เรื่องเล่าจากหน้างาน: ศาลาที่เป็นที่พึ่งของทุกคน แต่ไม่มีใครดูแลศาลา

"ผู้ใหญ่ประเสริฐ" เป็นผู้ใหญ่บ้านในหมู่บ้านแห่งหนึ่งของอำเภอบางระกำ จังหวัดพิษณุโลก หมู่บ้านของเขาอยู่ในพื้นที่ลุ่มต่ำที่น้ำหลากมาแทบทุกปีในช่วงปลายฝน ศาลาประชาคมหลังใหญ่กลางหมู่บ้านจึงทำหน้าที่มากกว่าที่ประชุมทั่วไป ทุกครั้งที่น้ำมา ที่นี่กลายเป็นศูนย์รับของบริจาค จุดแจกถุงยังชีพ ครัวกลางทำอาหารให้ชาวบ้าน และบางคืนก็เป็นที่นอนของผู้สูงอายุที่บ้านจมน้ำ

ปี 2569 น้ำมาเร็วและสูงกว่าที่หลายคนคาด พื้นศาลาซึ่งเคยรอดในปีก่อน ๆ ก็ถูกน้ำท่วมสูงเกือบเข่าอยู่หลายวัน ชาวบ้านต้องย้ายจุดแจกของไปตั้งบนถนนที่สูงกว่า เมื่อน้ำลด ผู้ใหญ่ประเสริฐเดินกลับเข้าศาลาพร้อมคณะกรรมการหมู่บ้าน ภาพที่เห็นคือเสื่อและฟูกที่กองไว้มุมห้องเปียกโชกและส่งกลิ่นเหม็นอับ กล่องบริจาคที่ยังไม่ได้แจกเปื่อยยุ่ย ห้องเก็บของมีหนูตายสองตัว ผนังไม้ด้านล่างมีคราบน้ำและราดำเป็นแนวยาว ห้องน้ำรวมมีโคลนอุดท่อ และครัวกลางมีคราบน้ำมันผสมโคลนเกาะทุกซอก

สิ่งที่ทำให้ผู้ใหญ่ประเสริฐหนักใจที่สุดคือ ทุกปีชาวบ้านช่วยกันล้างศาลาด้วยน้ำและผงซักฟอก เปิดหน้าต่างให้แห้ง แล้วก็ใช้งานต่อ แต่กลิ่นอับไม่เคยหายสนิท ปีที่แล้วยังมีผู้สูงอายุหลายคนบ่นว่ามาประชุมทีไรก็ไอและแน่นหน้าอก ส่วนแม่ครัวอาสาสมัครคนหนึ่งเคยมีแผลที่เท้าอักเสบหลังลุยน้ำช่วยขนของ "ศาลาเป็นที่พึ่งของทุกคนเวลาน้ำมา แต่พอน้ำไป ไม่มีใครดูแลศาลาอย่างจริงจังเลย" ผู้ใหญ่ประเสริฐเล่า

ปีนี้คณะกรรมการหมู่บ้านจึงตัดสินใจว่าต้องทำให้ต่างออกไป ไม่ใช่แค่ล้างให้ดูสะอาด แต่ต้องฟื้นฟูให้ปลอดภัยจริง และวางแผนให้ศาลาพร้อมรับมือกับน้ำครั้งหน้าด้วย

ทำไมอาคารที่ท่วมซ้ำทุกปีจึงเสี่ยงกว่าอาคารที่ท่วมครั้งเดียว

อาคารที่ถูกน้ำท่วมเพียงครั้งเดียว หากฟื้นฟูดีพอ ก็มีโอกาสกลับมาแห้งและสะอาดได้ แต่อาคารที่ท่วมซ้ำทุกปี เช่น ศาลาประชาคมในพื้นที่ลุ่มของบางระกำ จะสะสมปัญหาเป็นชั้น ๆ ความชื้นฝังลึกในเนื้อไม้และปูน เชื้อราที่ไม่เคยถูกจัดการจนหมดก็จะกลับมาเร็วขึ้นทุกครั้งที่ชื้น คราบโคลนเก่าในซอกพื้นกลายเป็นแหล่งอาหารของแบคทีเรีย และกลิ่นอับก็ฝังแน่นจนชาวบ้านเริ่มชินและคิดว่าเป็นเรื่องปกติ

