Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 9 จำนวนผู้เข้าชม |
บทความนี้เขียนให้ทั้ง สาธารณสุขอำเภอ (สสอ.) นักวิชาการสาธารณสุข และผู้บริหารท้องถิ่นที่ต้องอนุมัติงบประมาณ อ่านจบแล้วเข้าใจตรงกันว่า ทำไม เครื่องพ่นยุง แบบสะพายหลังจึงควรเป็น ครุภัณฑ์ราชการ ชิ้นแรกที่ทีม ควบคุมโรค ระดับอำเภอต้องมี และควรวางแผน จัดซื้อจัดจ้าง อย่างไรให้คุ้มค่า
คุณสมชาย เป็นนักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการ ประจำสำนักงานสาธารณสุขอำเภอแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เช้าวันจันทร์ต้นเดือนกรกฎาคม ระบบรายงานโรคแจ้งว่ามีผู้ป่วยไข้เลือดออกรายใหม่สามรายในสองตำบลที่อยู่ติดกัน รายแรกเป็นเด็กชายอายุเก้าขวบ อีกสองรายเป็นแม่ค้าในตลาดนัดชุมชนและผู้สูงอายุที่มีโรคเบาหวานร่วมด้วย ตามหลักการควบคุมโรค ทีมต้องออกพ่นรอบบ้านผู้ป่วยในรัศมีประมาณ 100 เมตรให้เร็วที่สุด เพื่อตัดวงจรการแพร่เชื้อก่อนยุงลายจะไปกัดคนอื่นต่อ
ปัญหาคือ อำเภอมีรถพ่นยุงอยู่คันเดียว ขนาดใหญ่ และบ้านผู้ป่วยทั้งสามหลังตั้งอยู่ในซอยแคบที่มีรั้วบ้านชิดกัน บางหลังอยู่ท้ายสวนกล้วยที่มีทางเดินดินเล็ก ๆ รถเลี้ยวเข้าไปไม่ได้ ส่วนเครื่องพ่นหมอกควันแบบถือที่มีอยู่สองเครื่อง เครื่องหนึ่งสตาร์ตไม่ติดมาตั้งแต่ปีที่แล้ว อีกเครื่องใช้ได้ แต่ต้องพักเครื่องบ่อย และควันหนาจนชาวบ้านบางคนบ่นว่าแสบจมูก ไม่ยอมให้เข้าบ้าน
ทีมของคุณสมชายจึงพ่นได้เพียงถนนหลักหน้าหมู่บ้าน กว่าจะเก็บงานครบรัศมีก็ล่วงเข้าวันพุธ สัปดาห์ต่อมามีผู้ป่วยเพิ่มอีกสองรายในละแวกเดียวกัน ผู้ใหญ่บ้านโทรมาถามว่าทำไมพ่นแล้วยังมีคนป่วย กลุ่มไลน์ของหมู่บ้านเริ่มมีข้อความตั้งคำถามถึงการทำงานของหน่วยงานรัฐ เรื่องถึงนายอำเภอและสาธารณสุขอำเภอภายในไม่กี่วัน
เรื่องแบบนี้ไม่ได้เกิดเพราะทีมไม่ตั้งใจ แต่เกิดเพราะ เครื่องมือไม่ตรงกับหน้างาน งานควบคุมโรคระดับอำเภอส่วนใหญ่เกิดขึ้นในพื้นที่ที่รถเข้าไม่ถึง สิ่งที่ทีมต้องการจริง ๆ คือเครื่องที่คนหนึ่งคนสะพายเดินเข้าไปได้ พ่นได้ไกล ทนงานหนัก และสตาร์ตติดทุกครั้งที่มีผู้ป่วยรายใหม่
