Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 5 จำนวนผู้เข้าชม |
หมู่บ้านอีสานมีเสน่ห์ด้วยทุ่งนา โอ่งมังกรเรียงรายรับน้ำฝน และบ้านใต้ถุนสูง แต่สิ่งเดียวกันนี้ก็เป็นบ้านชั้นดีของยุงลายและยุงรำคาญ บทความนี้พาผู้บริหารและเจ้าหน้าที่ อบต. ดูว่าทำไมการพ่นยุงในหมู่บ้านนาข้าวจึงยาก ทำไมวิธีเดิมไม่ได้ผล และทำไม เครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลัง SUPER ROTARY จึงเป็นเครื่องพ่นยุงราชการที่ตอบโจทย์ "ทั่วถึง ทนงาน และคุ้มงบ" ของตำบลภาคอีสาน
(ตัวอย่างสถานการณ์) ปลายเดือนมิถุนายน ฝนแรกของปีตกหนักต่อเนื่องสามวัน ทุ่งนารอบ "บ้านโคกสว่าง" หมู่บ้านสมมติในตำบลหนึ่งของภาคอีสานตอนกลาง เริ่มมีน้ำขังเต็มแปลง ชาวบ้านเตรียมตกกล้า ขณะเดียวกันโอ่งมังกรหลังบ้านทุกหลังก็รองน้ำฝนไว้จนเต็มปาก เพราะน้ำฝนยังเป็นน้ำดื่มน้ำใช้หลักของหลายครอบครัว
คุณพิมพ์ชนก นักวิชาการสาธารณสุขของ อบต. ซึ่งดูแลงานควบคุมโรคมาห้าปี ได้รับแจ้งจาก รพ.สต. ว่ามีเด็กนักเรียนชั้นประถมสองคนในหมู่บ้านเดียวกันป่วยเป็นไข้สูงลอย ปวดเมื่อยตัว และแพทย์สงสัยว่าเป็นไข้เลือดออก สัปดาห์ต่อมามีผู้ป่วยเพิ่มอีกหนึ่งรายในคุ้มติดกัน อสม. ในหมู่บ้านเริ่มโทรหาเธอทุกวัน ส่วนกลุ่มไลน์หมู่บ้านก็เต็มไปด้วยคำถามว่า "อบต. จะมาพ่นยุงเมื่อไหร่"
ปัญหาคือเครื่องพ่นหมอกควันของ อบต. ที่ซื้อไว้หลายปีก่อนสตาร์ทติดบ้างไม่ติดบ้าง หัวพ่นอุดตันบ่อย และต้องใช้คนหามสองคนกว่าจะเดินได้ทั่วคุ้ม ขณะที่หมู่บ้านในตำบลมีกว่าสิบหมู่ บ้านแต่ละหลังตั้งห่างกัน บางหลังอยู่ท้ายนา ต้องเดินตามคันนาเข้าไป รถกระบะของ อบต. เข้าได้เฉพาะถนนหลัก ส่วนงบประมาณปีนี้ก็ถูกจัดสรรไปกับถนนและน้ำประปาเกือบหมด
คุณพิมพ์ชนกรู้ดีว่าการพ่นยุงอย่างเดียวไม่ใช่คำตอบ แต่ถ้าไม่มีเครื่องมือที่พร้อมใช้ ทีมก็ตอบสนองไม่ทันตามหลักการพ่นควบคุมรอบบ้านผู้ป่วยในรัศมีประมาณ 100 เมตร และยิ่งช้า โอกาสที่โรคจะลามไปคุ้มอื่นก็ยิ่งสูง นี่คือโจทย์ที่ อบต. จำนวนมากในภาคอีสานเจอซ้ำทุกปี
หมู่บ้านนาข้าวภาคอีสานมีลักษณะเฉพาะที่ทำให้งานควบคุมโรคที่มียุงเป็นพาหะยากกว่าชุมชนเมืองหลายเท่า ผู้บริหารที่เข้าใจลักษณะพื้นที่จะวางแผนและจัดซื้อเครื่องพ่นยุงได้ตรงงานมากขึ้น
หลายครัวเรือนยังเก็บน้ำฝนไว้ดื่มและใช้ในโอ่งมังกร ตุ่มดินเผา และถังพลาสติกขนาดใหญ่ บางบ้านมีภาชนะเก็บน้ำหลายใบ ทั้งหน้าบ้าน หลังบ้าน และใต้ถุน ภาชนะที่ไม่มีฝาปิดหรือปิดไม่สนิทคือแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายชั้นดี เพราะยุงลายชอบวางไข่ในน้ำนิ่งที่ค่อนข้างใส
