบนี้ ทั้งต้นไม้ใหญ่ที่ให้ร่มเงา ใบไม้ที่ร่วงลงในแจกัน ความชื้นสูง และความเงียบที่ทำให้ภาชนะไม่ถูกเทหรือขัดล้าง นอกจากยุงลายบ้านแล้ว ยุงลายสวนซึ่งชอบพื้นที่ร่มรื่นมีพุ่มไม้ ก็มักพบได้ในพื้นที่ลักษณะนี้เช่นกัน
ภาชนะที่พบบ่อยในสุสานและฌาปนสถานมีหลายประเภท ได้แก่
ความท้าทายสำคัญคือจำนวนภาชนะที่มากและกระจายตัว สุสานขนาดกลางอาจมีแจกันและกระถางหลายร้อยใบ วงจรชีวิตจากไข่ถึงตัวเต็มวัยของยุงลายในสภาพอากาศร้อนชื้นใช้เวลาประมาณหนึ่งสัปดาห์ถึงสิบวัน หากรอบการเปลี่ยนน้ำห่างกว่านั้น ภาชนะแต่ละใบก็มีโอกาสผลิตยุงรุ่นใหม่ได้อย่างต่อเนื่อง และไข่ยุงลายที่ติดอยู่ที่ผนังภาชนะยังทนความแห้งได้นาน พอฝนตกใหม่ก็ฟักออกมาได้อีก
ยุงลายเป็นพาหะนำโรคไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และโรคติดเชื้อไวรัสซิกา อาการของไข้เลือดออกมักเริ่มด้วยไข้สูงลอยหลายวัน ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ อาจมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง และระยะที่ไข้เริ่มลดเป็นช่วงที่ต้องเฝ้าระวังภาวะช็อก ชิคุนกุนยาทำให้ปวดข้ออย่างรุนแรงและบางรายปวดต่อเนื่องนาน ส่วนซิกาเป็นความกังวลสำคัญสำหรับหญิงตั้งครรภ์ กลุ่มเปราะบางที่ต้องใส่ใจคือเด็ก ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และหญิงตั้งครรภ์ ซึ่งเป็นกลุ่มที่มาร่วมงานศพและงานบุญที่วัดอยู่เสมอ
ศาลาสวดอภิธรรมมักจัดงานในช่วงเย็นต่อเนื่องหลายคืน ผู้ร่วมงานนั่งนิ่งเป็นเวลานาน และยุงลายบางส่วนยังออกหากินในช่วงเย็นก่อนมืด จึงเป็นจังหวะที่คนจำนวนมากจากหลายหมู่บ้านมาอยู่รวมกันในจุดที่มียุงหนาแน่น หากมีผู้ติดเชื้อที่ยังไม่มีอาการชัดเจนร่วมงานอยู่ด้วย ยุงก็อาจเป็นตัวกลางส่งต่อเชื้อไปยังคนอื่นที่กลับไปยังชุมชนของตน
เมื่อไม่พบต้นเหตุ ทีมมักต้องพ่นซ้ำในชุมชนเดิมหลายรอบ ใช้ทั้งสารเคมี น้ำมันเชื้อเพลิง และค่าตอบแทนเจ้าหน้าที่นอกเวลา ขณะที่แหล่งผลิตยุงหลักในสุสานยังทำงานต่อไป ผลคือเงินงบประมาณถูกใช้ไปกับปลายเหตุซ้ำแล้วซ้ำอีก นอกจากนี้ค่ารักษาพยาบาลและการขาดงานของประชาชนที่ป่วยก็เป็นต้นทุนทางเศรษฐกิจของชุมชนที่มองไม่เห็นในงบของหน่วยงาน แต่สะท้อนออกมาในความพึงพอใจของประชาชน
ภาพญาติผู้เสียชีวิตตบยุงตลอดงานสวดอภิธรรม หรือคลิปยุงบินว่อนในศาลา ถูกแชร์ในกลุ่มไลน์ชุมชนได้ง่ายมาก และคำถามที่ตามมาคือเทศบาลหรือ อบต. ดูแลพื้นที่สาธารณะอย่างไร วัดเองก็ได้รับผลกระทบด้านภาพลักษณ์ เพราะเป็นสถานที่ที่ประชาชนผูกพันและคาดหวังความสงบร่มเย็น การที่หน่วยงานเข้าไปช่วยดูแลอย่างเป็นระบบและให้เกียรติสถานที่ จึงเป็นโอกาสสร้างความไว้วางใจทั้งกับวัดและชุมชน
