Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 8 จำนวนผู้เข้าชม |
ตัวชี้วัดที่ดีบอกได้ว่าทีมควบคุมโรคทำงานทันหรือไม่ ครอบคลุมหรือไม่ และใช้งบประมาณอย่างคุ้มค่าหรือไม่ แต่ตัวชี้วัดจะดีขึ้นจริงก็ต่อเมื่อทีมมีเครื่องมือที่พร้อมใช้ บทความนี้เขียนให้ผู้บริหารอ่านเข้าใจได้ในไม่กี่นาที และให้ทีมสาธารณสุขนำไปใช้ต่อได้ทันที
(ตัวอย่างสถานการณ์) คุณวรรณา เป็นนักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการ ดูแลงานควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงของสำนักงานสาธารณสุขอำเภอแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช้าวันนั้นเธอต้องนำเสนอผลงานไตรมาสต่อที่ประชุมผู้บริหาร บนสไลด์มีตารางตัวชี้วัดหลายช่อง และช่องที่เป็นสีแดงมากที่สุดคือ "สัดส่วนเหตุการณ์ที่ออกพ่นควบคุมได้ภายในเวลาที่กำหนด"
เบื้องหลังตัวเลขสีแดงนั้นมีเรื่องเล่ามากมาย สัปดาห์หนึ่งมีรายงานผู้ป่วยไข้เลือดออกเข้ามาพร้อมกันสามหมู่บ้าน ทีมมีเครื่องพ่นหมอกควันแบบถือเพียงสองเครื่อง เครื่องหนึ่งสตาร์ตไม่ติดเพราะไม่ได้ใช้งานมาหลายเดือน อีกเครื่องต้องแบกเดินทีละหลังคาเรือน กว่าจะพ่นครบรัศมีรอบบ้านผู้ป่วยในหมู่บ้านแรกก็หมดช่วงเย็นที่ยุงออกหากินพอดี หมู่บ้านที่สองและสามจึงต้องเลื่อนไปวันถัดไป
สองสัปดาห์ต่อมา หมู่บ้านที่สามมีผู้ป่วยรายใหม่เพิ่มอีกสองราย ญาติผู้ป่วยโพสต์ในกลุ่มไลน์หมู่บ้านว่า "แจ้งไปแล้วไม่เห็นมีใครมาพ่น" ข้อความนั้นถูกส่งต่อไปถึงนายกเทศมนตรีและปลัดอำเภอ ผู้บริหารในห้องประชุมจึงไม่ได้ถามเพียงว่าตัวเลขเป็นเท่าไร แต่ถามว่า "ทำไมทีมถึงทำไม่ทัน และต้องการอะไรเพื่อให้ทำทัน"
คำถามนี้คือหัวใจของบทความ ตัวชี้วัดไม่ใช่แค่ตัวเลขในรายงาน มันสะท้อนว่าทีมมีคน มีแผน และมีเครื่องมือเพียงพอหรือไม่ ถ้าเครื่องมือไม่พร้อม ต่อให้ทีมตั้งใจแค่ไหนก็ยากจะทำได้ตามเป้า
ยุงลายเป็นพาหะของไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และโรคติดเชื้อไวรัสซิกา ส่วนยุงก้นปล่องเป็นพาหะของมาลาเรีย ไข้เลือดออกเริ่มจากไข้สูงลอย ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ บางรายมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง และอาจเข้าสู่ภาวะช็อกได้ในช่วงที่ไข้เริ่มลดลง กลุ่มเสี่ยงที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือเด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีโรคประจำตัว ทุกครั้งที่ทีมออกพ่นช้า ยุงที่มีเชื้อในพื้นที่ก็มีเวลาแพร่เชื้อไปสู่คนในบ้านข้างเคียงมากขึ้น ตัวชี้วัดด้านเวลาจึงผูกกับความปลอดภัยของประชาชนโดยตรง