ความเสี่ยงด้านสุขภาพ

ศาลาประชาคมเป็นที่รวมของกลุ่มเปราะบาง ทั้งผู้สูงอายุ เด็กเล็ก ผู้ป่วยติดเตียงที่ญาติพามาพักชั่วคราว และหญิงตั้งครรภ์ เชื้อโรคที่มากับน้ำท่วม เช่น อีโคไล เชื้อก่อโรคท้องร่วง และเชื้อเลปโตสไปราที่ทำให้เกิดโรคฉี่หนู อาจตกค้างอยู่ตามพื้น ห้องน้ำ และห้องเก็บของที่มีหนู ส่วนสปอร์เชื้อราในอากาศเป็นตัวกระตุ้นภูมิแพ้และหอบหืด โดยเฉพาะในผู้สูงอายุที่ปอดไม่แข็งแรง เมื่อคนจำนวนมากมาอยู่รวมกัน โรคทางเดินหายใจและโรคผิวหนังก็แพร่ได้ง่ายขึ้น หากใครมีไข้สูง ปวดน่อง หรือแผลบวมแดงหลังลุยน้ำ ควรรีบพบแพทย์

ความเสียหายต่อทรัพย์สินส่วนรวม

ศาลาประชาคมสร้างและซ่อมด้วยงบประมาณของส่วนรวมหรือเงินบริจาค ไม้ที่ผุเพราะราและความชื้นสะสม ทำให้ต้องเปลี่ยนพื้น ผนัง และประตูเร็วกว่าที่ควร เครื่องเสียง พัดลม และอุปกรณ์ครัวที่เก็บในห้องอับชื้นก็เสื่อมเร็ว

ความเชื่อมั่นของชาวบ้าน

ถ้าชาวบ้านรู้สึกว่ามาศาลาแล้วไม่สบาย ทั้งกลิ่นอับ ฝุ่นรา และห้องน้ำสกปรก พวกเขาจะไม่อยากมาประชุม ไม่อยากพาผู้สูงอายุมาพัก และการช่วยเหลือในยามวิกฤตครั้งต่อไปก็จะทำได้ยากขึ้น ศาลาที่สะอาดและปลอดภัยจึงเป็นเหมือนหัวใจของการรับมือภัยพิบัติในระดับหมู่บ้าน

วิธีเดิมที่ทำกันทุกปี แต่ปัญหายังวนกลับมา

• ล้างด้วยน้ำและผงซักฟอก: ช่วยให้ดูสะอาด แต่ไม่ได้ฆ่าเชื้ออย่างทั่วถึง และน้ำที่ราดลงไปเพิ่มก็อาจซึมเข้าไม้และรอยต่อพื้น ทำให้ชื้นนานขึ้น
• ราดน้ำยาฟอกขาวแบบเข้มข้น: ได้ผลบนพื้นเรียบที่สะอาดแล้ว แต่เจอโคลนและคราบอินทรีย์จะหมดฤทธิ์เร็ว ไอระเหยในศาลาที่ปิดทึบยังระคายเคืองตาและปอดของอาสาสมัคร
• เปิดหน้าต่างทิ้งไว้แล้วใช้งานต่อ: ความชื้นที่ผิวลดลง แต่เชื้อราในเนื้อไม้ใต้พื้นและหลังผนังยังอยู่ และกลับมาเมื่อฝนตกครั้งต่อไป
• ทาสีใหม่ก่อนงานบุญ: ศาลาดูสวยในวันงาน แต่ราดำจะดันสีขึ้นมาภายในไม่กี่สัปดาห์
• เก็บเสื่อและฟูกที่เปียกไว้ใช้ต่อ: ตากแดดแล้วดูแห้ง แต่ภายในอาจยังมีเชื้อราและไรฝุ่น กลายเป็นแหล่งกระจายสปอร์ทุกครั้งที่ปูนอน

ทางออก: ฟื้นฟูศาลาด้วยการพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซน แล้ววางแผนดูแลทั้งปี

World Health Disinfection (WHD) ให้บริการ พ่นฆ่าเชื้อ ด้วยน้ำยา CHEMGENE HLD4H ผ่านเครื่องพ่นละอองฝอยแบบ ULV ที่เข้าถึงใต้ม้านั่ง หลังเวที โครงหลังคา และห้องเก็บของ ร่วมกับ บริการอบโอโซน ที่ช่วยจัดการสปอร์เชื้อราและสลายโมเลกุลกลิ่นอับที่ฝังอยู่ในไม้ ผ้าม่าน และวัสดุต่าง ๆ ของอาคาร

