เรื่องเล่าจากหน้างาน: บ้านไม้ของลุงประเสริฐริมคลองปากน้ำ

"ลุงประเสริฐ" อายุหกสิบห้า เป็นชาวประมงพื้นบ้านในชุมชนริมคลองแห่งหนึ่งของอำเภอพระสมุทรเจดีย์ บ้านของลุงเป็นบ้านไม้สองชั้นยกพื้นสูงราวหนึ่งเมตรครึ่ง สร้างมาตั้งแต่รุ่นพ่อ ใต้ถุนบ้านใช้เก็บอวน ลอบปู ถังน้ำแข็ง และเครื่องยนต์เรือหางยาว ชั้นบนเป็นห้องนอนของลุง ป้า และหลานสาววัยเจ็ดขวบที่พ่อแม่ไปทำงานในเมือง

ช่วงน้ำท่วมเดือนตุลาคม 2569 น้ำจากฝนตกหนักไหลลงคลองพร้อมกับช่วงน้ำทะเลหนุน น้ำขึ้นท่วมใต้ถุนจนมิดเสาครึ่งหนึ่ง และบางคืนน้ำล้นขึ้นมาถึงพื้นกระดานชั้นล่าง น้ำลดลงตอนกลางวันแล้วขึ้นใหม่ตอนกลางคืนอยู่หลายรอบ กว่าจะลดจริงก็กินเวลาเกือบสองสัปดาห์

เมื่อน้ำลดในที่สุด ใต้ถุนบ้านมีโคลนเลนหนาปนเศษขยะ เปลือกหอย และซากปลาตาย กลิ่นคาวเน่าลอยขึ้นมาตามร่องพื้นกระดานตลอดเวลา ฝาไม้ส่วนล่างมีคราบน้ำเป็นเส้น ผิวไม้เริ่มมีฝ้าขาวและจุดเขียวดำ ตู้ไม้ใส่เสื้อผ้าในห้องชั้นล่างมีกลิ่นอับจนป้าต้องเอาผ้าออกมาซักใหม่ทั้งหมด หลานสาวเริ่มไอและคัดจมูกตอนกลางคืน ลุงเองมีแผลที่เท้าจากการลุยน้ำเก็บอวน

ลุงบอกว่า "บ้านไม้มันหายใจได้ ปล่อยไว้เดี๋ยวก็แห้ง" แต่ผ่านไปเป็นสัปดาห์กลิ่นก็ยังไม่หาย และพอตกเย็นที่ลมนิ่ง กลิ่นจากใต้ถุนยิ่งชัด ลูกสาวที่ทำงานในเมืองจึงโทรมาปรึกษาว่าบ้านไม้แบบนี้ควรเริ่มจากตรงไหน

บทความนี้เขียนสำหรับครอบครัวในชุมชนประมงและชุมชนริมน้ำของพระสมุทรเจดีย์ ปากคลองบางปลากด แหลมฟ้าผ่า นาเกลือ และพื้นที่ชายฝั่งใกล้เคียง ที่อาศัยอยู่ในบ้านไม้ยกพื้น และต้องการฟื้นฟูบ้านหลังน้ำท่วมให้กลับมาอยู่ได้อย่างสบายใจ

ทำไมบ้านไม้ยกพื้นในชุมชนประมงจึงฟื้นตัวยากกว่าบ้านทั่วไป

• น้ำท่วมซ้ำหลายรอบจากน้ำทะเลหนุน: ไม้ไม่มีโอกาสแห้งระหว่างรอบ ความชื้นจึงซึมลึกเข้าไปในเนื้อไม้ เสา และคาน
• ใต้ถุนเป็นแหล่งสะสมโคลนเลน: โคลนชายฝั่งมีอินทรียวัตถุมาก เมื่อหมักอยู่ใต้บ้านจะเกิดกลิ่นเน่าและเป็นแหล่งเพาะเชื้อ
• พื้นกระดานมีร่อง: กลิ่นและความชื้นจากใต้ถุนลอยขึ้นมาในห้องได้ตลอดเวลา ไม่มีอะไรกั้น
• อุปกรณ์ประมงมีกลิ่นคาวสะสม: อวน ลอบ ถังน้ำแข็ง และกระสอบที่แช่น้ำ เพิ่มกลิ่นคาวและเป็นที่อยู่ของเชื้อ
• ไม้เป็นวัสดุพรุน: เชื้อราฝังรากลงในเสี้ยนไม้ได้ ถ้าเช็ดแค่ผิวด้านนอก ราจะกลับมาเมื่อความชื้นสูงอีก
• อากาศชายทะเลชื้นและเค็ม: ความชื้นในอากาศสูงเกือบตลอดปี บ้านจึงแห้งช้ากว่าบ้านในพื้นที่ด้านใน