ไข้เลือดออกเป็นโรคที่มียุงลายเป็นพาหะ ผู้ป่วยมักมีไข้สูงลอยสองถึงเจ็ดวัน ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ อาจมีจุดเลือดออกตามผิวหนัง บางรายเข้าสู่ภาวะช็อกในช่วงที่ไข้เริ่มลด ซึ่งเป็นช่วงที่อันตรายที่สุด กลุ่มเสี่ยงที่ต้องห่วงเป็นพิเศษคือเด็กวัยเรียน ผู้สูงอายุ ผู้มีโรคประจำตัว และหญิงตั้งครรภ์ นอกจากไข้เลือดออกแล้ว ยุงลายยังเป็นพาหะของโรคชิคุนกุนยาและโรคติดเชื้อไวรัสซิกา ส่วนในพื้นที่ป่าเขาและชายแดน ยุงก้นปล่องเป็นพาหะของมาลาเรีย ทุกโรคเหล่านี้มีจุดร่วมคือ ถ้าตัดวงจรยุงพาหะได้เร็ว โอกาสแพร่ต่อก็ลดลง
เมื่อการระบาดลุกลามจากหนึ่งบ้านเป็นหนึ่งหมู่บ้าน ค่าใช้จ่ายจะเพิ่มขึ้นแทบทุกด้าน ทั้งสารเคมีที่ต้องใช้มากขึ้น ค่าน้ำมัน ค่าตอบแทนนอกเวลา ค่ารักษาพยาบาลที่ระบบสุขภาพต้องแบกรับ และเวลาของบุคลากรที่ต้องถูกดึงออกจากงานส่งเสริมสุขภาพด้านอื่น การลงทุนกับเครื่องมือที่ทำให้พ่นได้เร็วตั้งแต่ผู้ป่วยรายแรก จึงเป็นการใช้งบประมาณเพื่อป้องกันค่าใช้จ่ายที่ใหญ่กว่าในภายหลัง
ประชาชนไม่ได้เห็นตัวเลขทางระบาดวิทยา สิ่งที่เขาเห็นคือ มีคนในซอยป่วย แล้วเจ้าหน้าที่มาหรือไม่มา มาเร็วหรือช้า พ่นทั่วหรือพ่นแค่หน้าปากซอย ภาพเจ้าหน้าที่สะพายเครื่องเดินเข้าไปพ่นถึงหลังบ้าน ใต้ถุนบ้าน และรอบโอ่งน้ำ สร้างความเชื่อมั่นได้มากกว่าคำชี้แจงใด ๆ
ทุกวันนี้ข้อความในกลุ่มไลน์หมู่บ้านหรือเพจชุมชนกระจายเร็วมาก คำถามว่า "ทำไมพ่นแล้วยังป่วย" หรือ "ทำไมไม่มาพ่นซอยเรา" อาจกลายเป็นประเด็นที่ผู้บริหารต้องตอบภายในวันเดียว การมีเครื่องมือที่ทำให้ทีมเข้าถึงพื้นที่ได้ครบ พร้อมภาพถ่ายการปฏิบัติงานจริง ช่วยให้หน่วยงานตอบคำถามได้อย่างมั่นใจ
ทีมสาธารณสุขอำเภอมีคนไม่มาก แต่ต้องดูแลหลายตำบล เครื่องที่หนัก สตาร์ตยาก หรือต้องเติมน้ำยาบ่อย จะกินเวลาและแรงของเจ้าหน้าที่ จนเกิดความเหนื่อยล้าสะสมในช่วงฤดูฝนที่มีผู้ป่วยต่อเนื่อง เครื่องที่ดีต้องช่วยให้คนน้อยทำงานได้มากขึ้น ไม่ใช่เพิ่มภาระ
| คำ | ความหมายแบบเข้าใจง่าย |
|---|---|
| ULV | ย่อมาจาก Ultra Low Volume คือการพ่นน้ำยาปริมาณน้อยมาก แต่แตกเป็นละอองเล็กจนลอยในอากาศได้นาน ใช้สารเคมีน้อยลง |
