ห้องเก็บหนังสือของห้องสมุดประชาชนโดนน้ำท่วม หนังสือขึ้นราและกลิ่นอับ จะเปิดให้บริการอีกครั้งได้อย่างไร? คัดแยกหนังสือ พ่นฆ่าเชื้อ และอบโอโซนแบบควบคุม อำเภอเมืองสิงห์บุรี ปี 2569

Last updated: 15 ต.ค. 2569 | 27 จำนวนผู้เข้าชม |

ห้องเก็บหนังสือของห้องสมุดประชาชนโดนน้ำท่วม หนังสือขึ้นราและกลิ่นอับ จะเปิดให้บริการอีกครั้งได้อย่างไร? คัดแยกหนังสือ พ่นฆ่าเชื้อ และอบโอโซนแบบควบคุม อำเภอเมืองสิงห์บุรี ปี 2569

เรื่องเล่าจากหน้างาน: กลิ่นที่บรรณารักษ์ไม่เคยได้กลิ่นมาก่อน

"คุณอรุณี" เป็นบรรณารักษ์ที่ทำงานในห้องสมุดประชาชนแห่งหนึ่งในอำเภอเมืองสิงห์บุรีมาเกือบยี่สิบปี เธอรู้จักกลิ่นของห้องสมุดดี กลิ่นกระดาษเก่า กลิ่นหมึก และกลิ่นปกพลาสติกของหนังสือใหม่ แต่เช้าวันที่น้ำลดและเธอเปิดประตูห้องเก็บหนังสือด้านหลังอาคาร กลิ่นที่ลอยออกมาเป็นกลิ่นที่เธอไม่เคยเจอ เป็นกลิ่นอับชื้นหนัก ๆ ปนกลิ่นโคลน และกลิ่นเปรี้ยวของกระดาษที่แช่น้ำ

ห้องเก็บหนังสือเป็นห้องที่เก็บหนังสือสำรอง หนังสือบริจาคที่รอลงทะเบียน วารสารย้อนหลัง และหนังสือท้องถิ่นที่ไม่ได้วางบนชั้นหน้า ระหว่างน้ำท่วม น้ำเข้ามาสูงราวหนึ่งคืบและขังอยู่หลายวัน หนังสือบนชั้นล่างสุดดูดน้ำขึ้นไปจนบวม กล่องกระดาษที่วางบนพื้นยุบตัว และเมื่อผ่านไปไม่กี่วัน จุดราสีเขียวปนเทาก็เริ่มขึ้นบนสันหนังสือ

ที่หนักใจกว่านั้นคือกลิ่นอับเริ่มลอยไปถึงห้องอ่านด้านหน้า ซึ่งเป็นที่ที่ผู้สูงอายุมานั่งอ่านหนังสือพิมพ์ทุกเช้า และเด็ก ๆ มาทำการบ้านหลังเลิกเรียน ผู้อ่านประจำคนหนึ่งบอกว่านั่งได้ไม่นานก็จาม ขณะที่ผู้ปกครองหลายคนโทรมาถามว่าห้องสมุดจะเปิดให้เด็กมาใช้ได้เมื่อไร คุณอรุณีต้องตอบให้ได้ทั้งเรื่องความปลอดภัยของผู้ใช้บริการ และเรื่องว่าจะช่วยหนังสือที่ยังพอช่วยได้อย่างไร

ทำไมห้องเก็บหนังสือหลังน้ำท่วมจึงเป็นปัญหาใหญ่กว่าที่คิด

กระดาษคือฟองน้ำชั้นดี

กระดาษ กล่องกระดาษ และปกแข็งที่ทำจากกระดาษอัด ดูดซับน้ำและความชื้นได้มาก แม้หนังสือบนชั้นที่สูงกว่าระดับน้ำจะไม่โดนน้ำโดยตรง แต่ความชื้นในห้องที่สูงต่อเนื่องหลายวันก็ทำให้หนังสือเหล่านั้นชื้นตามไปด้วย และกลายเป็นที่ที่เชื้อราเติบโตได้ง่าย