ในหน้าทำนา แปลงนาที่มีน้ำขัง ร่องน้ำ และบ่อน้ำ เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ของยุงหลายชนิด โดยเฉพาะยุงรำคาญบางชนิดที่เป็นพาหะของโรคไข้สมองอักเสบ (เจอี) ซึ่งเป็นโรคที่ประเทศไทยมีวัคซีนในแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันสำหรับเด็ก ยุงเหล่านี้อาจไม่ใช่เป้าหมายหลักของการพ่นในบ้าน แต่เพิ่มความรำคาญและความเสี่ยงโดยรวมของชุมชน
บ้านในหมู่บ้านอีสานมักรวมกลุ่มเป็นคุ้ม บางคุ้มอยู่ห่างถนนหลัก ต้องเดินตามทางดินหรือคันนา รถพ่นยุงติดรถยนต์จึงเข้าไม่ถึงทุกจุด งานพ่นรอบบ้านผู้ป่วยในหมู่บ้านลักษณะนี้จึงต้องพึ่งเครื่องพ่นแบบสะพายหลังหรือแบบถือเป็นหลัก
ใต้ถุนบ้าน ยุ้งข้าว โรงเก็บเครื่องมือ และคอกสัตว์ มีมุมอับแสงที่ยุงลายชอบเกาะพัก การพ่นให้ได้ผลต้องให้ละอองเข้าถึงจุดเหล่านี้ ไม่ใช่พ่นแค่ถนนหน้าบ้าน
ช่วงทำนาและเก็บเกี่ยว ผู้ใหญ่ออกไปทำงานที่นาตั้งแต่เช้า เหลือเด็กเล็กและผู้สูงอายุอยู่บ้าน การนัดหมายพ่นและการสื่อสารจึงต้องวางแผนให้ดี เพื่อให้ประชาชนเปิดบ้านและร่วมมือได้
ไข้เลือดออกเกิดจากไวรัสเดงกีที่มียุงลายเป็นพาหะ อาการที่พบบ่อยคือไข้สูงลอย ปวดศีรษะ ปวดกระบอกตา ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ บางรายมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง และในรายที่รุนแรงอาจเกิดภาวะช็อกได้ โดยเฉพาะช่วงที่ไข้เริ่มลดลง เด็กวัยเรียน ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัวจึงต้องได้รับการดูแลใกล้ชิด ยุงลายยังเป็นพาหะของไข้ปวดข้อยุงลาย (ชิคุนกุนยา) และโรคติดเชื้อไวรัสซิกาด้วย ในชุมชนเกษตรกรรม ชาวนาที่ป่วยด้วยอาการปวดข้อเรื้อรังอาจทำงานในนาไม่ได้หลายสัปดาห์ ซึ่งกระทบรายได้ของทั้งครอบครัว
เมื่อมีผู้ป่วยหนึ่งราย ค่าใช้จ่ายไม่ได้อยู่แค่ค่ารักษา แต่รวมถึงค่าเดินทางไปโรงพยาบาล รายได้ที่หายไปของผู้ป่วยและผู้ดูแล และค่าใช้จ่ายของ อบต. ในการลงพื้นที่ซ้ำหลายรอบ ถ้าเครื่องพ่นยุงเสียกลางฤดูระบาด อบต. อาจต้องจ้างเหมาบริการเร่งด่วนหรือยืมเครื่องจากหน่วยงานอื่น ซึ่งทั้งเสียเวลาและไม่แน่นอน
ประชาชนมักตัดสินการทำงานของ อบต. จากสิ่งที่มองเห็น ถ้ามีผู้ป่วยแล้วทีมไปช้า หรือพ่นไม่ทั่วถึงจนคุ้มท้ายหมู่บ้านไม่เคยได้รับบริการ ความรู้สึกว่า "ไม่ยุติธรรม" จะเกิดขึ้นทันที และอาจกลายเป็นประเด็นในเวทีประชาคมหรือในสภาท้องถิ่น
กลุ่มไลน์หมู่บ้านและเพจเฟซบุ๊กของชุมชนทำให้ข่าวเด็กป่วยกระจายเร็วมาก หากมีคลิปยุงชุมหรือภาพเด็กนอนโรงพยาบาลพร้อมข้อความตั้งคำถามถึง อบต. ผู้บริหารต้องมีคำตอบที่จับต้องได้ เช่น ตารางพ่นยุง ภาพการปฏิบัติงาน และแผนกำจัดลูกน้ำ