| ไมครอน | หน่วยวัดขนาดเล็กมาก หนึ่งไมครอนเท่ากับหนึ่งในพันของมิลลิเมตร ละอองยิ่งเล็กยิ่งลอยในอากาศได้นาน |
| หมอกควัน | การพ่นที่ใช้ความร้อนเปลี่ยนน้ำยาให้เป็นควันสีขาว มองเห็นชัด เหมาะกับพื้นที่เปิดโล่ง เช่น ท่อระบายน้ำหรือพุ่มไม้ |
สรุปง่าย ๆ คือ เครื่องพ่นหมอกควัน กับ เครื่องพ่นละอองฝอย ต่างก็เป็น เครื่องกำจัดยุง ที่ดี แต่เหมาะกับงานต่างกัน สำหรับงานพ่นรอบบ้านผู้ป่วยที่ต้องเดินเข้าไปถึงทุกซอกมุม เครื่องพ่นละอองฝอย ULV แบบสะพายหลังจะคล่องตัวกว่า ส่วนงานพ่นพื้นที่กว้างริมถนนใหญ่ เครื่องติดรถยนต์จะเร็วกว่า อำเภอที่วางระบบดีจึงมักใช้หลายแบบร่วมกัน โดยให้เครื่องสะพายหลังเป็นกำลังหลักในงานประจำวัน
เครื่องเก่าและเครื่องเสีย: หลายอำเภอยังใช้เครื่องที่ซื้อมานานหลายปี อะไหล่หายาก เมื่อเสียกลางฤดูระบาดก็ต้องรอช่างหลายสัปดาห์ ระหว่างนั้นทีมต้องยืมเครื่องจาก รพ.สต. หรือท้องถิ่น ซึ่งก็ต้องใช้งานของตัวเองเช่นกัน
ขนาดละอองไม่เหมาะสม: ถ้าละอองใหญ่เกินไป น้ำยาจะตกลงพื้นเร็ว ไม่ลอยไปสัมผัสตัวยุงที่บินอยู่ เปลืองสารเคมีและอาจทิ้งคราบบนพื้นผิว ถ้าเครื่องปรับขนาดละอองไม่ได้หรือหัวพ่นสึกหรอ ประสิทธิภาพจะลดลงโดยที่ผู้ใช้อาจไม่รู้ตัว
พ่นผิดเวลา: ยุงลายออกหากินช่วงเช้าและช่วงเย็น การพ่นกลางวันแดดจัดหรือช่วงลมแรง ละอองจะระเหยหรือปลิวไปก่อนถึงตัวยุง ทีมจำเป็นต้องมีเครื่องที่พร้อมออกงานได้ทันทีในช่วงเวลาสั้น ๆ นั้น
ซื้อของถูกแต่ไม่ได้มาตรฐาน: เครื่องราคาต่ำที่ไม่มีตัวแทนดูแลในประเทศ อาจดูประหยัดในวันซื้อ แต่เมื่อเสียแล้วหาอะไหล่ไม่ได้ ก็เท่ากับงบประมาณหายไปทั้งก้อน และยังเป็นประเด็นที่ถูกตั้งคำถามเมื่อมีการตรวจสอบ
ไม่มีบริการหลังการขายและการอบรม: เครื่องพ่นเป็นเครื่องยนต์ที่ต้องดูแล ถ้าเจ้าหน้าที่ไม่ได้รับการอบรมเรื่องการผสมน้ำมัน การล้างหัวพ่น หรือการเก็บรักษา อายุการใช้งานจะสั้นลงอย่างมาก
พึ่งรถพ่นยุงอย่างเดียว: รถพ่นมีประโยชน์มากในถนนสายหลัก แต่ละอองจากรถเข้าไม่ถึงหลังบ้าน ใต้ถุน หรือสวนหลังหมู่บ้าน ซึ่งเป็นแหล่งเกาะพักของยุงลาย ถ้ามีแค่รถ งานจะดูเหมือนทำครบแต่จริง ๆ ยังเหลือช่องว่าง