ห้องปิดที่อากาศไม่ถ่ายเท

ห้องเก็บหนังสือมักออกแบบให้ปิดมิดชิด มีหน้าต่างน้อย เพื่อกันฝุ่นและแสงแดด ซึ่งในเวลาปกติเป็นข้อดี แต่หลังน้ำท่วม ห้องแบบนี้จะเก็บความชื้นไว้นานมาก สปอร์ของเชื้อราลอยวนอยู่ในห้องและเกาะลงบนหนังสือเล่มอื่นต่อไปเรื่อย ๆ

กลิ่นและสปอร์ลามไปห้องอ่าน

เมื่อเปิดประตูห้องเก็บหนังสือเพื่อขนของ อากาศชื้นและสปอร์ก็ไหลออกไปยังห้องอ่านด้วย ผู้ใช้บริการที่มีภูมิแพ้หรือหอบหืดอาจมีอาการจาม คัดจมูก ไอ หรือแน่นหน้าอก โดยเฉพาะเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

ความเสี่ยงต่อเจ้าหน้าที่และอาสาสมัคร

คนที่ขนหนังสือเปียก ล้างพื้น และเปิดกล่องที่ขึ้นรา จะสัมผัสโคลน น้ำขัง และสปอร์เชื้อราในปริมาณมาก หากไม่สวมหน้ากาก ถุงมือ และรองเท้าบูท ก็เสี่ยงทั้งโรคทางเดินหายใจ โรคผิวหนัง และโรคฉี่หนูหรือเลปโตสไปโรซิสที่เข้าทางบาดแผล

เวลาและงบประมาณที่จำกัด

ห้องสมุดประชาชนส่วนใหญ่มีเจ้าหน้าที่ไม่มาก และงบประมาณสำหรับซื้อหนังสือใหม่มีจำกัด ทุกเล่มที่ช่วยไว้ได้จึงมีค่า ขณะเดียวกันก็ต้องรีบเปิดบริการ เพราะห้องสมุดเป็นที่พึ่งของเด็กและผู้สูงอายุในชุมชน

ขั้นแรกที่สำคัญที่สุด: คัดแยกหนังสือก่อนทำอย่างอื่น

การพ่นฆ่าเชื้อและการอบโอโซนช่วยเรื่องอากาศ พื้นผิว และกลิ่นได้มาก แต่ไม่สามารถทำให้หนังสือที่แช่น้ำจนบวมกลับมาเป็นเหมือนเดิมได้ ดังนั้นก่อนเรียกทีมงาน ควรคัดแยกหนังสือเป็นกลุ่มก่อน

กลุ่มที่ 1 แห้งดี ไม่มีกลิ่น ไม่มีจุดรา: ย้ายออกไปไว้ในห้องที่แห้งและอากาศถ่ายเท แยกจากกลุ่มอื่น
กลุ่มที่ 2 ชื้นเล็กน้อยหรือมีกลิ่นอับ แต่ไม่บวม: ตั้งหนังสือให้กางออกเล็กน้อยในที่ร่มที่ลมผ่าน ไม่ตากแดดจัด เพื่อให้แห้งอย่างช้า ๆ แล้วค่อยพิจารณาว่ากลิ่นยังเหลืออยู่หรือไม่
กลุ่มที่ 3 แช่น้ำจนบวมหรือมีราขึ้นมาก: หนังสือทั่วไปที่ซื้อทดแทนได้ ส่วนมากควรจำหน่ายออกตามระเบียบของหน่วยงาน เพราะเก็บไว้จะเป็นแหล่งเชื้อราต่อไป
กลุ่มที่ 4 หนังสือหายาก เอกสารท้องถิ่น ภาพถ่ายเก่า: ควรแยกเก็บในถุงหรือกล่องที่ปิดได้ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์เอกสาร ไม่ควรเช็ด ขัด หรือนำเข้าห้องอบโอโซนเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ

สำหรับหนังสือบริจาคที่ยังไม่ได้ลงทะเบียน ซึ่งมักอยู่ในกล่องกระดาษบนพื้น ควรเปิดกล่องดูทีละกล่องในที่โล่ง ถ้ากล่องยุบและหนังสือข้างในเปียกเป็นก้อน ไม่ควรพยายามแกะหน้ากระดาษที่ติดกัน เพราะจะทำให้สปอร์ฟุ้งและหนังสือขาดเสียหายมากขึ้น ให้ปิดถุงแล้วแยกไว้ในกลุ่มที่ต้องพิจารณาจำหน่ายออก ส่วนวารสารและหนังสือพิมพ์ย้อนหลังที่มีฉบับดิจิทัลหรือหาทดแทนได้ ก็ไม่จำเป็นต้องเสียแรงกู้คืน

ระหว่างคัดแยก เจ้าหน้าที่ควรสวมหน้ากาก ถุงมือ และเสื้อแขนยาว ทำงานในที่ที่อากาศถ่ายเท และถ่ายรูปพร้อมจดรายการไว้เพื่อใช้ในการรายงานและการจำหน่ายตามระเบียบ

ทำไมวิธีที่มักทำกันจึงยังไม่พอ

เปิดพัดลมเป่าห้องเก็บหนังสือ: ช่วยให้ผิวหน้าแห้ง แต่พัดสปอร์ให้ฟุ้งไปเกาะหนังสือเล่มที่ยังดีอยู่ และไปถึงห้องอ่าน
ใช้น้ำยาฟอกขาวเช็ดชั้นหนังสือ: ไอระเหยฉุนรบกวนเจ้าหน้าที่ และถ้าโดนหนังสือก็ทำให้กระดาษเสียหายหรือสีซีด อีกทั้งไม่ได้แก้เรื่องสปอร์ในอากาศ
ฉีดสเปรย์ปรับอากาศหรือวางถ่าน: อาจกลบกลิ่นได้ชั่วคราว แต่ต้นเหตุคือความชื้นและเชื้อรายังอยู่
ย้ายหนังสือที่ชื้นกลับขึ้นชั้นเร็วเกินไป: หนังสือที่ยังชื้นภายในจะเริ่มขึ้นราใหม่ และลามไปเล่มข้าง ๆ
ทาสีผนังทันที: ผนังปูนที่แช่น้ำยังคายความชื้นอีกนาน สีใหม่จะพองและเชื้อรากลับมา

ทางออก: พ่นฆ่าเชื้อ Chemgene HLD4H และอบโอโซนแบบควบคุมสำหรับห้องสมุด

World Health Disinfection ให้บริการ พ่นฆ่าเชื้อโรค ด้วยน้ำยา CHEMGENE HLD4H ผ่านเครื่องพ่นละอองฝอยแบบ ULV และบริการ อบโอโซน สำหรับห้องปิด สำหรับห้องสมุด ทีมงานจะปรับวิธีให้เหมาะกับพื้นที่ที่มีกระดาษจำนวนมาก

พ่นฆ่าเชื้อที่พื้น ผนัง ชั้นโลหะ และโครงสร้าง หลังจากย้ายหนังสือออกแล้ว ไม่พ่นน้ำยาลงบนหนังสือโดยตรง
อบโอโซนในห้องที่ปิดได้ เพื่อลดสปอร์เชื้อราในอากาศและสลายโมเลกุลกลิ่นอับที่ฝังอยู่ในห้อง
ควบคุมปริมาณและเวลา ให้เหมาะกับขนาดห้อง เพราะโอโซนเป็นก๊าซที่ทำปฏิกิริยาได้ดี การได้รับในปริมาณสูงเป็นเวลานานอาจมีผลต่อวัสดุบางชนิด
หนังสือหายาก ภาพถ่าย และเอกสารสำคัญ ควรนำออกก่อนอบเสมอ