งานควบคุมโรคใน อบต. ขนาดเล็กมักมีเจ้าหน้าที่ไม่กี่คน และต้องทำงานร่วมกับ อสม. (อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน) ซึ่งมีภาระส่วนตัวในการทำนา เครื่องที่หนัก สตาร์ทยาก หรือต้องใช้หลายคนช่วยกัน จะทำให้ทีมหมดแรงตั้งแต่หมู่บ้านที่สอง
| วิธีเดิม | ปัญหาที่เกิดขึ้นจริง | ผลกระทบ |
|---|---|---|
| ใช้เครื่องเก่าที่ซ่อมหลายรอบ | สตาร์ทติดยาก หัวพ่นอุดตัน อะไหล่หายาก | ทีมไปถึงแล้วพ่นไม่ได้ เสียเที่ยว |
| ขนาดละอองไม่เหมาะกับงาน | ละอองใหญ่ตกพื้นเร็ว ไม่ลอยค้างในอากาศนาน | สิ้นเปลืองสารเคมี ยุงตัวเต็มวัยรอดจำนวนมาก |
| พ่นผิดเวลา | พ่นตอนแดดจัดหรือลมแรงกลางวัน | ละอองระเหยและปลิวออกนอกพื้นที่เป้าหมาย |
| พ่นเฉพาะถนนสายหลัก | คุ้มท้ายหมู่บ้านและใต้ถุนบ้านไม่ได้รับละออง | ยุงยังเกาะพักในจุดอับ แพร่เชื้อต่อ |
| ซื้อเครื่องราคาถูกไม่มีมาตรฐาน | ไม่มีช่าง ไม่มีอะไหล่ ไม่มีบริการหลังการขาย | พังกลางฤดูระบาด ต้องตั้งงบใหม่ |
| พ่นอย่างเดียวไม่กำจัดลูกน้ำ | ลูกน้ำในโอ่งยังเจริญเป็นยุงรุ่นใหม่ | ยุงกลับมาภายในไม่กี่วัน |
อีกเรื่องที่มักถูกมองข้ามคือ "เวลา" ยุงลายออกหากินช่วงกลางวัน โดยเฉพาะช่วงเช้าและบ่ายแก่ถึงเย็น การพ่นเพื่อควบคุมยุงตัวเต็มวัยจึงควรทำในช่วงเช้าตรู่หรือช่วงเย็นที่ลมสงบและยุงยังบินอยู่ ขณะเดียวกันต้องพ่นซ้ำตามรอบที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำ เพราะละอองสารเคมีฆ่าได้เฉพาะยุงตัวเต็มวัย ไม่ได้ฆ่าไข่และลูกน้ำในโอ่ง
สุดท้ายคือความเข้าใจผิดว่า "ยิ่งพ่นหนา ยิ่งได้ผล" การใช้สารเกินอัตราที่ฉลากกำหนดไม่ได้ช่วยให้ควบคุมยุงได้ดีขึ้น แต่เพิ่มต้นทุน เพิ่มความเสี่ยงต่อผู้พ่นและสัตว์เลี้ยง และอาจเร่งให้ยุงดื้อต่อสารเคมีในระยะยาว
SUPER ROTARY คือเครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลังระบบ ULV แบบโรตารี่ ออกแบบให้กะทัดรัด เจ้าหน้าที่สะพายเดินเข้าซอยแคบ คันนา ใต้ถุนบ้าน และรอบยุ้งข้าวได้คล่องตัว ให้ละอองละเอียดที่ลอยกระจายในอากาศได้ดี ตัวเครื่องทนทานต่องานภาคสนาม และใช้ได้ทั้งงานสาธารณสุขและงานเกษตร จึงเป็นทางเลือกที่คุ้มค่าสำหรับ อบต. ที่มีงบจำกัด
ULV (Ultra Low Volume) หมายถึงการพ่นสารปริมาณน้อยมากในรูปละอองขนาดเล็ก ทำให้ละอองลอยในอากาศได้นานพอที่จะสัมผัสกับยุงที่บินอยู่ ใช้สารน้อยกว่าการพ่นแบบฉีดน้ำทั่วไป ส่วนระบบโรตารี่คือการใช้จานหรือหัวหมุนช่วยแตกสารให้เป็นละอองละเอียดสม่ำเสมอ