ชุมชนที่อยู่ติดกำแพงสุสานมักร้องเรียนเรื่องยุงเป็นระยะ บางครั้งมาพร้อมเรื่องกลิ่น หญ้ารก หรือขยะจากงานศพ หากหน่วยงานตอบเพียงว่าจะส่งทีมไปพ่นยุง แต่ไม่มีแผนจัดการภาชนะ ปัญหาจะวนกลับมาในไม่กี่สัปดาห์ และเรื่องร้องเรียนครั้งต่อไปจะรุนแรงขึ้น เพราะประชาชนรู้สึกว่าร้องไปแล้วไม่ได้ผล
สุสานหลายแห่งมีทางเดินแคบ พื้นไม่เรียบ มีขั้นบันได และรถยนต์เข้าได้เพียงถนนรอบนอก เจ้าหน้าที่ที่ต้องแบกเครื่องพ่นหนักหรือเครื่องที่ติดขัดบ่อยจะเหนื่อยล้าอย่างรวดเร็ว อีกทั้งยังต้องประสานกับวัด มูลนิธิ และญาติหลายฝ่าย งานนี้จึงต้องการทั้งอุปกรณ์ที่เหมาะสมและแผนงานที่ชัดเจน ไม่ใช่การส่งคนไปพ่นเมื่อมีเสียงร้องเรียนเท่านั้น
เริ่มจากการเข้าพบเจ้าอาวาส ไวยาวัจกร หรือประธานมูลนิธิ อธิบายว่าการดูแลภาชนะคือการดูแลญาติโยมที่มาทำบุญและชุมชนรอบวัด ขอความเห็นชอบในการติดประกาศ การเปลี่ยนน้ำในแจกัน และการกำหนดช่วงเวลาพ่นที่ไม่ตรงกับพิธีสำคัญ การมีข้อตกลงที่ชัดเจนช่วยให้เจ้าหน้าที่ทำงานได้โดยไม่ต้องกังวลว่าจะล่วงเกินใคร
เพราะวงจรชีวิตของยุงลายสั้น การเปลี่ยนน้ำและขัดผนังภาชนะอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้งจึงเป็นหัวใจสำคัญ อาจจัดเวรร่วมกันระหว่างลูกศิษย์วัด อสม. จิตอาสา และเจ้าหน้าที่เทศบาล ใช้แผนผังสุสานแบ่งเป็นโซน และบันทึกผลการตรวจลงแบบฟอร์มง่าย ๆ เพื่อติดตามว่าโซนใดยังพบลูกน้ำบ่อย ในภาชนะที่เปลี่ยนน้ำไม่ได้จริง ๆ อาจพิจารณาใช้สารควบคุมลูกน้ำที่ขึ้นทะเบียนถูกต้องตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข
ติดป้ายขนาดพอเหมาะที่ทางเข้าสุสานและลานเก็บอัฐิ ใช้ภาษาสุภาพ เช่น ขอความร่วมมือเติมทรายในแจกันและเก็บภาชนะเซ่นไหว้กลับบ้าน ก่อนเทศกาลที่ญาติมาจำนวนมาก เช่น เช็งเม้ง สารทจีน หรือวันทำบุญประจำปีของวัด ให้ทีมเตรียมทรายและถุงขยะไว้บริการ และหลังเทศกาลให้จัดวันเก็บภาชนะร่วมกันทันที นี่คือการประยุกต์มาตรการ 3 เก็บ ป้องกัน 3 โรคที่กรมควบคุมโรคแนะนำ คือเก็บบ้านให้สะอาด เก็บขยะ และเก็บน้ำ ให้เข้ากับบริบทของสุสาน
เมื่อจัดการภาชนะแล้ว แต่ยังมีผู้ป่วยในชุมชนรอบข้าง หรือยุงตัวเต็มวัยยังหนาแน่นจนกระทบการจัดงาน การพ่นควบคุมยุงตัวเต็มวัยคือเครื่องมือที่ต้องมีพร้อมใช้ และสำหรับสุสานซึ่งรถพ่นยุงเข้าไม่ถึง เครื่องพ่นยุงแบบสะพายหลังคือคำตอบที่ตรงที่สุด
SOLO PORT423 คือเครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลังแบบ ULV (Ultra Low Volume หมายถึงการพ่นสารปริมาณน้อยในรูปละอองเล็กมาก เพื่อให้ลอยในอากาศและสัมผัสตัวยุง) จัดจำหน่ายโดย World Health Disinfection (WHD) มีคุณสมบัติสำคัญดังนี้
นอกจากตัวเครื่องแล้ว WHD มีระบบ ISO และ GMP ตรวจสอบคุณภาพ 100% ก่อนส่งมอบ มีบริการหลังการขาย ช่างเทคนิค และอะไหล่ พร้อมเอกสารประกอบการจัดซื้อที่สอดคล้องกับมาตรฐานครุภัณฑ์ราชการ ซึ่งเป็นเรื่องสำคัญมากสำหรับหน่วยงานที่ต้องการใช้เครื่องหลายปี ไม่ใช่ใช้ได้เพียงฤดูเดียว