SOLO PORT423 คือ เครื่องพ่นยุงราชการ แบบสะพายหลังระบบ ULV ที่ออกแบบมาเพื่องานควบคุมโรคและ กำจัดแมลงทุกชนิด ในภาคสนาม ใช้เครื่องยนต์ SOLO ที่ประกอบด้วยชิ้นส่วนคุณภาพจาก MAHLE และ BING จุดเด่นที่ทีมอำเภอต้องการมีครบ ได้แก่
สิ่งที่ทำให้เครื่องนี้เหมาะกับ สาธารณสุขอำเภอ เป็นพิเศษ คือบทบาทของอำเภอที่ต้องเป็นทั้งหน่วยปฏิบัติการและหน่วยสนับสนุน รพ.สต. กับท้องถิ่น เครื่องสะพายหลังที่แข็งแรงสามารถยกขึ้นรถกระบะไปช่วยตำบลใดก็ได้ทันที ไม่ต้องรอรถพ่นขนาดใหญ่ และเมื่อซื้อจาก World Health Disinfection ซึ่งได้รับมาตรฐาน ISO และ GMP เครื่องทุกเครื่องผ่านการตรวจสอบคุณภาพก่อนส่งมอบ มีช่างเทคนิค อะไหล่ และบริการหลังการขายครบ ตรงตามมาตรฐานครุภัณฑ์ราชการ
| ประโยชน์ | เกิดขึ้นได้อย่างไร |
|---|---|
| ความเชื่อมั่นของประชาชน | เจ้าหน้าที่เข้าถึงทุกบ้านในรัศมีรอบผู้ป่วย ประชาชนเห็นการทำงานจริงถึงหน้าบ้าน |
| เรื่องร้องเรียนลดลง | ไม่มีซอยที่ถูกข้าม เพราะเครื่องสะพายหลังเข้าได้ทุกจุด |
| ผลงานที่มองเห็น | ออกพ่นได้เร็วตั้งแต่ผู้ป่วยรายแรก มีภาพถ่ายและบันทึกการปฏิบัติงานรายงานผู้บังคับบัญชา |
| ใช้งบประมาณอย่างคุ้มค่า | เครื่องหนึ่งเครื่องใช้ได้ทั้งงานควบคุมโรคและงานกำจัดแมลง ลดการใช้สารเคมี มีอะไหล่รองรับ |
| การจัดซื้อที่ตรวจสอบได้ | สเปกชัดเจน ผู้ขายมีมาตรฐาน ISO และ GMP มีเอกสารประกอบครบสำหรับการตรวจรับ |
สำหรับนักวิชาการสาธารณสุขและเจ้าพนักงานสาธารณสุขที่ต้องเขียนเหตุผลความจำเป็นประกอบการขอตั้งงบ ขอสรุปประเด็นทางเทคนิคที่ใช้อ้างอิงได้ดังนี้
| ข้อมูลเครื่อง SOLO PORT423 | รายละเอียด |
|---|---|
| ประเภท | เครื่องพ่นละอองฝอย ULV แบบสะพายหลัง |
| เครื่องยนต์ | เครื่องยนต์ SOLO ใช้ชิ้นส่วน MAHLE และ BING |
| ระยะพ่น | ไกลถึงประมาณ 12 เมตร |
| ถังน้ำยา | 12 ลิตร |
| จุดเด่น | ช่วยลดการใช้สารเคมี เหมาะกับงานควบคุมโรคและกำจัดแมลง |
เครื่องมือที่ดีจะคุ้มค่าเต็มที่เมื่อมีแผนใช้งานชัดเจน ต่อไปนี้เป็นแนวทางทั่วไปที่ทีมสาธารณสุขอำเภอปรับใช้ได้ตามบริบทพื้นที่