ผลกระทบต่อสุขภาพ อาชีพ และตัวบ้าน

สุขภาพของคนในบ้าน โคลนเลนและน้ำท่วมที่ไหลผ่านชุมชนอาจมีเชื้อที่ทำให้ท้องร่วงและการติดเชื้อที่ผิวหนัง แผลที่เท้าจากการลุยน้ำมีโอกาสอักเสบ และพื้นที่ที่มีหนูชุกชุมก็มีความเสี่ยงต่อโรคฉี่หนู (เลปโตสไปโรซิส) ส่วนสปอร์เชื้อราบนพื้นและฝาไม้กระตุ้นภูมิแพ้ อาการไอ และคัดจมูก โดยเฉพาะในเด็กและผู้สูงอายุ หากมีไข้สูง ปวดกล้ามเนื้อ หรือแผลบวมแดง ควรไปพบแพทย์ บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์

อาชีพประมง อวนและอุปกรณ์ที่แช่โคลนนาน ถ้าไม่ล้างและผึ่งให้แห้ง จะเปื่อยและมีกลิ่นติดถาวร การกลับไปออกเรือเร็วขึ้นหนึ่งสัปดาห์มีความหมายมากต่อรายได้ของครอบครัว

ตัวบ้าน เสาไม้ คานไม้ และพื้นกระดานที่ชื้นนานเสี่ยงต่อการผุและปลวก ถ้าปล่อยเชื้อราลาม ค่าซ่อมจะสูงกว่าการจัดการตั้งแต่ต้นหลายเท่า

คุณภาพการนอน กลิ่นอับและกลิ่นคาวที่ลอยขึ้นตามร่องพื้นตอนกลางคืนทำให้นอนไม่สนิท คนที่ต้องตื่นตีสี่ไปออกเรือยิ่งได้รับผลกระทบ

ทำไมวิธีที่ใช้กันบ่อยยังไม่ได้ผลกับบ้านไม้

• รอให้บ้านแห้งเอง: ในพื้นที่ชายทะเลที่อากาศชื้น ไม้ส่วนล่างอาจใช้เวลานานมาก และระหว่างนั้นเชื้อราก็เติบโตไปเรื่อย ๆ
• ราดน้ำยาฟอกขาวลงพื้นไม้: น้ำยาซึมลงร่องไม้ ทำให้ไม้ด่าง และไอระเหยรบกวนการหายใจ แต่ไม่ได้แก้ปัญหาความชื้นในเนื้อไม้
• ขัดผิวไม้แล้วทาน้ำมันหรือสีทับ: ถ้าไม้ยังชื้น สีและน้ำมันจะกักความชื้นไว้ข้างใน ราจะกลับมาใต้ชั้นสี
• จุดธูปหรือตะไคร้หอมกลบกลิ่น: กลบได้ชั่วคราว แต่ต้นตอกลิ่นจากใต้ถุนยังอยู่
• ล้างแค่ในบ้าน ไม่ลงไปจัดการใต้ถุน: ใต้ถุนคือแหล่งกลิ่นหลัก ถ้ายังมีโคลนเลนหมักอยู่ ทำความสะอาดชั้นบนเท่าไรกลิ่นก็ลอยขึ้นมาใหม่

ทางออก: จัดการจากใต้ถุนขึ้นมา แล้วพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซนแบบปิดช่องลม

บ้านไม้ยกพื้นต้องคิดเป็นสองชั้น คือใต้ถุนที่เป็นต้นตอของกลิ่น และตัวบ้านด้านบนที่รับกลิ่นและความชื้นขึ้นมา ทีม World Health Disinfection (WHD) จะเริ่ม พ่นฆ่าเชื้อ ใต้ถุนและพื้นกระดานด้วยน้ำยา CHEMGENE HLD4H ผ่านเครื่องพ่นละอองฝอย ULV ที่เข้าถึงร่องไม้ ซอกเสา และใต้คาน จากนั้นจึง อบโอโซน ในห้องชั้นบนที่ปิดช่องลมชั่วคราวแล้ว เพื่อช่วยลดสปอร์เชื้อราและสลายโมเลกุลกลิ่นที่ฝังในเนื้อไม้และผ้า

