กำจัดเชื้อราในโรงผลิตสมุนไพรหลังน้ำท่วม ห้องอบแห้งและโกดังวัตถุดิบขึ้นรา ต้องทำอะไรก่อนกลับมาผลิต? คู่มืออบโอโซนและพ่นฆ่าเชื้อสำหรับวิสาหกิจชุมชนและโรงแปรรูปสมุนไพร อำเภอเมืองปราจีนบุรี ปี 2569

Last updated: 13 ต.ค. 2569 | 25 จำนวนผู้เข้าชม |

กำจัดเชื้อราในโรงผลิตสมุนไพรหลังน้ำท่วม ห้องอบแห้งและโกดังวัตถุดิบขึ้นรา ต้องทำอะไรก่อนกลับมาผลิต? คู่มืออบโอโซนและพ่นฆ่าเชื้อสำหรับวิสาหกิจชุมชนและโรงแปรรูปสมุนไพร อำเภอเมืองปราจีนบุรี ปี 2569

เรื่องเล่าจากหน้างาน: กลิ่นสมุนไพรที่หายไปจากโรงอบ

"คุณประเสริฐ" เป็นประธานวิสาหกิจชุมชนแปรรูปสมุนไพรในอำเภอเมืองปราจีนบุรี กลุ่มของเขารับซื้อขมิ้นชัน ฟ้าทะลายโจร ตะไคร้ และใบเตยจากเกษตรกรในพื้นที่ นำมาล้าง หั่น อบแห้ง บดเป็นผง และบรรจุซองชาสมุนไพรส่งร้านค้าและตลาดออนไลน์ โรงผลิตเป็นอาคารชั้นเดียวไม่ไกลจากแม่น้ำปราจีนบุรี แบ่งเป็นห้องล้างและหั่น ห้องอบแห้งที่มีตู้อบลมร้อน ห้องบด ห้องบรรจุ และโกดังเก็บวัตถุดิบแห้ง

ช่วงน้ำท่วมปี 2569 แม่น้ำปราจีนบุรีเอ่อล้นตลิ่ง น้ำไหลเข้าโรงผลิตสูงประมาณหนึ่งฟุตนานสี่วัน สมาชิกกลุ่มช่วยกันยกกระสอบวัตถุดิบขึ้นชั้นวางได้บางส่วน แต่กระสอบขมิ้นชันแห้งที่วางบนพาเลทเตี้ยและถาดสมุนไพรที่ค้างอยู่ในตู้อบชั้นล่างจมน้ำทั้งหมด

เมื่อน้ำลด กลิ่นที่ลอยออกมาจากโรงผลิตไม่ใช่กลิ่นหอมของตะไคร้และขมิ้นเหมือนทุกวัน แต่เป็นกลิ่นโคลนปนกลิ่นอับชื้น ผนังห้องอบมีคราบน้ำเป็นแนว กระสอบวัตถุดิบในโกดังเริ่มมีจุดราสีเขียวและสีขาว และผงสมุนไพรในถังที่ไม่ได้ปิดสนิทจับตัวเป็นก้อน

คุณประเสริฐมีคำสั่งซื้อค้างอยู่หลายร้าน สมาชิกกลุ่มต้องการรายได้กลับมาโดยเร็ว แต่เขารู้ดีว่าสินค้าที่ผลิตจากโรงงานที่ยังมีเชื้อราไม่ควรออกไปถึงมือผู้บริโภค คำถามคือ "ต้องทำอะไรบ้าง และทำอะไรก่อนหลัง" บทความนี้มีคำตอบ

หลักข้อแรก: วัตถุดิบที่เปียกน้ำท่วมหรือขึ้นรา ต้องคัดทิ้ง ไม่ใช่นำมาอบซ้ำ

นี่คือเรื่องที่ผู้ผลิตหลายรายอยากหาทางออก เพราะวัตถุดิบมีมูลค่าสูง แต่ต้องพูดให้ชัดว่า วัตถุดิบสมุนไพรและผลิตภัณฑ์ที่สัมผัสน้ำท่วมหรือขึ้นราแล้ว ไม่ควรนำกลับมาใช้ผลิต แม้จะนำไปตากหรืออบแห้งใหม่ก็ตาม