การระบาดที่ลุกลามต้องใช้ทรัพยากรมากกว่าการควบคุมตั้งแต่ต้นหลายเท่า ต้องออกพ่นซ้ำหลายรอบ ใช้สารเคมีมากขึ้น ใช้ค่าเบี้ยเลี้ยงและค่าน้ำมันมากขึ้น ยังไม่นับค่ารักษาพยาบาลและวันทำงานที่ประชาชนต้องสูญเสีย การติดตามตัวชี้วัดช่วยให้ผู้บริหารเห็นว่าเงินที่ลงไปได้ผลลัพธ์กลับมาจริงหรือไม่
ในยุคที่ทุกหมู่บ้านมีกลุ่มไลน์และเพจเฟซบุ๊ก ความล่าช้าเพียงวันเดียวอาจกลายเป็นประเด็นร้องเรียนสาธารณะ ประชาชนไม่ได้เห็นตารางตัวชี้วัด แต่เขาเห็นว่ามีรถพ่นยุงมาถึงหน้าบ้านหรือไม่ หน่วยงานที่ทำตัวชี้วัดได้ดีจึงมักเป็นหน่วยงานที่ประชาชนไว้วางใจด้วย
เรื่องร้องเรียนที่พบบ่อยคือ แจ้งแล้วไม่มา มาแล้วพ่นไม่ทั่ว พ่นตอนกลางวันที่ยุงไม่ออก หรือพ่นแล้วควันเหม็นแต่ยุงยังอยู่ ทุกข้อสะท้อนปัญหาเชิงระบบทั้งสิ้น การวัดจำนวนเรื่องร้องเรียนควบคู่กับเวลาตอบสนองจะช่วยให้เห็นจุดที่ต้องแก้ได้ชัดขึ้น
ทีมควบคุมโรคในระดับอำเภอและท้องถิ่นมักมีคนไม่มาก งานหนึ่งคนต้องทำหลายบทบาท ทั้งสอบสวนโรค สำรวจลูกน้ำ ประสาน อสม. และออกพ่น ถ้าเครื่องมือต้องแบกเดินทุกหลังคาเรือน ทีมจะเหนื่อยล้าและทำได้ไม่กี่จุดต่อวัน ตัวชี้วัดที่แย่ลงมักไม่ได้เกิดจากคนไม่ตั้งใจ แต่เกิดจากงานที่เกินกำลังของเครื่องมือที่มีอยู่
ตัวชี้วัดทางการของแต่ละปีงบประมาณกำหนดโดยกระทรวงสาธารณสุข กรมควบคุมโรค และสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด ซึ่งอาจปรับเปลี่ยนได้ทุกปี บทความนี้จึงไม่ระบุค่าเป้าหมายเป็นตัวเลขทางการ แต่เสนอ "กลุ่มตัวชี้วัดเชิงปฏิบัติ" ที่ผู้บริหารใช้ติดตามงานได้ และให้ทีมเทียบกับเกณฑ์จริงของหน่วยงานตนเอง
| ตัวชี้วัด | วัดอะไร | เครื่องมือช่วยได้อย่างไร |
|---|---|---|
| 1. เวลาตอบสนอง | ช่วงเวลาตั้งแต่รับรายงานผู้ป่วยจนถึงออกพ่นควบคุม | เครื่องที่ติดตั้งบนรถพร้อมออกได้ทันที ลดเวลาเตรียมและขนย้าย |
| 2. ความครอบคลุมพื้นที่ | พ่นได้ครบรัศมีรอบบ้านผู้ป่วยตามแนวทางหรือไม่ | หัวพ่นหลายหัวครอบคลุมสองฝั่งถนนในรอบเดียว |
| 3. การพ่นซ้ำตามรอบ | พ่นรอบที่สองตรงตามแผนหรือไม่ | เครื่องทำงานเร็ว ทีมมีเวลาพอสำหรับรอบถัดไป |
| 4. ความพร้อมใช้งานของเครื่อง | สัดส่วนวันที่เครื่องพร้อมใช้เมื่อเทียบกับทั้งปี | เครื่องมาตรฐาน มีช่างและอะไหล่รองรับ |
| 5. ผู้ป่วยรายใหม่ซ้ำในพื้นที่เดิม | หลังพ่นแล้วยังมีผู้ป่วยรุ่นถัดไปหรือไม่ | พ่นทันเวลาและทั่วถึง ช่วยลดโอกาสการแพร่ต่อ |
| 6. ดัชนีลูกน้ำยุงลาย | สัดส่วนบ้านและภาชนะที่พบลูกน้ำ | เครื่องพ่นจัดการยุงตัวเต็มวัย ส่วนลูกน้ำต้องทำคู่กับ 3 เก็บ |