เมื่อมีบันทึกการใช้งานต่อเนื่อง ผู้บริหารจะเห็นภาพชัดว่าเครื่องแต่ละเครื่องถูกใช้มากน้อยเพียงใด ใช้ในตำบลไหน และช่วยให้การขอตั้งงบครุภัณฑ์ในปีถัดไปมีข้อมูลรองรับที่ตรวจสอบได้
การจัดซื้อครุภัณฑ์ให้ผ่านการตรวจสอบและใช้งานได้จริง เริ่มจากการเขียนความต้องการให้ตรงกับภารกิจ ไม่ใช่ลอกสเปกจากที่อื่นมาทั้งหมด ด้านล่างคือเช็กลิสต์ที่ผู้บริหารส่งต่อให้เจ้าหน้าที่พัสดุและทีมสาธารณสุขใช้ได้ทันที
| หัวข้อ | สิ่งที่ควรระบุหรือตรวจสอบ |
|---|---|
| ภารกิจ | ระบุว่าใช้พ่นควบคุมโรครอบบ้านผู้ป่วยในพื้นที่ที่รถเข้าไม่ถึง |
| ประเภทเครื่อง | เครื่องพ่นละอองฝอย ULV แบบสะพายหลัง ขับเคลื่อนด้วยเครื่องยนต์ |
| สมรรถนะ | ระยะพ่น ขนาดถังน้ำยา และความสามารถในการลดการใช้สารเคมี |
| ผู้ขาย | มีมาตรฐานการผลิตหรือการบริหารคุณภาพ มีช่างเทคนิคและอะไหล่ในประเทศ |
| การตรวจรับ | ทดลองสตาร์ตและพ่นจริงต่อหน้าคณะกรรมการ พร้อมคู่มือภาษาไทย |
| การอบรม | ให้ผู้ขายอบรมการใช้งาน การผสมน้ำมัน การล้างหัวพ่น และการเก็บรักษา |
| การรับประกัน | ระบุระยะเวลารับประกันและช่องทางติดต่อเมื่อเครื่องขัดข้อง |
เรื่องงบประมาณ: เครื่องพ่นยุงจัดเป็นครุภัณฑ์ที่ควรตั้งไว้ในหมวดครุภัณฑ์ของแผนงานสาธารณสุข หรือขอรับการสนับสนุนร่วมกับท้องถิ่นในพื้นที่ วิธีคิดความคุ้มค่าที่แนะนำคือ คิดจากจำนวนครั้งที่ต้องออกพ่นต่อปี จำนวนหลังคาเรือนที่เครื่องเข้าถึงได้ซึ่งรถพ่นเข้าไม่ได้ อายุการใช้งานเมื่อมีการบำรุงรักษาถูกวิธี และค่าน้ำยาที่ประหยัดได้จากระบบละอองฝอย แทนการดูที่ราคาซื้อเพียงอย่างเดียว
เรื่องจำนวนเครื่อง: อำเภอที่มีหลายตำบลควรคิดจากจำนวนทีมที่ต้องออกพร้อมกันในช่วงระบาด และสำรองเครื่องไว้อย่างน้อยหนึ่งเครื่องสำหรับกรณีต้องส่งซ่อมบำรุง เพื่อไม่ให้งานหยุดชะงัก
"ตอนมีแต่รถพ่น เรารู้สึกว่าทำงานเยอะ แต่ชาวบ้านบอกว่าไม่เห็นเจ้าหน้าที่เข้ามาในซอยเลย พอเปลี่ยนมาใช้เครื่องสะพายหลังเป็นตัวหลัก แล้วให้รถพ่นดูแลถนนใหญ่ งานเก็บรอบบ้านผู้ป่วยเสร็จเร็วขึ้นมาก เจ้าหน้าที่คนหนึ่งเดินเข้าซอย อีกคนคอยดูเส้นทางและแจ้งชาวบ้านปิดภาชนะอาหาร ชาวบ้านเห็นเราเดินถึงหลังบ้านก็ให้ความร่วมมือมากขึ้น ที่สำคัญคือเครื่องสตาร์ตติดตอนที่เราต้องการ ไม่ต้องลุ้นทุกเช้า"