สำหรับหน่วยงานที่ต้องการเครื่องพ่นหมอกควันเพื่อพ่นตามถนนและลานกว้างรอบวัด อาจพิจารณา AIROFOG AT35 ควบคู่ไปด้วย แต่สำหรับการเดินพ่นระหว่างหลุมศพและช่องบรรจุอัฐิที่ต้องการความแม่นยำและไม่รบกวนสถานที่มาก SOLO PORT423 ตอบโจทย์กว่า
การจัดซื้อเครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลังควรเริ่มจากลักษณะงานจริง ไม่ใช่เพียงเทียบราคาต่ำสุด ข้อควรพิจารณาในการเขียนคุณลักษณะเฉพาะหรือ TOR (เอกสารกำหนดขอบเขตงานและคุณลักษณะของพัสดุ) มีดังนี้
| หัวข้อ | สิ่งที่ควรระบุหรือตรวจสอบ |
|---|---|
| ลักษณะเครื่อง | เครื่องพ่นละอองฝอยแบบสะพายหลังสำหรับงานสาธารณสุข ใช้พ่นแบบ ULV ได้ |
| ระยะพ่นและความจุถัง | ระบุตามความจำเป็นของพื้นที่ เช่น ระยะพ่นที่ครอบคลุมหลายแถวหลุมศพ และถังที่พ่นได้ต่อเนื่อง |
| เครื่องยนต์และอะไหล่ | ขอข้อมูลแหล่งที่มาของเครื่องยนต์และชิ้นส่วน และยืนยันว่ามีอะไหล่สำรองในประเทศ |
| บริการหลังการขาย | ระยะเวลารับประกัน ช่องทางแจ้งซ่อม ระยะเวลาตอบสนอง และช่างเทคนิคที่ดูแล |
| การอบรม | อบรมการใช้งาน การผสมสาร ความปลอดภัย และการบำรุงรักษาหลังส่งมอบ |
| เอกสารคุณภาพ | ขอเอกสารระบบคุณภาพของผู้ขาย เช่น ISO และ GMP และคู่มือภาษาไทย |
ในด้านงบประมาณ เครื่องพ่นยุงจัดเป็นครุภัณฑ์ที่หน่วยงานสามารถตั้งงบในหมวดครุภัณฑ์ตามระเบียบของหน่วยงาน ควรจัดทำเหตุผลความจำเป็นที่อ้างอิงข้อมูลจริงของพื้นที่ เช่น จำนวนวัดและสุสานในเขต ข้อมูลผู้ป่วยย้อนหลัง และเรื่องร้องเรียนที่ได้รับ ทั้งนี้ควรตรวจสอบรายละเอียดขั้นตอนกับเจ้าหน้าที่พัสดุของหน่วยงานเสมอ เพราะแต่ละหน่วยงานอาจมีแนวปฏิบัติภายในแตกต่างกัน อย่าลืมตั้งงบสำหรับสารเคมี อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล และค่าบำรุงรักษารายปีควบคู่กันด้วย
อีกประเด็นที่ผู้บริหารควรคิดคือการทำงานร่วมกับวัด เพราะวัดเป็นนิติบุคคลแยกจากหน่วยงาน การเข้าไปดำเนินการควรมีหนังสือประสานงานหรือบันทึกข้อตกลงอย่างเป็นทางการ เพื่อให้การใช้ครุภัณฑ์ของรัฐในพื้นที่วัดมีความชัดเจนตามภารกิจด้านการควบคุมโรคของหน่วยงาน
(ตัวอย่างเชิงผสมจากประสบการณ์ที่พบได้ทั่วไป ไม่ใช่คำพูดของบุคคลจริง)
"ตอนแรกเราคิดว่าปัญหาอยู่ที่บ้านในซอย เพราะผู้ป่วยอยู่ตรงนั้น เดินสำรวจบ้านกันจนทั่วก็ยังหาไม่เจอ จนได้ไปนั่งงานศพที่วัดเองถึงได้เห็นว่ายุงมาจากไหน พอคุยกับหลวงพ่อ ท่านก็ยินดีมาก ให้ลูกศิษย์ช่วยเติมทรายในแจกัน เราทำป้ายขอความร่วมมือญาติ แล้วนัดเวลาพ่นช่วงเย็นวันที่ไม่มีงาน เครื่องสะพายหลังช่วยได้เยอะ เพราะสุสานหลังวัดรถเข้าไม่ได้เลย เดินพ่นจากทางเดินแล้วละอองเข้าไปถึงแถวด้านในได้ ที่สำคัญคือเครื่องไม่งอแง สตาร์ตติดง่าย ทำงานเสร็จในเวลาไม่นาน หลังจากนั้นเราใส่วัดและสุสานเข้าไปในรอบสำรวจลูกน้ำประจำเดือนด้วย ไม่ปล่อยให้เป็นจุดบอดอีก"