ขั้นตอนการทำงานในห้องสมุด

สำรวจร่วมกับบรรณารักษ์: ดูระดับน้ำที่ท่วมถึง ห้องที่มีเชื้อรา ทางเดินอากาศระหว่างห้องเก็บหนังสือกับห้องอ่าน และตำแหน่งคอมพิวเตอร์
แนะนำการคัดแยกและการล้าง: ช่วยวางแผนว่าหนังสือกลุ่มไหนควรย้ายออก กลุ่มไหนควรแยกถุง และวิธีขนโคลนออกอย่างปลอดภัย
ย้ายหรือคลุมอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์: คอมพิวเตอร์ เครื่องพิมพ์ เครื่องสแกน และอุปกรณ์ยืมคืน ควรย้ายออกหรือคลุมให้มิดชิด
พ่นฆ่าเชื้อ: พ่นละอองน้ำยาที่พื้น ผนัง ชั้นวาง โต๊ะ เก้าอี้ ห้องน้ำ และจุดสัมผัสบ่อย
อบโอโซน: ปิดห้องเก็บหนังสือและห้องอ่าน แล้วเดินเครื่องโอโซนตามเวลาที่ทีมงานกำหนด ระหว่างนี้ห้ามมีคน สัตว์เลี้ยง หรือต้นไม้ในห้อง
ระบายอากาศ: เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศให้เพียงพอ ทีมงานแจ้งเมื่อกลับเข้าห้องได้
ตรวจซ้ำและวางแผนย้ายหนังสือกลับ: ตรวจกลิ่นและจุดรา แนะนำการย้ายหนังสือกลุ่มที่แห้งดีกลับขึ้นชั้นทีละส่วน

10 เหตุผลที่ห้องสมุดเลือกใช้บริการพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซน

ลดสปอร์เชื้อราในอากาศ: การอบโอโซน ช่วยให้อากาศในห้องเก็บหนังสือและห้องอ่านดีขึ้น
กลิ่นอับลดลงจากต้นเหตุ: ไม่ใช่การกลบกลิ่นด้วยน้ำหอม
ละอองฝอยเข้าถึงหลังชั้นหนังสือ: การพ่นแบบ ULV เข้าถึงช่องระหว่างชั้นกับผนังและใต้ตู้
น้ำยาที่ใช้ในงานสุขอนามัยหลากหลาย: CHEMGENE HLD4H ใช้ได้กับพื้นผิวหลายชนิด
ไม่พ่นน้ำยาลงบนหนังสือโดยตรง: ลดความเสี่ยงต่อกระดาษและหมึก
ควบคุมโอโซนให้เหมาะกับห้องที่มีกระดาษมาก: และแนะนำให้นำของมีค่าออกก่อน
ช่วยวางแผนคัดแยกหนังสือ: เจ้าหน้าที่ไม่ต้องเดาเองว่าเล่มไหนควรเก็บ
เปิดบริการได้เร็วขึ้น: เด็กและผู้สูงอายุกลับมาใช้ห้องสมุดได้อย่างสบายใจ
มีคำแนะนำดูแลต่อ: รวมถึงการใช้ สเปรย์ Chemgene 750 มล. กับโต๊ะอ่านและเคาน์เตอร์ยืมคืน
ดูแลเรื่องไรฝุ่นในพรมและเบาะได้: มุมอ่านหนังสือเด็กที่มีพรมหรือเบาะ เสริมด้วย บริการกำจัดไรฝุ่น

ภาพก่อนและหลัง

ก่อน

ห้องเก็บหนังสือมีกลิ่นอับและกลิ่นกระดาษเปรี้ยว
หนังสือชั้นล่างบวม มีจุดราบนสัน
กล่องหนังสือบริจาคยุบตัวบนพื้นเปียก
ผู้อ่านในห้องอ่านจามและคัดจมูก
ยังไม่รู้ว่าจะเปิดให้เด็กมาใช้ได้เมื่อไร

หลัง

อากาศในห้องเก็บหนังสือและห้องอ่านโปร่งขึ้น
หนังสือถูกคัดแยก มีรายการชัดเจน
เอกสารหายากแยกไปปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ
ชั้นวางและพื้นผ่านการพ่นฆ่าเชื้อ
มีแผนเปิดบริการทีละส่วนอย่างมั่นใจ