หมายเหตุ: เป็นตัวอย่างมุมมองแบบรวม (composite) จากลักษณะงานภาคสนามทั่วไป ไม่ใช่คำพูดของบุคคลหรือหน่วยงานใดโดยเฉพาะ
ถาม: อำเภอมีรถพ่นยุงอยู่แล้ว ยังจำเป็นต้องมีเครื่องสะพายหลังอีกหรือไม่
ตอบ: จำเป็น เพราะรถพ่นเหมาะกับถนนสายหลัก แต่ยุงลายชอบเกาะพักในบ้าน ใต้ถุน และพุ่มไม้หลังบ้าน เครื่องสะพายหลังช่วยปิดช่องว่างที่รถเข้าไม่ถึง ทั้งสองแบบจึงเสริมกัน
ถาม: เครื่องพ่นละอองฝอยกับเครื่องพ่นหมอกควันต่างกันอย่างไร
ตอบ: เครื่องพ่นหมอกควันใช้ความร้อนทำให้น้ำยาเป็นควันที่มองเห็นได้ เหมาะกับพื้นที่โล่งและท่อระบายน้ำ ส่วนเครื่องพ่นละอองฝอยใช้แรงลมตีน้ำยาให้เป็นละอองเล็ก ไม่มีควันหนา ใช้สารเคมีน้อย เหมาะกับงานพ่นรอบบ้านและชุมชน
ถาม: SOLO PORT423 พ่นได้ไกลแค่ไหน และถังจุเท่าไร
ตอบ: ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ พ่นได้ไกลถึงประมาณ 12 เมตร และมีถังน้ำยาขนาด 12 ลิตร
ถาม: ใช้กับสารเคมีชนิดใดได้บ้าง
ตอบ: ควรใช้ผลิตภัณฑ์กำจัดยุงและแมลงที่ขึ้นทะเบียนถูกต้อง และผสมตามฉลาก สามารถสอบถามทีมงาน WHD เรื่องการเลือกและการผสมน้ำยาให้เหมาะกับเครื่องได้
ถาม: ถ้าเครื่องเสียกลางฤดูระบาดจะทำอย่างไร
ตอบ: WHD มีช่างเทคนิค อะไหล่ และบริการหลังการขายรองรับ แนะนำให้อำเภอวางแผนบำรุงรักษาก่อนเข้าฤดูฝน และสำรองเครื่องไว้สำหรับช่วงส่งซ่อม
ถาม: ต้องอบรมเจ้าหน้าที่นานแค่ไหน
ตอบ: การใช้งานพื้นฐานเรียนรู้ได้ไม่ยาก แต่ควรจัดอบรมเรื่องความปลอดภัย การผสมน้ำมัน การปรับการพ่น และการล้างเครื่องหลังใช้งาน สามารถขอให้ผู้ขายสาธิตและอบรมได้
ถาม: ผู้บริหารท้องถิ่นช่วยสนับสนุนงานนี้ได้อย่างไร
ตอบ: ท้องถิ่นสามารถร่วมวางแผนกับอำเภอ ตั้งงบครุภัณฑ์ของตนเอง หรือร่วมจัดทีมพ่นกับ อสม. โดยใช้เครื่องสเปกเดียวกัน เพื่อให้อะไหล่และการอบรมใช้ร่วมกันได้
ขอสเปก ใบเสนอราคา และนัดสาธิต SOLO PORT423 ได้ทันที
ดูสินค้าและราคา SOLO PORT423 คลิกที่นี่
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, สาธารณสุขอำเภอ, เครื่องพ่นสะพายหลัง, SOLO PORT423