น้ำท่วมปนเปื้อนเชื้อโรค: น้ำที่ไหลผ่านชุมชนอาจมีเชื้อแบคทีเรีย เช่น เชื้ออีโคไล ซึ่งไม่ควรปะปนในผลิตภัณฑ์ที่ผู้บริโภคนำไปชงดื่มหรือรับประทาน
เชื้อราบางชนิดสร้างสารพิษ: สารพิษจากเชื้อราบางชนิดทนความร้อนได้ การอบแห้งซ้ำจึงไม่ได้ทำให้วัตถุดิบที่ขึ้นรากลับมาปลอดภัย
การอบโอโซนไม่ใช่วิธีกู้วัตถุดิบที่ขึ้นรา: โอโซนช่วยจัดการพื้นที่และอากาศในอาคาร แต่ไม่ได้ทำให้วัตถุดิบที่เสียหายแล้วกลับมาใช้ได้
ปฏิบัติตามแนวทางของหน่วยงานที่กำกับดูแล: ผู้ผลิตที่ได้รับอนุญาตหรือขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ ควรปฏิบัติตามข้อกำหนดของสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) และมาตรฐานการผลิตที่ดีที่เกี่ยวข้อง หากไม่แน่ใจควรปรึกษาสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด

บันทึกรายการวัตถุดิบที่ต้องทิ้งพร้อมภาพถ่ายไว้ เพื่อใช้ประกอบการรายงานความเสียหาย การขอรับความช่วยเหลือ และการวางแผนรับซื้อวัตถุดิบรอบใหม่

จุดเสี่ยงในโรงผลิตสมุนไพรหลังน้ำท่วม

ห้องอบแห้ง: ผนังและพื้นห้องอบที่เคยแช่น้ำมีความชื้นสูง และเมื่อเปิดตู้อบลมร้อนอีกครั้ง ลมร้อนอาจพาสปอร์เชื้อราจากผนังและพื้นไปติดวัตถุดิบรอบใหม่
ตู้อบลมร้อนและเครื่องจักร: ตู้อบ เครื่องหั่น เครื่องบด และเครื่องซีลที่จมน้ำ ต้องให้ช่างหรือผู้ผลิตเครื่องตรวจระบบไฟฟ้าและมอเตอร์ก่อนเปิดใช้งาน
ถาดอบและชั้นวาง: ถาดตะแกรงและชั้นวางที่จมน้ำมีคราบโคลนติดในรูตะแกรงและซอกมุม
โกดังวัตถุดิบ: กระสอบและกล่องที่วางบนพาเลทเตี้ยดูดน้ำขึ้นมา ราลามจากกระสอบที่เปียกไปยังกระสอบข้างเคียงได้
ห้องบรรจุ: พื้นที่ที่ต้องสะอาดที่สุด หากมีกลิ่นอับหรือราแม้เล็กน้อย สินค้าที่บรรจุอาจได้รับผลกระทบ
ท่อระบายน้ำและรางน้ำทิ้ง: โคลนและเศษวัตถุดิบที่ตกค้างในท่อเป็นแหล่งกลิ่นและเชื้อโรค

ความเสียหายที่ตามมา หากรีบกลับมาผลิตเร็วเกินไป

ด้านคุณภาพสินค้า: วัตถุดิบรอบใหม่ที่นำเข้ามาในโรงผลิตที่ยังมีเชื้อรา อาจขึ้นราภายในไม่กี่สัปดาห์ ทำให้ต้องทิ้งซ้ำ

ด้านผู้บริโภค: ผลิตภัณฑ์สมุนไพรเป็นสินค้าที่ผู้บริโภคคาดหวังเรื่องความสะอาดและความเป็นธรรมชาติ หากพบราในซองชาหรือขวดผงสมุนไพร ความเชื่อมั่นต่อแบรนด์ชุมชนอาจเสียหายอย่างมาก