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด (WHD) ได้รับการรับรองระบบ ISO และ GMP ตรวจสอบคุณภาพเครื่องก่อนส่งมอบ 100% มีช่าง อะไหล่ และบริการหลังการขายครบ และเครื่องที่จำหน่ายเป็นไปตามมาตรฐานครุภัณฑ์ราชการ ทำให้ อบต. มั่นใจได้ว่าเมื่อเครื่องต้องการการดูแล จะมีคนดูแลจริง
นอกจากเครื่องพ่นยุงแล้ว WHD ยังมีอุปกรณ์สำหรับงานควบคุมโรคและกำจัดแมลงทุกชนิดในหน่วยงานราชการอีกหลายรุ่น ตั้งแต่เครื่องพ่นหมอกควันไปจนถึงเครื่องพ่นละอองฝอยติดรถยนต์ อบต. จึงวางแผนจัดหาเป็นชุดจากผู้จำหน่ายรายเดียวที่ดูแลหลังการขายได้ครบ
การมีเครื่องพ่นยุงที่ดีเป็นเพียงครึ่งหนึ่งของคำตอบ อีกครึ่งคือแผนงานที่ทำให้เครื่องถูกใช้ถูกที่ ถูกเวลา และต่อเนื่อง ต่อไปนี้คือแนวทางที่ อบต. ปรับใช้ได้
| ช่วงเวลา | งานหลัก | ผู้รับผิดชอบ |
|---|---|---|
| ก่อนฤดูฝน | สำรวจภาชนะ รณรงค์ 3 เก็บ ตรวจเครื่อง อบรม | อบต. + อสม. + รพ.สต. |
| ฤดูระบาด | พ่นรอบบ้านผู้ป่วย กำจัดลูกน้ำ สื่อสารตารางพ่น | ทีมควบคุมโรค อบต. |
| หลังเก็บเกี่ยว | ประเมินผล บำรุงรักษาเครื่อง วางแผนงบปีถัดไป | ผู้บริหาร + กองสาธารณสุข |
การพ่นยุงในหมู่บ้านจะได้ผลเต็มที่เมื่อชาวบ้านรู้ล่วงหน้าและร่วมมือ ในบริบทภาคอีสาน ช่องทางที่ได้ผลมักเป็นช่องทางที่คุ้นเคยอยู่แล้ว
เมื่อชาวบ้านเห็นว่าทีมมาตามนัด พ่นทั่วถึงทุกคุ้ม และอธิบายเหตุผลได้ ความเชื่อมั่นต่อ อบต. จะค่อย ๆ กลับมา และการสำรวจลูกน้ำในรอบถัดไปก็จะง่ายขึ้นมาก
การจัดซื้อครุภัณฑ์ราชการให้ได้เครื่องที่ใช้งานได้จริงเริ่มจากการเขียนความต้องการให้ชัด ต่อไปนี้เป็นแนวทางทั่วไปที่ใช้ประกอบการจัดทำคุณลักษณะเฉพาะ (สเปก) หรือขอบเขตงาน (TOR) โดยควรตรวจสอบกับเจ้าหน้าที่พัสดุและระเบียบที่ใช้บังคับอยู่ในขณะนั้นทุกครั้ง
เคล็ดลับเพิ่มเติมสำหรับ อบต. ที่งบจำกัด คือการวางแผนจัดซื้อแบบทยอยเป็นชุด เช่น ปีแรกจัดหาเครื่องสะพายหลังให้พอสำหรับทีมตอบสนองเร็ว ปีต่อไปเพิ่มเครื่องสำรองหรือเครื่องสำหรับพื้นที่สาธารณะ วิธีนี้ทำให้ตำบลมีเครื่องพร้อมใช้ตั้งแต่ปีแรก และขยายขีดความสามารถได้ตามงบที่มี
"ตำบลเรามีสิบกว่าหมู่บ้าน บ้านอยู่กระจายตามคุ้ม บางหลังต้องเดินตามคันนาเข้าไป เมื่อก่อนเราพ่นได้แค่ถนนใหญ่ คนท้ายหมู่บ้านก็น้อยใจว่าไม่เคยมีใครไปถึง พอเปลี่ยนมาใช้เครื่องสะพายหลังแบ่งทีมตามโซน เราไปถึงบ้านผู้ป่วยได้เร็วขึ้นมาก เข้าใต้ถุนบ้านได้ พ่นรอบยุ้งข้าวได้ อสม. ก็ช่วยสำรวจโอ่งและใส่ทรายกำจัดลูกน้ำไปพร้อมกัน ชาวบ้านเห็นว่าเราลงพื้นที่จริง เสียงบ่นในกลุ่มไลน์ก็เบาลง"