| 7. เรื่องร้องเรียน | จำนวนเรื่องร้องเรียนเกี่ยวกับยุงและการพ่น | ประชาชนเห็นการทำงานชัดเจนและทั่วถึง |
| 8. ความปลอดภัยของเจ้าหน้าที่ | อุบัติเหตุหรืออาการจากการสัมผัสสารเคมี | ผู้ปฏิบัติไม่ต้องแบกเครื่องเดินอยู่กลางละอองตลอดเวลา |
ข้อแนะนำสำหรับผู้บริหาร: อย่าติดตามตัวชี้วัดทุกตัวพร้อมกันจนทีมหมดแรงไปกับการทำรายงาน ให้เลือก 4 ถึง 5 ตัวที่สะท้อนปัญหาจริงของพื้นที่ และทบทวนทุกเดือนในช่วงฤดูระบาด
1. เครื่องเก่าและเสียบ่อย เครื่องที่ใช้มานานหลายปีโดยไม่มีแผนบำรุงรักษา มักมีปัญหาสตาร์ตไม่ติด หัวพ่นอุดตัน หรือสายรั่ว ปัญหาเหล่านี้ไม่แสดงตัวในวันปกติ แต่มาโผล่ในวันที่มีรายงานผู้ป่วย ตัวชี้วัดความพร้อมใช้งานจึงตกลง และลากตัวชี้วัดเวลาตอบสนองให้ตกตามไปด้วย
2. ขนาดละอองไม่เหมาะกับงาน ถ้าละอองใหญ่เกินไป สารจะตกลงพื้นเร็วโดยไม่ได้สัมผัสยุงที่บินอยู่ ถ้าเล็กเกินไปก็อาจลอยหายไปกับลม เครื่องที่ไม่ได้มาตรฐานมักควบคุมขนาดละอองได้ไม่คงที่ ผลคือพ่นแล้วยุงยังอยู่ ประชาชนไม่เชื่อมั่น และผู้ป่วยรายใหม่ก็เกิดขึ้นอีก
3. พ่นผิดเวลา ยุงลายออกหากินช่วงเช้าและช่วงเย็น การพ่นกลางวันแดดจัดหรือพ่นเมื่อลมแรงทำให้ประสิทธิภาพลดลงมาก ปัญหานี้มักเกิดจากทีมต้องใช้เวลาเดินพ่นนานเกินไปจนเลยช่วงเวลาที่เหมาะสม ไม่ใช่เพราะไม่รู้หลักการ
4. อุปกรณ์ราคาถูกที่ไม่ได้มาตรฐาน การจัดซื้อโดยดูราคาต่ำสุดเพียงอย่างเดียว อาจได้เครื่องที่ใช้งานได้ไม่กี่ฤดูกาล หาอะไหล่ไม่ได้ และไม่มีผู้รับผิดชอบเมื่อเครื่องเสีย ในระยะยาวกลับสิ้นเปลืองงบประมาณมากกว่า
5. ไม่มีบริการหลังการขาย เมื่อเครื่องเสียกลางฤดูระบาด การรอส่งซ่อมหลายสัปดาห์หมายถึงช่วงเวลาที่ทีมไม่มีเครื่องมือ ตัวชี้วัดทุกตัวจะได้รับผลกระทบพร้อมกัน
6. เครื่องมือไม่สอดคล้องกับขนาดพื้นที่ เครื่องแบบถือหรือสะพายหลังเหมาะกับงานในบ้านและซอกซอย แต่ถ้าต้องครอบคลุมหลายหมู่บ้านพร้อมกัน การพึ่งเครื่องแบบถืออย่างเดียวจะทำให้ทีมตามไม่ทัน การผสมเครื่องมือให้เหมาะกับงานจึงสำคัญกว่าการมีเครื่องจำนวนมาก
AIROFOG UM4 เป็นเครื่องพ่นละอองฝอยระบบ ULV ที่ออกแบบมาเพื่อติดตั้งบนกระบะท้ายรถ จุดเด่นที่เกี่ยวข้องกับตัวชี้วัดโดยตรงมีดังนี้
ในภาพรวมของผู้จำหน่าย บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด (WHD) ได้รับมาตรฐาน ISO และ GMP ตรวจสอบคุณภาพสินค้า 100% ก่อนส่งมอบ มีบริการหลังการขาย ช่างเทคนิค และอะไหล่ครบ และสินค้าเป็นไปตามมาตรฐานครุภัณฑ์ราชการ ซึ่งตอบโจทย์ตัวชี้วัดด้านความพร้อมใช้งานโดยตรง