ด้านการค้า: ร้านค้าและแพลตฟอร์มออนไลน์อาจระงับการขายหากมีข้อร้องเรียนเรื่องคุณภาพ ส่งผลต่อรายได้ของสมาชิกทั้งกลุ่ม

ด้านสุขภาพของคนทำงาน: สมาชิกที่ทำงานในห้องอับชื้นและมีสปอร์เชื้อราอาจมีอาการภูมิแพ้ ไอ จาม คันตา และผู้ที่ลุยน้ำมีบาดแผลเสี่ยงต่อโรคฉี่หนู (เลปโตสไปโรซิส)

ทำไมการล้างแล้วเปิดตู้อบไล่ความชื้นจึงยังไม่พอ

เปิดตู้อบทั้งที่ห้องยังชื้น: นอกจากเสี่ยงเรื่องไฟฟ้าหากยังไม่ได้ตรวจ ลมร้อนยังอาจพาสปอร์และกลิ่นอับกระจายไปทั่วห้อง
ล้างพื้นด้วยน้ำอย่างเดียว: ช่วยขจัดโคลน แต่ไม่ได้ฆ่าเชื้อโรคที่มากับน้ำท่วม
ใช้น้ำยาฟอกขาวเข้มข้นในห้องผลิต: อาจทิ้งกลิ่นคลอรีนที่ซึมเข้าวัตถุดิบรอบใหม่ ซึ่งไม่เหมาะกับสินค้าที่ขายกลิ่นหอมตามธรรมชาติ
ทาสีผนังใหม่ทันที: หากผนังยังชื้น ราจะกลับมาซึมผ่านสีได้ในเวลาไม่นาน

ลำดับงานฟื้นฟูโรงผลิตสมุนไพรที่แนะนำ

คัดแยกและทิ้งวัตถุดิบ ที่เปียกน้ำหรือขึ้นรา พร้อมบันทึกภาพและรายการ
ช่างไฟฟ้าตรวจระบบไฟ ของอาคาร และให้ช่างหรือผู้ผลิตเครื่องตรวจตู้อบ เครื่องบด และเครื่องจักรที่จมน้ำ
ขนโคลนและล้างทำความสะอาด พื้น ผนัง ถาดอบ ชั้นวาง และท่อระบายน้ำ ตามมาตรฐานการผลิตของโรงงาน
WHD พ่นฆ่าเชื้อ พื้นผิวทั้งอาคาร
WHD อบโอโซน ห้องอบแห้ง ห้องบด ห้องบรรจุ และโกดังในขณะที่ไม่มีวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์อยู่ในห้อง
ระบายอากาศ และให้อาคารแห้งสนิท
ทำความสะอาดพื้นผิวสัมผัสผลิตภัณฑ์ ตามขั้นตอนมาตรฐานของโรงงานอีกครั้งก่อนเริ่มผลิต
เริ่มรับวัตถุดิบรอบใหม่ และเฝ้าสังเกตความชื้นในโกดังอย่างใกล้ชิด

ขั้นตอนบริการของ WHD สำหรับโรงผลิตสมุนไพร

สำรวจหน้างาน: ทีมงานเดินสำรวจทุกห้องร่วมกับผู้รับผิดชอบ ดูระดับน้ำ จุดที่มีราและกลิ่น และยืนยันว่าวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ถูกย้ายออกจากพื้นที่แล้ว
คำแนะนำก่อนเริ่มงาน: แนะนำการขนโคลน การทิ้งกระสอบและบรรจุภัณฑ์ที่เสียหาย และการคลุมหรือย้ายอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เช่น เครื่องชั่งดิจิทัลและแผงควบคุมตู้อบ
พ่นฆ่าเชื้อแบบ ULV: ใช้ บริการพ่นฆ่าเชื้อ ด้วยน้ำยา CHEMGENE HLD4H ครอบคลุมพื้น ผนัง ชั้นวาง พาเลท และมุมโกดัง
อบโอโซน: ปิดห้องและใช้เครื่องโอโซนในปริมาณที่ควบคุมตามขนาดห้อง เพื่อลดสปอร์เชื้อราและสลายกลิ่นอับในห้องอบแห้ง ห้องบรรจุ และโกดัง ระหว่างอบต้องไม่มีคน สัตว์ ต้นไม้ วัตถุดิบ หรือผลิตภัณฑ์อยู่ในห้อง
ระบายอากาศ: เปิดประตูหน้าต่างและพัดลมระบายอากาศจนโอโซนสลายตัวและไม่มีกลิ่นฉุน
ตรวจซ้ำและให้คำแนะนำ: ตรวจกลิ่นและสภาพพื้นที่ แนะนำการวางกระสอบบนพาเลทที่สูงและห่างผนัง และการควบคุมความชื้นในโกดัง

