Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 11 จำนวนผู้เข้าชม |
น้ำท่วมจบลงเมื่อระดับน้ำลด แต่ภัยสุขภาพเพิ่งเริ่มต้น แอ่งน้ำขังนับพันจุดกลายเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุงภายในไม่กี่วัน บทความนี้สำหรับองค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาล และหน่วยงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ที่ต้องวางแผนพ่นควบคุมยุงทั้งพื้นที่อย่างเร่งด่วนหลังน้ำลด
คุณสมศักดิ์ เป็นปลัดองค์การบริหารส่วนตำบลแห่งหนึ่งในที่ราบลุ่มภาคกลาง ตำบลของเขามีสิบสองหมู่บ้าน ส่วนใหญ่เป็นบ้านไม้ยกใต้ถุนสูง ล้อมรอบด้วยนาข้าวและคลองชลประทาน ปีนี้น้ำจากแม่น้ำเอ่อล้นเข้าท่วมพื้นที่เกือบทั้งตำบลนานกว่าสามสัปดาห์ ทีมของเขาทำงานแทบไม่ได้พัก ทั้งแจกถุงยังชีพ ขนย้ายผู้สูงอายุ และประสานศูนย์พักพิงชั่วคราวร่วมกับหน่วยงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด
เมื่อน้ำเริ่มลด ชาวบ้านกลับเข้าบ้านพร้อมความโล่งใจ แต่คุณสมศักดิ์รู้ดีว่างานยังไม่จบ ทุกหมู่บ้านเต็มไปด้วยแอ่งน้ำขัง ใต้ถุนบ้านมีโคลนและเศษขยะ ภาชนะ ยางรถ กระถาง และเครื่องใช้ที่ลอยน้ำมากองรวมกันตามรั้ว ร่องน้ำข้างถนนยังมีน้ำนิ่ง ผ่านไปไม่ถึงสัปดาห์ ยุงก็เริ่มออกมาเป็นฝูง เด็ก ๆ ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กมีรอยยุงกัดเต็มแขนขา และเจ้าหน้าที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลโทรมาแจ้งว่าเริ่มมีผู้ป่วยไข้สูงหลายรายในสองหมู่บ้านที่น้ำท่วมนานที่สุด
อสม. แต่ละหมู่บ้านช่วยกันสำรวจลูกน้ำอย่างเต็มที่ แต่พื้นที่ที่ต้องพ่นควบคุมยุงตัวเต็มวัยกว้างทั้งตำบล องค์การบริหารส่วนตำบลมีเครื่องพ่นหมอกควันแบบมือถือเพียงสองเครื่อง ทีมพ่นหนึ่งทีมทำได้วันละหนึ่งถึงสองหมู่บ้านเท่านั้น กว่าจะวนครบทุกหมู่ รอบแรกก็หมดฤทธิ์ไปแล้ว ขณะที่ชาวบ้านโพสต์ภาพยุงเกาะมุ้งลงกลุ่มไลน์ประจำตำบล พร้อมคำถามว่าเมื่อไรรถพ่นยุงจะมาถึงหมู่บ้านของตน คุณสมศักดิ์จึงเริ่มมองหาเครื่องพ่นละอองฝอยติดรถยนต์ที่วิ่งพ่นตามถนนสายหลักและถนนในหมู่บ้านได้ครอบคลุมทั้งตำบลภายในไม่กี่วัน
สถานการณ์นี้เป็นตัวอย่างประกอบบทความ แต่เป็นภาพที่เกิดซ้ำในหลายพื้นที่ของประเทศไทยหลังฤดูน้ำหลาก ทั้งภาคกลาง ภาคเหนือตอนล่าง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคใต้
ในช่วงที่น้ำท่วมสูงและไหลแรง ลูกน้ำยุงลายไม่สามารถเจริญเติบโตได้ดี แต่เมื่อน้ำลด แอ่งน้ำขังนิ่งจำนวนมากเกิดขึ้นทุกที่ ทั้งในภาชนะ ยางรถ กะลา ขวด ถุงพลาสติก ใต้ถุนบ้าน และหลุมบ่อตามถนน ยุงลายชอบวางไข่ในน้ำนิ่งที่ค่อนข้างใส ส่วนยุงรำคาญชอบน้ำเน่าเสียในร่องระบายน้ำ ลูกน้ำใช้เวลาเพียงประมาณหนึ่งสัปดาห์ก็กลายเป็นยุงตัวเต็มวัย ทำให้ภายในสองสามสัปดาห์หลังน้ำลด จำนวนยุงในพื้นที่อาจเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