ขั้นตอนการทำงาน

1. สำรวจบ้านและตารางน้ำขึ้นน้ำลง: ดูระดับคราบน้ำบนเสา สภาพพื้นกระดาน ฝาไม้ และใต้ถุน วางแผนวันทำงานให้ตรงกับช่วงน้ำลงและลมไม่แรง
2. แนะนำการขนโคลนและอุปกรณ์ประมง: ตักโคลนเลนออกจากใต้ถุนให้มากที่สุด ล้างอวนและลอบด้วยน้ำสะอาดแล้วผึ่งแดดแยกไว้ ขนกระสอบและของที่เปื่อยไปทิ้ง
3. พ่นฆ่าเชื้อใต้ถุน: พ่นละอองฝอยรอบเสา คาน ใต้พื้นกระดาน และพื้นดินที่เคยมีโคลนหมัก เพื่อลดเชื้อที่เป็นต้นตอกลิ่น
4. พ่นฆ่าเชื้อในตัวบ้าน: พ่นพื้นกระดาน ร่องไม้ ฝาไม้ส่วนล่าง ตู้ไม้ และห้องน้ำ ให้ละอองเข้าถึงทุกซอก
5. ปิดช่องลมชั่วคราว: ใช้แผ่นพลาสติกปิดร่องพื้นที่กว้าง หน้าต่างบานเกล็ด และช่องลมเหนือประตู เพื่อให้โอโซนอยู่ในห้องได้นานพอ
6. อบโอโซนแบบควบคุม: อบทีละห้องตามขนาดห้อง ระหว่างอบต้องไม่มีคน สัตว์เลี้ยง หรือต้นไม้ในบ้าน ของที่เป็นยางหรืออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่บอบบางให้ย้ายออกหรือคลุมไว้
7. เปิดบ้านระบายอากาศ: แกะพลาสติกออก เปิดหน้าต่างทุกบานตามเวลาที่ทีมงานกำหนดจนไม่มีกลิ่นโอโซน แล้วจึงกลับเข้าบ้าน
8. ตรวจซ้ำและแนะนำการดูแล: ตรวจกลิ่นและผิวไม้อีกครั้ง แนะนำการเปิดใต้ถุนให้ลมผ่าน และสังเกตเสาไม้ที่อาจต้องให้ช่างไม้ตรวจ

ความปลอดภัยของโอโซน: ห้ามมีคน สัตว์เลี้ยง หรือพืชอยู่ในบ้านระหว่างอบโอโซน บ้านไม้มีช่องลมมาก ทีมงานจะปิดช่องลมและแจ้งเพื่อนบ้านที่อยู่ติดกันให้ทราบ หลังอบต้องระบายอากาศให้เรียบร้อยก่อนเข้าบ้าน อุปกรณ์ยาง เช่น รองเท้าบูตและสายยาง ควรย้ายออก เพราะโอโซนเข้มข้นทำให้ยางเสื่อมเร็วขึ้น

จัดการใต้ถุนบ้านอย่างไรให้กลิ่นไม่กลับมา

ตักโคลนออกก่อนเสมอ การพ่นฆ่าเชื้อจะได้ผลดีที่สุดเมื่อโคลนเลนส่วนใหญ่ถูกตักออกแล้ว โคลนที่หนาเป็นชั้นจะกันไม่ให้น้ำยาสัมผัสพื้นผิวด้านล่าง ควรสวมรองเท้าบูต ถุงมือยาง และหน้ากากระหว่างตัก

เปิดใต้ถุนให้ลมผ่าน ย้ายของที่กองชิดเสาออก ยกอวนและลอบขึ้นแขวนบนราว ให้ลมพัดผ่านใต้ถุนได้ทั้งแนว ไม้จะแห้งเร็วขึ้นมาก

ปรับพื้นใต้ถุน ถ้าพื้นใต้ถุนเป็นแอ่งที่น้ำขัง ควรถมหรือปรับให้น้ำไหลออกได้ เพราะแอ่งน้ำขังจะเป็นทั้งแหล่งกลิ่นและแหล่งเพาะยุง

แยกโซนเก็บอุปกรณ์ประมง ถ้าเป็นไปได้ ให้เก็บอุปกรณ์ที่มีกลิ่นคาวไว้ด้านหนึ่งของใต้ถุนที่อยู่ไกลจากห้องนอน หรือใต้หลังคาแยกต่างหาก เพื่อลดกลิ่นที่ลอยขึ้นไปในห้องนอน

ตรวจเสาและคาน เสาไม้ที่แช่น้ำนานควรให้ช่างไม้ตรวจดูการผุและปลวก โดยเฉพาะโคนเสาที่ฝังดิน ความปลอดภัยของโครงสร้างสำคัญกว่าเรื่องกลิ่น