ทำไมจึงเหมาะกับหน่วยงานที่ต้องทำตัวชี้วัด: ตัวชี้วัดหลักสามตัว คือ เวลาตอบสนอง ความครอบคลุม และการพ่นซ้ำตามรอบ ล้วนขึ้นกับ "ความเร็วในการครอบคลุมพื้นที่" เมื่อหน่วยพ่นหนึ่งหน่วยทำงานได้เท่ากับการเดินพ่นหลายทีม ทีมจะมีเวลาเหลือไปทำงานอื่น เช่น สอบสวนโรค สำรวจลูกน้ำ และให้ความรู้ประชาชน ซึ่งเป็นงานที่เครื่องจักรทำแทนไม่ได้
อย่างไรก็ตาม UM4 ไม่ได้มาแทนที่เครื่องมือทุกชนิด ภายในบ้าน ใต้ถุน หรือซอยแคบที่รถเข้าไม่ได้ ยังต้องใช้เครื่องแบบถือหรือสะพายหลัง เช่น SOLO PORT423 หรือเครื่องพ่นหมอกควัน AIROFOG AT35 ควบคู่กัน ชุดเครื่องมือที่สมดุลคือสิ่งที่ทำให้ตัวชี้วัดดีขึ้นอย่างยั่งยืน
การจัดซื้อจัดจ้างครุภัณฑ์ที่ดีควรเริ่มจากคำถามว่า "เราจะวัดความสำเร็จของเครื่องนี้อย่างไร" แล้วจึงเขียนคุณลักษณะเฉพาะให้ตอบคำถามนั้น ต่อไปนี้เป็นแนวทางทั่วไปที่ควรปรับให้เข้ากับระเบียบและแบบฟอร์มของหน่วยงาน
เครื่องพ่นติดรถเป็นครุภัณฑ์ จึงควรตั้งในหมวดงบลงทุนค่าครุภัณฑ์ตามแผนของหน่วยงาน การคิดความคุ้มค่าไม่ควรดูเฉพาะราคาซื้อ ให้คิดจาก จำนวนพื้นที่ที่ต้องดูแล จำนวนครั้งที่ต้องออกพ่นต่อปี ค่าแรงและเวลาที่ประหยัดได้ ค่าซ่อมบำรุงตลอดอายุการใช้งาน และความเสียหายที่หลีกเลี่ยงได้หากควบคุมการระบาดได้เร็ว ตัวเลขจริงควรมาจากข้อมูลของหน่วยงานเอง
ตั้งตัวชี้วัดของเครื่องไว้ตั้งแต่วันรับมอบ เช่น บันทึกการใช้งานและการบำรุงรักษารายเดือน เมื่อครบปีจะมีข้อมูลยืนยันว่าเครื่องช่วยให้ตัวชี้วัดดีขึ้นอย่างไร ซึ่งเป็นหลักฐานที่ดีสำหรับการตรวจสอบและการของบประมาณในปีถัดไป
| สัปดาห์ | สิ่งที่ทำ | ผลที่ต้องได้ |
|---|---|---|
| 1 | อบรมการใช้งาน ทดลองพ่นเส้นทางจริง กำหนดผู้รับผิดชอบเครื่อง | ทีมใช้เครื่องเป็นอย่างน้อยสองคน |
| 2 | ทำแผนที่เส้นทางพ่นของแต่ละหมู่บ้าน และบันทึกเวลาทุกเหตุการณ์ | มีข้อมูลเวลาตอบสนองเริ่มต้น |
| 3 | ใช้งานจริงร่วมกับ อสม. และมาตรการ 3 เก็บ | ความครอบคลุมพื้นที่ดีขึ้น |
| 4 | ทบทวนตัวชี้วัดกับผู้บริหาร ปรับเส้นทางและรอบพ่น | รายงานผลงานหนึ่งหน้าส่งผู้บริหาร |
(ตัวอย่างมุมมองที่รวบรวมเป็นภาพรวม ไม่ใช่คำพูดของบุคคลจริง)
"เมื่อก่อนพอมีรายงานผู้ป่วยพร้อมกันหลายจุด เราต้องเลือกว่าจะไปหมู่บ้านไหนก่อน ทุกครั้งที่เลือกก็รู้สึกผิดกับหมู่บ้านที่ต้องรอ พอมีเครื่องพ่นละอองฝอยติดรถกระบะ เราไปได้หลายหมู่บ้านในเย็นเดียว ส่วนทีมเดินเท้าก็ตามเก็บในบ้านและซอยแคบ ตัวเลขเวลาตอบสนองดีขึ้นจนผู้บริหารถามว่าเราทำอะไรต่างไป คำตอบง่ายมาก คือเครื่องมือตรงกับงาน และเราบันทึกข้อมูลทุกครั้ง"