เสียงจากผู้ใช้บริการ

"สิ่งที่ช่วยได้มากคือทีมงานไม่ได้มาแค่พ่นแล้วกลับ แต่ช่วยคิดว่าหนังสือกลุ่มไหนต้องย้ายออกก่อน เล่มเก่าของจังหวัดเราแยกเก็บไว้ไม่ให้โดนอะไรเลย หลังอบโอโซนและระบายอากาศแล้ว ห้องอ่านไม่มีกลิ่นอับลอยมาอีก เด็ก ๆ กลับมาทำการบ้านได้แล้ว"

— คุณอรุณี บรรณารักษ์ห้องสมุดประชาชน อำเภอเมืองสิงห์บุรี (สถานการณ์ตัวอย่าง)

แผนเปิดบริการทีละขั้นหลังบริการ

วันแรกหลังบริการ: เปิดระบายอากาศทั้งวัน ตรวจกลิ่นในห้องอ่านและห้องเก็บหนังสือ
ช่วงสัปดาห์แรก: เปิดห้องอ่านด้านหน้าให้บริการก่อน ส่วนห้องเก็บหนังสือยังเปิดระบายอากาศและเฝ้าดูจุดเดิม
ย้ายหนังสือกลับทีละชั้น: เริ่มจากกลุ่มที่แห้งดี ไม่วางชิดผนัง และเว้นชั้นล่างสุดไว้ก่อนจนกว่าผนังจะแห้งจริง
วางวัสดุดูดความชื้น: และติดเครื่องวัดความชื้นในห้องเก็บหนังสือหากทำได้ เพื่อเฝ้าดูระดับความชื้นทุกวัน
เปิดมุมเด็ก: หลังจากซักหรือเปลี่ยนพรมและเบาะเรียบร้อยแล้ว

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: อบโอโซนแล้วหนังสือที่ขึ้นราจะหายเป็นปกติไหม?
ตอบ: โอโซนช่วยลดสปอร์ในอากาศและกลิ่นอับในห้อง แต่ไม่ได้ซ่อมหนังสือที่บวมหรือเปื้อนรามาก หนังสือกลุ่มนั้นควรพิจารณาจำหน่ายออกหรือส่งผู้เชี่ยวชาญ

ถาม: นำหนังสือเก่าที่มีค่าไว้ในห้องระหว่างอบได้ไหม?
ตอบ: ไม่แนะนำ ควรนำออกก่อนเสมอ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์เอกสารเรื่องการทำให้แห้งและการจัดการเชื้อรา

ถาม: คอมพิวเตอร์ในห้องสมุดต้องย้ายออกไหม?
ตอบ: ควรย้ายออกหรือคลุมให้มิดชิด และถ้าเคยโดนน้ำควรให้ช่างตรวจก่อนเปิดใช้

ถาม: ต้องปิดห้องสมุดนานแค่ไหน?
ตอบ: การพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซนโดยทั่วไปเสร็จได้ภายในวันเดียวหลังจากคัดแยกหนังสือและล้างโคลนแล้ว แต่ระยะเวลาเปิดบริการเต็มรูปแบบขึ้นกับความแห้งของอาคาร

ถาม: พ่นน้ำยาลงบนหนังสือได้ไหม?
ตอบ: ทีมงานไม่พ่นน้ำยาลงบนหนังสือโดยตรง เพราะความชื้นเพิ่มเติมไม่เป็นผลดีต่อกระดาษ

ถาม: ระหว่างอบโอโซนเจ้าหน้าที่อยู่ในอาคารได้ไหม?
ตอบ: อยู่ในส่วนอื่นของอาคารที่ไม่ได้อบได้ แต่ห้ามเข้าห้องที่กำลังอบจนกว่าทีมงานจะระบายอากาศเสร็จและแจ้งว่าปลอดภัย

ถาม: ให้บริการพื้นที่ใดบ้าง?
ตอบ: อำเภอเมืองสิงห์บุรี อินทร์บุรี พรหมบุรี บางระจัน ท่าช้าง ค่ายบางระจัน และพื้นที่ใกล้เคียง