ทำไมต้องพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซนควบคู่กัน

การพ่นฆ่าเชื้อดูแลพื้นผิว: น้ำท่วมทิ้งคราบตะกอนและเชื้อแบคทีเรียไว้บนพื้น ผนังส่วนล่าง ขาโต๊ะ ชั้นวาง และพาเลท ละอองน้ำยาฆ่าเชื้อเข้าถึงซอกที่แปรงขัดไม่ถึง

การอบโอโซนดูแลอากาศและวัสดุที่มีรูพรุน: กลิ่นอับและสปอร์เชื้อราฝังอยู่ในผนังปูน ฝ้า และช่องว่างของอาคาร โอโซนเป็นก๊าซจึงเข้าถึงพื้นที่เหล่านี้ได้ ช่วยให้ห้องอบแห้งพร้อมรับวัตถุดิบรอบใหม่

ทั้งสองอย่างไม่ได้แทนการคัดทิ้งและการทำให้แห้ง: ของที่เสียหายยังต้องทิ้ง และผนังที่ชุ่มน้ำต้องได้รับเวลาให้แห้ง ทีมงานจะแจ้งตรงไปตรงมาหากพื้นที่ใดยังไม่พร้อม

ดูแลโกดังวัตถุดิบรอบใหม่ไม่ให้ราขึ้นซ้ำ

รับวัตถุดิบที่ตากหรืออบแห้งได้ระดับความชื้นตามมาตรฐานของกลุ่มเท่านั้น
วางกระสอบบนพาเลทที่สูงจากพื้นและห่างผนัง ไม่ซ้อนชิดกันจนอากาศไม่ไหลเวียน
ใช้ภาชนะปิดสนิทสำหรับผงสมุนไพรที่บดแล้ว
ติดเครื่องวัดความชื้นในโกดังและจดค่าทุกวันในช่วงเดือนแรก
เปิดระบายอากาศช่วงที่อากาศแห้ง และปิดในช่วงฝนตกหรือความชื้นสูง
ตรวจกระสอบด้วยสายตาและกลิ่นทุกสัปดาห์ หากพบจุดราให้แยกออกทันที

10 เหตุผลที่ผู้ผลิตสมุนไพรในปราจีนบุรีเลือก WHD

พูดตรงไปตรงมาว่าวัตถุดิบที่ขึ้นราต้องทิ้ง ไม่ขายบริการเพื่อกู้ของที่ไม่ควรใช้ต่อ
พ่นฆ่าเชื้อแบบ ULV เข้าถึงซอกพาเลท ใต้ชั้นวาง และมุมห้องอบ
อบโอโซนช่วยสลายกลิ่นอับในห้องอบแห้งและโกดัง ให้กลิ่นสมุนไพรกลับมาเป็นกลิ่นหลักของโรงผลิต
ใช้น้ำยา CHEMGENE HLD4H สำหรับการฆ่าเชื้อพื้นผิว
อบโอโซนเฉพาะห้องที่ไม่มีวัตถุดิบและผลิตภัณฑ์ ตามหลักความปลอดภัย
แยกงานชัดเจน ตู้อบและเครื่องจักรให้ช่างหรือผู้ผลิตเครื่องตรวจ WHD ดูแลพื้นที่
ใช้ปริมาณโอโซนแบบควบคุม และแนะนำการคลุมแผงควบคุมและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์
วางแผนงานให้สอดคล้องกับตารางรับวัตถุดิบรอบใหม่ของกลุ่ม
ดูแลรอบอาคารด้วยบริการพ่นยุงช่วงที่ยังมีน้ำขัง
ติดต่อง่ายทางโทรศัพท์และ LINE ครอบคลุมอำเภอเมืองปราจีนบุรีและพื้นที่ใกล้เคียง