"อีกเรื่องที่ชอบคือเปิดหัวพ่นได้ทีละหัว ถนนที่ฝั่งหนึ่งเป็นนาข้าว เราก็ไม่ต้องพ่นลงนา ชาวบ้านไม่บ่น สารเคมีก็เหลือไว้ใช้รอบถัดไป"
ถาม: บทความนี้บอกค่าเป้าหมายตัวชี้วัดทางการหรือไม่
ตอบ: ไม่ ค่าเป้าหมายทางการกำหนดโดยกระทรวงสาธารณสุข กรมควบคุมโรค และจังหวัด และอาจเปลี่ยนทุกปี ควรตรวจสอบจากเอกสารของหน่วยงานในปีงบประมาณนั้น บทความนี้เสนอกรอบตัวชี้วัดเชิงปฏิบัติเพื่อใช้ติดตามงานภายใน
ถาม: UM4 ต่างจากเครื่องพ่นหมอกควันอย่างไร
ตอบ: เครื่องพ่นหมอกควันใช้ความร้อนสร้างควันขาว เหมาะกับการพ่นแทรกพุ่มไม้และพื้นที่เฉพาะจุด ส่วน UM4 เป็นเครื่องพ่นละอองฝอย ULV ติดรถ ใช้ละอองเย็นขนาดเล็ก เหมาะกับการครอบคลุมพื้นที่กว้างตามแนวถนน หลายหน่วยงานใช้ทั้งสองแบบร่วมกัน
ถาม: ต้องใช้รถแบบไหน
ตอบ: UM4 ออกแบบให้ติดตั้งหลังรถกระบะ ควรสอบถามผู้จำหน่ายเรื่องการติดตั้งกับรถที่หน่วยงานมีอยู่ก่อนจัดซื้อ
ถาม: เครื่องนี้ช่วยให้ไม่มีผู้ป่วยไข้เลือดออกเลยหรือไม่
ตอบ: ไม่มีเครื่องใดรับประกันเช่นนั้นได้ เครื่องพ่นช่วยควบคุมยุงพาหะและลดความเสี่ยงการแพร่เชื้อ ต้องทำควบคู่กับการกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ลูกน้ำ การค้นหาผู้ป่วย และการให้ความรู้ประชาชน
ถาม: ใช้กำจัดแมลงอื่นได้หรือไม่
ตอบ: เครื่องพ่นละอองฝอยใช้กับสารเคมีที่ขึ้นทะเบียนสำหรับแมลงเป้าหมายชนิดต่างๆ ได้ตามฉลาก หน่วยงานที่ต้องการชุดเครื่องมือสำหรับงานกำจัดแมลงทุกชนิดในพื้นที่สาธารณะ เช่น ยุง แมลงวัน หรือแมลงสาบ จึงใช้ประโยชน์จากเครื่องได้หลายภารกิจ ควรเลือกสารให้ตรงกับชนิดแมลงและพื้นที่
ถาม: หลังซื้อแล้วมีการอบรมหรือไม่
ตอบ: WHD มีบริการหลังการขายและช่างเทคนิค ควรระบุเรื่องการอบรมไว้ในเงื่อนไขการจัดซื้อเพื่อให้ทีมใช้งานได้ถูกต้องตั้งแต่วันแรก
ถาม: หน่วยงานขนาดเล็กควรเริ่มจากเครื่องแบบไหน
ตอบ: ขึ้นกับขนาดพื้นที่และถนน ถ้าพื้นที่กว้างหลายหมู่บ้านและรถเข้าถึงได้ UM4 จะช่วยตัวชี้วัดความครอบคลุมได้มาก ถ้าพื้นที่เป็นซอยแคบหรือบ้านเรือนหนาแน่น อาจเริ่มจากเครื่องแบบสะพายหลังหรือเครื่องพ่นหมอกควัน แล้วค่อยเพิ่มเครื่องติดรถ
ปรึกษาทีมงาน WHD เรื่องเครื่องพ่นยุงราชการ ครุภัณฑ์ราชการ และแผนการใช้งานที่เหมาะกับพื้นที่ของท่าน
ดูสินค้าและราคา AIROFOG UM4 คลิกที่นี่
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #ตัวชี้วัดควบคุมโรค #AIROFOGUM4
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, ตัวชี้วัดงานควบคุมโรค, AIROFOG UM4