ยุงลายเป็นพาหะของไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และไข้ซิกา ไข้เลือดออกทำให้มีไข้สูงลอยหลายวัน ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ คลื่นไส้ อาเจียน และในรายที่รุนแรงอาจมีเลือดออกหรือเกิดภาวะช็อก ชิคุนกุนยาทำให้ปวดข้อรุนแรงจนเดินลำบาก ซึ่งกระทบต่อการกลับมาทำงานฟื้นฟูบ้านเรือนหลังน้ำท่วมโดยตรง ไข้ซิกาเป็นเรื่องที่หญิงตั้งครรภ์ต้องระวังเป็นพิเศษ นอกจากนี้ในบางพื้นที่ติดป่าเขา ยังต้องเฝ้าระวังยุงก้นปล่องซึ่งเป็นพาหะของมาลาเรีย
กลุ่มเปราะบางหลังน้ำท่วมมีจำนวนมาก ทั้งเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีโรคประจำตัว หลายคนยังอ่อนเพลียจากการพักในศูนย์พักพิง บางคนไม่มีมุ้งเพราะข้าวของเสียหายไปกับน้ำ ทำให้ถูกยุงกัดได้ง่ายกว่าปกติ
เจ้าหน้าที่องค์การบริหารส่วนตำบลและเทศบาลในช่วงหลังน้ำลดต้องทำงานหลายด้านพร้อมกัน ทั้งสำรวจความเสียหาย รับเรื่องขอความช่วยเหลือ จัดการขยะที่มากับน้ำ ซ่อมถนน และประสานเงินช่วยเหลือผู้ประสบภัย เมื่อต้องเพิ่มงานพ่นยุงที่ใช้คนเดินพ่นทีละหลังคาเรือน กำลังคนก็ไม่พอ อสม. เองก็เป็นผู้ประสบภัยเช่นกัน การมีเครื่องมือที่ช่วยให้ทีมเล็ก ๆ ทำงานได้ครอบคลุมพื้นที่กว้าง จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างยิ่ง
หลังภัยพิบัติ งบประมาณของท้องถิ่นต้องกระจายไปหลายส่วน หากเกิดการระบาดของไข้เลือดออกซ้ำเติม ค่าใช้จ่ายด้านการรักษา การสอบสวนโรค และการควบคุมโรคจะเพิ่มขึ้นอีก ประชาชนที่ป่วยก็ขาดรายได้ในช่วงที่ต้องฟื้นฟูบ้านเรือน การมีครุภัณฑ์ราชการสำหรับงานควบคุมพาหะที่พร้อมใช้ตั้งแต่ก่อนฤดูน้ำหลาก จึงช่วยป้องกันความสูญเสียที่ใหญ่กว่า
หลังน้ำท่วม ประชาชนจับตาการทำงานของหน่วยงานท้องถิ่นอย่างใกล้ชิด กลุ่มไลน์ประจำหมู่บ้านและเพจเฟซบุ๊กของชุมชนเต็มไปด้วยคำถาม คำร้องขอ และบางครั้งก็คำตำหนิ หากหมู่บ้านหนึ่งได้รับการพ่นยุงแล้ว แต่อีกหมู่บ้านยังรออยู่หลายวัน ความรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรมก็เกิดขึ้นได้ง่าย ท้องถิ่นที่สามารถประกาศแผนพ่นควบคุมยุงครบทุกหมู่บ้านภายในระยะเวลาที่ชัดเจน และทำได้ตามแผน จะได้รับความไว้วางใจจากประชาชนมากกว่า
เครื่องมือถือไม่พอสำหรับพื้นที่ทั้งตำบล: เครื่องพ่นหมอกควันแบบมือถือเหมาะกับการพ่นรอบบ้านผู้ป่วยหรือพื้นที่เฉพาะจุด แต่หลังน้ำลดความเสี่ยงกระจายไปทั่วตำบล การเดินพ่นทีละหลังคาเรือนใช้เวลาหลายวันกว่าจะครบ ในขณะที่ยุงรุ่นใหม่เกิดขึ้นทุกวัน