ก่อนและหลังการฟื้นฟูโรงผลิต

ก่อน

กระสอบวัตถุดิบขึ้นราสีเขียวและสีขาว
ห้องอบแห้งมีคราบน้ำและกลิ่นอับ
เครื่องจักรจมน้ำ ไม่แน่ใจว่าเปิดได้หรือไม่
คำสั่งซื้อค้าง แต่ยังผลิตไม่ได้

หลัง

วัตถุดิบที่เสียหายถูกคัดทิ้งพร้อมบันทึกครบถ้วน
ตู้อบและเครื่องจักรผ่านการตรวจจากช่าง
อาคารผ่านการพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซน กลิ่นอับลดลงชัดเจน
เริ่มรับวัตถุดิบรอบใหม่และกลับมาผลิตได้อย่างมั่นใจ

เสียงจากผู้ใช้บริการ (สถานการณ์ตัวอย่าง)

"ตอนแรกเสียดายวัตถุดิบมาก อยากเอาไปอบใหม่ แต่ทีมงานอธิบายว่าของที่ขึ้นราแล้วไม่ควรใช้ เราเลยทิ้งและจดบันทึกไว้ หลังช่างตรวจตู้อบเสร็จ ทีมงานพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซนทั้งโรงผลิตตอนที่ห้องว่าง ตอนนี้กลิ่นตะไคร้กับขมิ้นกลับมาแล้ว สมาชิกก็มั่นใจที่จะเริ่มงานอีกครั้ง"

— คุณประเสริฐ ประธานวิสาหกิจชุมชนแปรรูปสมุนไพร อำเภอเมืองปราจีนบุรี (ตัวอย่างสถานการณ์)

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: อบโอโซนวัตถุดิบที่ขึ้นราแล้วนำกลับมาใช้ได้ไหม
ตอบ: ไม่แนะนำ วัตถุดิบที่สัมผัสน้ำท่วมหรือขึ้นราควรคัดทิ้ง โอโซนใช้จัดการพื้นที่และอากาศในอาคาร ไม่ใช่วิธีกู้วัตถุดิบที่เสียหาย

ถาม: วัตถุดิบในถังปิดสนิทที่ไม่โดนน้ำ ใช้ต่อได้ไหม
ตอบ: ควรตรวจสอบตามมาตรฐานของโรงงานและข้อกำหนดของหน่วยงานที่กำกับดูแล หากภาชนะไม่ได้สัมผัสน้ำและไม่มีร่องรอยความชื้นหรือรา ผู้รับผิดชอบด้านคุณภาพจะเป็นผู้ตัดสินใจ

ถาม: WHD ตรวจหรือซ่อมตู้อบลมร้อนให้ด้วยไหม
ตอบ: ไม่ งานตรวจระบบไฟฟ้าและเครื่องจักรเป็นหน้าที่ของช่างหรือผู้ผลิตเครื่อง WHD ดูแลการพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซนพื้นที่

ถาม: หลังอบโอโซน ต้องรอนานไหมจึงเริ่มผลิตได้
ตอบ: ต้องระบายอากาศจนโอโซนสลายตัวและไม่มีกลิ่นฉุน และทำความสะอาดพื้นผิวสัมผัสผลิตภัณฑ์ตามขั้นตอนของโรงงานก่อน ทีมงานจะแจ้งเวลาที่เหมาะสมหลังสำรวจ

ถาม: ต้องขออนุญาตหน่วยงานใดก่อนกลับมาผลิตหรือไม่
ตอบ: ขึ้นกับประเภทการอนุญาตของแต่ละราย ควรสอบถามสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดหรือหน่วยงานที่กำกับดูแลโดยตรง

ถาม: ให้บริการโรงผลิตในอำเภออื่นของปราจีนบุรีไหม
ตอบ: ให้บริการ สอบถามและนัดสำรวจได้ที่ LINE @whd268