(ตัวอย่างเสียงจากหน้างาน เป็นมุมมองแบบผสมจากประสบการณ์ทั่วไปของเจ้าหน้าที่ท้องถิ่น ไม่ใช่คำพูดของบุคคลจริง)
ตอบ: เครื่องพ่นหมอกควันใช้ความร้อนทำให้สารกลายเป็นหมอกควันที่มองเห็นชัด เหมาะกับพื้นที่เปิดและจุดที่ต้องการให้ประชาชนเห็นการปฏิบัติงาน ส่วนเครื่องพ่นละอองฝอย ULV ใช้การแตกสารเป็นละอองขนาดเล็กโดยไม่ใช้ความร้อน ใช้สารปริมาณน้อย และเหมาะกับงานพ่นรอบบ้าน ในบ้าน และจุดที่ต้องการความคล่องตัว หลาย อบต. จึงมีทั้งสองแบบไว้ใช้เสริมกัน
ตอบ: ควรแจ้งให้ประชาชนปิดฝาโอ่งและภาชนะน้ำดื่มให้สนิท เก็บภาชนะใส่อาหาร และนำสัตว์เลี้ยงออกจากบริเวณก่อนพ่น เจ้าหน้าที่ต้องใช้สารเคมีที่ขึ้นทะเบียนสำหรับงานสาธารณสุขตามอัตราที่ฉลากกำหนด และไม่พ่นตรงเข้าไปในภาชนะน้ำดื่ม
ตอบ: เพราะการพ่นฆ่าได้เฉพาะยุงตัวเต็มวัย ไข่และลูกน้ำในโอ่งยังเจริญเป็นยุงรุ่นใหม่ได้ จึงต้องทำควบคู่กับการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ ปิดฝาภาชนะ และพ่นซ้ำตามรอบที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำ
ตอบ: ได้ เครื่องถูกออกแบบให้ใช้ได้ทั้งงานสาธารณสุขและงานเกษตร แต่ต้องล้างระบบให้สะอาดทุกครั้งเมื่อเปลี่ยนชนิดสาร และใช้สารที่ขึ้นทะเบียนตามวัตถุประสงค์ของงานนั้น เพื่อความปลอดภัยของผู้ใช้และสิ่งแวดล้อม
ตอบ: ขึ้นกับการกระจายตัวของบ้าน จำนวนเจ้าหน้าที่ และจำนวนผู้ป่วยในปีที่ผ่านมา แนวคิดทั่วไปคือให้มีเครื่องพอสำหรับทีมตอบสนองเร็วในแต่ละโซน และมีเครื่องสำรองเมื่อเครื่องหลักเข้ารับการบำรุงรักษา ทีมงาน WHD ช่วยประเมินจำนวนที่เหมาะสมได้
ตอบ: อย่างน้อยควรมีหน้ากากที่เหมาะกับงานพ่นสารเคมี แว่นตาป้องกัน ถุงมือ เสื้อแขนยาว กางเกงขายาว และรองเท้าหุ้มส้น ควรล้างมือและอาบน้ำหลังปฏิบัติงานทุกครั้ง
ตอบ: WHD มีช่าง อะไหล่ และบริการหลังการขายครบ ตรวจสอบคุณภาพเครื่องก่อนส่งมอบทุกเครื่อง สามารถสอบถามรูปแบบการบริการสำหรับพื้นที่ของท่านได้ที่ 065-556-6294 หรือ LINE @whd268
ขอใบเสนอราคา สเปกสำหรับตั้งงบครุภัณฑ์ และนัดสาธิตเครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลัง SUPER ROTARY สำหรับทีมควบคุมโรคของ อบต. ได้ทันที
ดูสินค้าและราคา SUPER ROTARY คลิกที่นี่
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
โทร 065-556-6294 | LINE @whd268 | worldhealthdisinfection@gmail.com
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #SUPERROTARY #อบตภาคอีสาน
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, SUPER ROTARY, เครื่องพ่นยุงสะพายหลัง, อบต. ภาคอีสาน