เช็กลิสต์ก่อนวันนัดทีมงาน

• ถ่ายรูปคราบน้ำบนเสา ฝาไม้ พื้นกระดาน และของที่เสียหาย เก็บไว้ใช้ขอความช่วยเหลือหรือเคลมประกันหากมี
• ตักโคลนเลนใต้ถุนออกให้มากที่สุด และกวาดเศษขยะ เปลือกหอย ซากปลาออก
• ล้างอวน ลอบ และถังน้ำแข็งด้วยน้ำสะอาด ผึ่งแดดแยกไว้นอกบ้าน
• ขนที่นอน หมอน และผ้าที่แช่น้ำออก ผ้าที่ยังใช้ได้ให้ซักด้วยน้ำร้อนและตากแดด
• ให้ช่างไฟฟ้าตรวจสายไฟและปลั๊กที่อยู่ระดับต่ำก่อนเปิดใช้
• ย้ายรองเท้าบูต สายยาง และอุปกรณ์ยางออกจากบ้าน และเตรียมนำวิทยุ โทรศัพท์ และเครื่องใช้ไฟฟ้าขนาดเล็กออกไปไว้ที่อื่นระหว่างอบ
• เตรียมที่พักชั่วคราวให้คนในบ้าน หลานเล็ก และสัตว์เลี้ยงระหว่างอบโอโซนและช่วงระบายอากาศ เช่น บ้านญาติหรือศาลาชุมชน
• ดูตารางน้ำขึ้นน้ำลงร่วมกับทีมงาน เพื่อเลือกวันที่น้ำไม่หนุนสูง

ดูแลบ้านไม้ต่อเนื่องหลังน้ำลด

บ้านไม้ชายฝั่งต้องการการดูแลต่อเนื่องมากกว่าบ้านปูน ในช่วงหนึ่งถึงสองเดือนแรก ควรเปิดหน้าต่างทุกวันเมื่อมีแดด เดินลงไปดูใต้ถุนสัปดาห์ละครั้ง ถ้าพบน้ำขังหรือโคลนสะสมใหม่หลังน้ำทะเลหนุน ให้รีบตักออก ใช้สเปรย์ฆ่าเชื้อเช็ดลูกบิด ราวบันได และโต๊ะกินข้าวเป็นประจำ และให้เด็กนอนบนที่นอนที่ซักตากแห้งสนิทแล้ว

เมื่อไม้แห้งดีแล้ว ซึ่งอาจต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ จึงค่อยพิจารณาขัดผิวไม้และทาน้ำมันรักษาเนื้อไม้ ถ้าพบจุดดำใหม่หรือกลิ่นอับกลับมา ให้ติดต่อทีมงานเพื่อประเมินซ้ำแต่เนิ่น ๆ และอย่าลืมจัดการแหล่งน้ำขังรอบบ้าน เพราะยุงในชุมชนริมน้ำเพิ่มขึ้นเร็วมากหลังน้ำลด

10 เหตุผลที่ครอบครัวชุมชนประมงเลือกใช้บริการ

1. พ่นฆ่าเชื้อตั้งแต่ใต้ถุนถึงชั้นบน จัดการต้นตอกลิ่น ไม่ใช่แค่ปลายทาง
2. ละอองฝอย ULV เข้าถึงร่องพื้นกระดาน ซอกเสา และใต้คาน
3. ใช้ CHEMGENE HLD4H ที่เหมาะกับการฆ่าเชื้อพื้นผิวในที่พักอาศัย
4. อบโอโซนช่วยลดกลิ่นคาวและกลิ่นอับในเนื้อไม้ ที่ล้างน้ำไม่ออก
5. มีวิธีปิดช่องลมชั่วคราวที่เหมาะกับบ้านไม้
6. วางแผนวันทำงานตามตารางน้ำขึ้นน้ำลง
7. แนะนำการจัดการอวนและอุปกรณ์ประมงไม่ให้เป็นแหล่งกลิ่น
8. มีขั้นตอนความปลอดภัยโอโซนชัดเจน รวมถึงการย้ายอุปกรณ์ยาง
9. ดูแลต่อเนื่องได้ด้วย บริการพ่นยุง สำหรับชุมชนริมน้ำ
10. ครอบครัวดูแลจุดสัมผัสบ่อยเองได้ด้วย สเปรย์ CHEMGENE ขนาด 750 มล.