เครื่องจมน้ำหรือชำรุด: หลายท้องถิ่นเก็บเครื่องพ่นยุงไว้ในอาคารที่ถูกน้ำท่วม เครื่องยนต์และระบบเชื้อเพลิงเสียหาย เมื่อถึงเวลาต้องใช้งานจริงกลับสตาร์ตไม่ติด การเตรียมเครื่องและจุดเก็บให้พ้นน้ำตั้งแต่ก่อนน้ำมาจึงสำคัญมาก
ถังน้ำยาเล็ก ต้องหยุดเติมบ่อย: เครื่องขนาดเล็กต้องหยุดเติมน้ำยาทุกไม่กี่สิบนาที ทำให้เสียเวลาช่วงเย็นซึ่งเป็นช่วงเวลาทองของการพ่น การพ่นพื้นที่กว้างจึงต้องการเครื่องที่มีถังน้ำยาขนาดใหญ่
พ่นผิดเวลาและผิดขนาดละออง: การพ่นกลางวันที่แดดร้อนทำให้ละอองระเหยเร็ว และเครื่องที่ให้ละอองหยาบจะทำให้น้ำยาตกลงพื้นโดยไม่ถูกตัวยุง ผลคือเปลืองสารเคมีแต่ยุงไม่ลด ช่วงเวลาที่เหมาะคือเช้าตรู่หรือเย็นที่ลมสงบ
ซื้อเครื่องเร่งด่วนโดยไม่ดูมาตรฐาน: เมื่อเกิดภาวะฉุกเฉิน บางแห่งจัดหาเครื่องที่หาได้เร็วที่สุด โดยไม่ได้ตรวจสอบมาตรฐาน การรับรอง หรือบริการหลังการขาย เครื่องใช้ได้ไม่นานก็เสีย และไม่มีช่างมาดูแล
พ่นอย่างเดียวโดยไม่กำจัดแหล่งเพาะพันธุ์: การพ่นช่วยลดยุงตัวเต็มวัยได้เร็ว แต่ถ้าแหล่งน้ำขังยังอยู่ ยุงรุ่นใหม่จะกลับมาอีก การรณรงค์ 3 เก็บ 3 โรคของกรมควบคุมโรค คือ เก็บบ้าน เก็บขยะ เก็บน้ำ จึงต้องทำควบคู่ไปพร้อมกัน โดยเฉพาะการเก็บขยะและภาชนะที่มากับน้ำท่วม
เมื่อโจทย์คือพ่นควบคุมยุงให้ครอบคลุมทั้งตำบลภายในเวลาจำกัด เครื่องที่ตอบโจทย์คือ GREENFOG F4 เครื่องพ่นละอองฝอยติดตั้งหลังรถยนต์ ซึ่งเป็นเครื่องพ่นยุงระบบ ULV ขนาดใหญ่ ออกแบบมาเพื่อติดตั้งบนรถ วิ่งพ่นตามถนนสายหลักและถนนในหมู่บ้านได้ต่อเนื่องเป็นระยะทางไกล
ภารกิจหลังน้ำลดมีลักษณะเฉพาะ คือพื้นที่กว้าง เวลาจำกัด และกำลังคนน้อย การมีเครื่องพ่นละอองฝอยติดรถที่มีถังน้ำยาใหญ่และหัวพ่นสี่หัว ช่วยให้ทีมเพียงสองคน คือพลขับและผู้ควบคุมเครื่อง สามารถวิ่งพ่นได้หลายหมู่บ้านในช่วงเย็นเดียว เมื่อวางเส้นทางให้ดี ท้องถิ่นสามารถประกาศตารางพ่นครบทุกหมู่บ้านได้อย่างชัดเจน และวนรอบซ้ำตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุขเพื่อตัดวงจรยุงรุ่นใหม่
ระบบรีโมตคอนโทรลยังช่วยให้การพ่นในหมู่บ้านมีความยืดหยุ่น ผู้ควบคุมสามารถหยุดพ่นชั่วคราวเมื่อผ่านตลาด แหล่งน้ำดื่ม บ่อปลา หรือจุดที่มีคนรวมตัว แล้วเริ่มพ่นต่อเมื่อพ้นจุดนั้น ส่วนหัวพ่นที่ปรับได้ช่วยให้ละอองกระจายเข้าไปในแนวบ้านสองข้างทางได้ดี
สำหรับจุดที่รถเข้าไม่ถึง เช่น ใต้ถุนบ้าน ซอยแคบ หรือพื้นที่รอบบ้านผู้ป่วย ท้องถิ่นควรมีเครื่องพ่นหมอกควันแบบมือถืออย่าง AIROFOG AT35 ที่ตัวเครื่องเป็นสเตนเลสและน้ำหนักเบา ไว้ใช้เสริม ส่วนท้องถิ่นที่ใช้รถกระบะเป็นหลักอาจพิจารณา AIROFOG UM4 ติดหลังรถกระบะ 4 หัว เป็นอีกทางเลือก การจัดชุดเครื่องมือทั้งแบบติดรถและแบบพกพาทำให้ท้องถิ่นกำจัดแมลงทุกชนิดที่เป็นพาหะได้ครอบคลุมทั้งพื้นที่เปิดและพื้นที่แคบ