ถาม: พ่นยุงในสุสานบ่อย ๆ แทนการจัดการแจกันได้ไหม
ตอบ: ไม่ควร การพ่นละอองฝอยควบคุมยุงตัวเต็มวัยในช่วงเวลาหนึ่ง แต่ไม่ได้กำจัดลูกน้ำที่อยู่ในน้ำ หากภาชนะยังขังน้ำ ยุงรุ่นใหม่จะเกิดขึ้นต่อเนื่อง การจัดการภาชนะจึงเป็นมาตรการหลัก และการพ่นเป็นมาตรการเสริมในช่วงที่มีผู้ป่วยหรือยุงหนาแน่น
ถาม: การพ่นในสุสานจะไม่เหมาะสมทางศาสนาหรือไม่
ตอบ: หากประสานกับวัดและญาติล่วงหน้า เลือกเวลาที่ไม่มีพิธี และพ่นเป็นละอองลอยผ่านพื้นที่แทนการฉีดใส่ของบูชา ส่วนใหญ่ได้รับความร่วมมือดี เพราะทุกฝ่ายต่างต้องการปกป้องญาติโยมและชุมชน
ถาม: ทำไมเลือกเครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลังแทนเครื่องพ่นหมอกควัน
ตอบ: เครื่องพ่นหมอกควันเห็นควันชัดและเหมาะกับลานกว้างหรือถนน แต่ในสุสานที่มีคนอาศัยใกล้เคียงและทางแคบ เครื่องพ่นละอองฝอยแบบ ULV อย่าง SOLO PORT423 ให้ความคล่องตัวและควบคุมทิศทางได้ดี ทั้งนี้หน่วยงานสามารถมีทั้งสองแบบเพื่อใช้ตามสถานการณ์
ถาม: ช่วงไหนที่ควรเร่งดูแลสุสานเป็นพิเศษ
ตอบ: ช่วงฤดูฝน ช่วงหลังเทศกาลที่ญาติมาไหว้จำนวนมาก และช่วงที่มีผู้ป่วยไข้เลือดออกในชุมชนรอบวัดหรือสุสาน
ถาม: ทรายในแจกันจะทำให้ดอกไม้เหี่ยวเร็วหรือไม่
ตอบ: ทรายที่ชุ่มน้ำยังให้ความชื้นกับก้านดอกไม้ได้ในระดับหนึ่ง แม้อาจไม่เท่าน้ำเต็มแจกัน แต่ช่วยตัดวงจรยุงลายได้ชัดเจน อีกทางเลือกคือดอกไม้ประดิษฐ์ในช่วงระบาด
ถาม: SOLO PORT423 ใช้สารเคมีอะไรได้บ้าง
ตอบ: ควรใช้สารเคมีสำหรับควบคุมยุงที่ขึ้นทะเบียนถูกต้องและเหมาะกับการพ่นแบบ ULV ตามคำแนะนำในคู่มือเครื่องและฉลากผลิตภัณฑ์ หากไม่แน่ใจ สอบถามทีม WHD ได้ที่ 065-556-6294
ถาม: หน่วยงานเล็กที่มีเจ้าหน้าที่น้อยจะเริ่มอย่างไร
ตอบ: เริ่มจากสำรวจสุสานและวัดในเขตหนึ่งแห่ง ทำข้อตกลงกับวัด จัดเวรตรวจภาชนะร่วมกับ อสม. และจัดหาเครื่องพ่นสะพายหลังหนึ่งเครื่องพร้อมอบรมทีม แล้วค่อยขยายไปยังพื้นที่อื่น
SOLO PORT423 เครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลัง พ่นไกลถึงประมาณ 12 เมตร ถัง 12 ลิตร พร้อมบริการหลังการขายจาก WHD
ดูสินค้าและราคา SOLO PORT423 คลิกที่นี่
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com
ดูศูนย์รวมเครื่องพ่นยุงราชการทั้งหมด
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #ยุงลายในสุสาน #SOLOPORT423
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, สุสาน, ฌาปนสถาน, แจกัน, SOLO PORT423