ก่อน และ หลัง: บ้านไม้ยกพื้นหลังน้ำลด

เสียงจากครอบครัวชาวประมง

"แต่ก่อนคิดว่าบ้านไม้ปล่อยไว้ก็แห้งเอง แต่กลิ่นใต้ถุนมันไม่ยอมหาย ทีมงานให้ตักโคลนออกก่อน แล้วค่อยพ่นจากข้างล่างขึ้นมา ปิดช่องลมแล้วอบทีละห้อง ตอนนี้ขึ้นบ้านมาไม่เจอกลิ่นคาวแบบเดิมแล้ว หลานก็นอนหลับดีขึ้น"

ลุงประเสริฐ ชาวประมงพื้นบ้าน อำเภอพระสมุทรเจดีย์ (เรื่องเล่าจากหน้างาน)

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

1. บ้านไม้มีร่องพื้นเยอะ อบโอโซนแล้วจะได้ผลไหม?
ได้ผลเมื่อปิดช่องลมชั่วคราวอย่างถูกวิธี ทีมงานใช้แผ่นพลาสติกปิดร่องที่กว้าง หน้าต่างบานเกล็ด และช่องลม แล้วอบทีละห้อง เพื่อให้โอโซนอยู่ในห้องได้นานพอ

2. ต้องพ่นใต้ถุนด้วยหรือไม่?
ควรพ่น เพราะใต้ถุนคือต้นตอของกลิ่นและเชื้อในบ้านยกพื้น ถ้าจัดการแค่ชั้นบน กลิ่นจะลอยขึ้นมาใหม่ตามร่องพื้น

3. โอโซนทำให้ไม้เสียหายไหม?
การอบแบบควบคุมปริมาณและเวลาไม่ทำให้เนื้อไม้เสียหาย แต่ของที่เป็นยาง เช่น รองเท้าบูต สายยาง และขอบยางของอุปกรณ์ ควรย้ายออก เพราะโอโซนเข้มข้นทำให้ยางเสื่อมเร็วขึ้น

4. ถ้าน้ำทะเลหนุนขึ้นมาอีกหลังทำเสร็จ ต้องทำใหม่ไหม?
ถ้าน้ำขึ้นแค่ใต้ถุนและลดเร็ว ให้ตักโคลนที่สะสมใหม่ออกและเปิดให้ลมผ่าน ส่วนถ้าน้ำขึ้นถึงพื้นบ้านอีกครั้ง ควรให้ทีมงานประเมินว่าต้องพ่นซ้ำบริเวณใดบ้าง

5. อวนและลอบที่มีกลิ่นคาว ควรนำไปอบด้วยไหม?
ควรล้างด้วยน้ำสะอาดและผึ่งแดดก่อน แล้วแยกเก็บไว้นอกห้องนอน การพ่นฆ่าเชื้อบริเวณที่เก็บช่วยลดเชื้อได้ แต่กลิ่นคาวจากการใช้งานปกติจะยังมีอยู่บ้าง

6. หลานเล็กกลับเข้าบ้านได้เมื่อไร?
หลังจากระบายอากาศตามเวลาที่ทีมงานกำหนดจนไม่มีกลิ่นโอโซน และที่นอนหมอนที่ใช้เป็นชุดที่ซักตากแห้งสนิทแล้ว ถ้าเด็กมีอาการไอหรือหายใจลำบากต่อเนื่อง ควรปรึกษาแพทย์

7. เสาไม้ที่แช่น้ำนานต้องเปลี่ยนไหม?
ขึ้นกับสภาพเนื้อไม้ ควรให้ช่างไม้ตรวจโคนเสาและคานว่ามีการผุหรือปลวกหรือไม่ การพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซนช่วยเรื่องเชื้อและกลิ่น แต่ไม่ได้ซ่อมโครงสร้าง

ให้บ้านไม้ริมน้ำกลับมาหอมสะอาด นอนหลับสบายอีกครั้ง

ปรึกษาทีม World Health Disinfection วางแผนพ่นฆ่าเชื้อใต้ถุนและอบโอโซนบ้านไม้ให้เหมาะกับบ้านของคุณ

จองบริการอบโอโซน คลิกที่นี่

ดูบริการพ่นฆ่าเชื้อ คลิกที่นี่

โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · worldhealthdisinfection@gmail.com

อ่านเพิ่มเติม

• โอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัย
• อบโอโซนดับกลิ่นและสารเคมีตกค้าง
• เครื่องอบโอโซน Master Ozone Generator
• บทความทั้งหมด
• แหล่งข้อมูลภายนอก: WHO: Floods and health และ กรมควบคุมโรค