อีกข้อที่น่าคิดคือ เครื่องพ่นติดรถไม่ได้มีประโยชน์เฉพาะช่วงหลังน้ำท่วม แต่ใช้งานได้ตลอดปี ทั้งการรณรงค์ป้องกันไข้เลือดออกก่อนฤดูฝน การพ่นควบคุมเมื่อมีผู้ป่วย และการสนับสนุนหน่วยงานใกล้เคียงเมื่อมีการร้องขอ จึงเป็นครุภัณฑ์ที่คุ้มค่าต่อการลงทุนในระยะยาว
แนวทางต่อไปนี้เป็นตัวอย่างสำหรับให้เห็นภาพการทำงาน แต่ละพื้นที่ควรปรับตามสถานการณ์จริงและคำแนะนำของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหรือสำนักงานสาธารณสุขอำเภอ
บทเรียนสำคัญจากหลายพื้นที่คือ เครื่องพ่นยุงที่ดีที่สุดคือเครื่องที่อยู่ในมือก่อนน้ำมา ไม่ใช่เครื่องที่เร่งหาหลังน้ำลด แนวทางต่อไปนี้เป็นข้อเสนอทั่วไปสำหรับองค์การบริหารส่วนตำบลและเทศบาล ทั้งนี้ต้องปฏิบัติตามระเบียบการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ รวมถึงระเบียบของกระทรวงมหาดไทยที่เกี่ยวข้อง
ครุภัณฑ์เครื่องพ่นยุงติดรถควรอยู่ในแผนพัฒนาท้องถิ่นและบรรจุในข้อบัญญัติหรือเทศบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปี ในหมวดค่าครุภัณฑ์ที่เหมาะสม โดยระบุเหตุผลความจำเป็นให้ชัดเจน เช่น พื้นที่เสี่ยงน้ำท่วมซ้ำซาก สถิติผู้ป่วยไข้เลือดออกในอดีตจากข้อมูลของหน่วยงานสาธารณสุข และจำนวนหมู่บ้านที่ต้องดูแล
นอกจากค่าเครื่อง ควรตั้งงบประมาณสำหรับสารเคมีที่ได้รับอนุญาตสำหรับงานสาธารณสุข น้ำมันเชื้อเพลิง อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล และค่าบำรุงรักษาประจำปี เพื่อให้เครื่องพร้อมใช้ทันทีเมื่อเกิดเหตุ ไม่ต้องรอจัดหาวัสดุในภาวะฉุกเฉิน
ท้องถิ่นควรวางแผนร่วมกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล สำนักงานสาธารณสุขอำเภอ ปภ. จังหวัด และ อสม. เพื่อกำหนดบทบาทชัดเจนว่าใครสำรวจลูกน้ำ ใครพ่น ใครสื่อสารกับประชาชน และจะใช้ข้อมูลใดในการตัดสินใจ การซ้อมแผนก่อนฤดูน้ำหลากจะช่วยให้ทุกฝ่ายทำงานได้ทันทีเมื่อเกิดเหตุจริง ท้องถิ่นใกล้เคียงยังสามารถทำข้อตกลงช่วยเหลือกันในการใช้ครุภัณฑ์ได้ตามระเบียบ
กำหนดผู้รับผิดชอบเครื่องอย่างน้อยสองคน ให้ได้รับการอบรมจากผู้ขายเรื่องการติดตั้ง การผสมน้ำยา ความเร็วรถขณะพ่น การปรับหัวพ่น และการล้างระบบหลังใช้งาน จัดทำสมุดบันทึกการใช้งานและการบำรุงรักษา และตรวจสภาพเครื่องเป็นประจำทุกเดือน แม้ในช่วงที่ไม่ได้ใช้งาน WHD มีทีมช่างและอะไหล่พร้อมให้บริการ ช่วยให้เครื่องพร้อมใช้ตลอดอายุการใช้งาน
ประกาศแจ้งประชาชนล่วงหน้าก่อนพ่น ให้ปิดประตูหน้าต่าง ปิดภาชนะใส่น้ำและอาหาร และนำสัตว์เลี้ยงเข้าที่ร่ม หลีกเลี่ยงการพ่นเหนือแหล่งน้ำ บ่อเลี้ยงปลา และแปลงผักโดยตรง ผู้ปฏิบัติงานต้องสวมอุปกรณ์ป้องกันและอ่านฉลากสารเคมีทุกครั้ง
"หลังน้ำลดสิ่งที่ชาวบ้านต้องการที่สุดคือความชัดเจน ว่ารถพ่นยุงจะมาหมู่บ้านเขาวันไหน เวลาไหน พอเรามีเครื่องติดรถที่ถังใหญ่ เราประกาศตารางได้เลยว่าเย็นวันนี้วิ่งหมู่หนึ่งถึงหมู่สี่ พรุ่งนี้หมู่ห้าถึงหมู่แปด แล้วก็ทำได้ตามนั้นจริง ๆ อสม. ก็เดินรณรงค์เก็บขยะ คว่ำภาชนะไปพร้อมกัน เสียงบ่นในกลุ่มไลน์ลดลงไปเยอะ และเจ้าหน้าที่ก็ไม่ต้องแบกเครื่องเดินพ่นจนหมดแรงเหมือนเมื่อก่อน"
ข้อความข้างต้นเป็นตัวอย่างมุมมองจากการปฏิบัติงานที่เรียบเรียงขึ้นเพื่อประกอบบทความ ไม่ใช่คำให้สัมภาษณ์ของบุคคลหรือหน่วยงานจริง
ควรเริ่มกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์ทันทีที่ประชาชนกลับเข้าบ้าน และเตรียมพ่นควบคุมยุงตัวเต็มวัยตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่ โดยเฉพาะเมื่อเริ่มพบยุงชุกชุมหรือมีรายงานผู้ป่วยไข้ ยิ่งเริ่มเร็วเท่าไรยิ่งลดโอกาสการระบาดได้มาก
เครื่องพ่นหมอกควันใช้ความร้อนทำให้น้ำยากลายเป็นควันสีขาว เหมาะกับการพ่นเฉพาะจุดและพื้นที่ที่ต้องการให้ควันแทรกเข้าไป ส่วน GREENFOG F4 เป็นเครื่องพ่นละอองฝอยระบบ ULV ติดรถยนต์ ใช้น้ำยาปริมาณน้อยต่อพื้นที่ และครอบคลุมพื้นที่กว้างตามแนวถนนได้รวดเร็ว หลายท้องถิ่นจึงใช้ทั้งสองแบบร่วมกัน
การพ่นครั้งเดียวไม่พอ เพราะยุงรุ่นใหม่จะออกจากลูกน้ำต่อเนื่อง ควรพ่นซ้ำตามระยะที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำ ควบคู่กับการกำจัดแหล่งน้ำขังและการเก็บขยะที่มากับน้ำท่วม
ช่วงเช้าตรู่หรือเย็นที่ลมสงบและอากาศไม่ร้อนจัด ซึ่งเป็นช่วงที่ยุงออกหากินและละอองลอยค้างในระดับที่สัมผัสตัวยุงได้ดี ควรหลีกเลี่ยงช่วงฝนตกหรือลมแรง
ไม่ได้ เครื่องพ่นยุงเป็นเครื่องมือควบคุมพาหะ ช่วยลดจำนวนยุงและลดความเสี่ยงการแพร่เชื้อ ผู้ที่มีไข้สูงควรไปพบแพทย์หรือโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลเพื่อรับการตรวจและดูแลอย่างถูกต้อง
เก็บเครื่องและสารเคมีในอาคารที่สูงพ้นระดับน้ำท่วมในอดีต ล้างระบบหลังใช้งานทุกครั้ง ตรวจสภาพเครื่องยนต์และแบตเตอรี่เป็นประจำ และเตรียมแผนย้ายเครื่องไปยังจุดปลอดภัยเมื่อได้รับการแจ้งเตือนน้ำท่วม
ติดต่อ WHD ได้ที่โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 ทีมงานพร้อมให้คำปรึกษาเรื่องสเปก การติดตั้งบนรถ การอบรม และเอกสารประกอบการจัดซื้อจัดจ้าง
ปรึกษาทีม WHD เรื่องเครื่องพ่นยุงติดรถสำหรับพ่นควบคุมพาหะทั้งตำบล การอบรมเจ้าหน้าที่ และเอกสารครุภัณฑ์ราชการ
ดูสินค้าและราคา GREENFOG F4 คลิกที่นี่
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · อีเมล worldhealthdisinfection@gmail.com
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #GREENFOGF4 #พ่นยุงหลังน้ำลด
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, GREENFOG F4, หลังน้ำลด, อปท.