ขั้นตอนการทำงานกับชุมชน

1. สำรวจร่วมกับคณะกรรมการหมู่บ้าน: เดินดูทุกส่วนของศาลา ทั้งห้องโถง เวที ห้องเก็บของบริจาค ครัวกลาง ห้องน้ำ และห้องพยาบาลชั่วคราว (ถ้ามี) บันทึกระดับคราบน้ำ จุดราขึ้น และจุดที่มีร่องรอยหนู
2. แนะนำการเก็บกวาดและคัดแยก: แนะนำให้ทิ้งเสื่อ ฟูก กล่องกระดาษ และอาหารบริจาคที่โดนน้ำท่วม ตักโคลน ล้างคราบหนา และทำความสะอาดท่อห้องน้ำ อาสาสมัครควรสวมรองเท้าบูท ถุงมือยาง และหน้ากาก และปิดแผลให้มิดชิด
3. นำคนและของที่ไม่ควรสัมผัสออก: ก่อนเริ่มงาน ต้องไม่มีคน สัตว์เลี้ยง หรือต้นไม้ในอาคาร ของบริจาคที่ยังดี ยา และอาหารจะถูกย้ายออก เครื่องเสียง เครื่องขยายเสียง และคอมพิวเตอร์ของหมู่บ้านจะถูกคลุมหรือย้ายออก
4. พ่นฆ่าเชื้อแบบ ULV: พ่นละอองน้ำยาให้ทั่วพื้น ผนัง เสา ม้านั่ง ห้องน้ำ ครัว และโครงหลังคา
5. อบโอโซน: ปิดประตูหน้าต่างให้มิดชิดเท่าที่ทำได้ ตั้งเครื่องโอโซนตามขนาดอาคาร และอบตามเวลาที่กำหนด ระหว่างนี้ต้องติดป้ายห้ามเข้าและมีคนเฝ้าทางเข้า
6. ระบายอากาศ: เปิดอาคารให้อากาศถ่ายเท จนโอโซนสลายกลับเป็นออกซิเจน ทีมงานจะแจ้งเวลาที่ปลอดภัยให้ชาวบ้านกลับเข้าใช้
7. ตรวจซ้ำและวางแผนประจำปี: ตรวจกลิ่นและจุดราอีกครั้ง พร้อมจัดทำแผนดูแลศาลาก่อนและหลังฤดูน้ำหลากของปีถัดไปร่วมกับคณะกรรมการ

แผนดูแลศาลาประชาคมตลอดปี สำหรับพื้นที่ที่ท่วมซ้ำ

สำหรับหมู่บ้านในบางระกำที่รู้อยู่แล้วว่าน้ำจะมาเกือบทุกปี การคิดล่วงหน้าช่วยลดความเสียหายได้มาก แผนต่อไปนี้เป็นแนวทางที่ผู้นำชุมชนปรับใช้ได้

ก่อนฤดูน้ำหลาก: ยกเสื่อ ฟูก ผ้าห่ม และของบริจาคขึ้นชั้นสูงหรือย้ายไปเก็บในอาคารที่สูงกว่า ตรวจรอยรั่วของหลังคาและท่อระบายน้ำ เตรียมกล่องพลาสติกมีฝาปิดสำหรับเก็บของสำคัญ และจัดเตรียมอุปกรณ์ป้องกันตัวสำหรับอาสาสมัคร

ระหว่างใช้ศาลาเป็นศูนย์พักพิง: แยกโซนนอน โซนครัว และโซนรับของบริจาคให้ชัดเจน ตั้งจุดล้างมือ ทำความสะอาดห้องน้ำวันละหลายรอบ และใช้ สเปรย์ CHEMGENE 750 มล. เช็ดจุดสัมผัสบ่อย เช่น ลูกบิดประตู ราวบันได และโต๊ะแจกของ

หลังน้ำลดทันที: คัดทิ้งของที่โดนน้ำ ตักโคลน ทำให้แห้ง แล้วนัดบริการพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซน ก่อนเปิดศาลาให้ชาวบ้านกลับมาใช้ประชุมหรือจัดงาน

หนึ่งถึงสามเดือนหลังน้ำลด: ตรวจหาจุดราใหม่ทุกสัปดาห์ในช่วงแรก หากกลิ่นอับกลับมาในห้องเก็บของหรือใต้เวที ให้แก้ต้นเหตุความชื้นแล้วอบโอโซนซ้ำเฉพาะจุด

รอบหมู่บ้าน: แอ่งน้ำขังรอบศาลาเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ยุง ควรเก็บภาชนะที่ขังน้ำ และพิจารณา บริการพ่นยุง ในช่วงที่ยุงชุก

10 เหตุผลที่ผู้นำชุมชนเลือกให้ WHD ดูแลศาลา

1. ใช้ CHEMGENE HLD4H สำหรับฆ่าเชื้อพื้นผิวในอาคารสาธารณะ
2. เครื่องพ่น ULV เข้าถึงใต้เวที ใต้ม้านั่ง และโครงหลังคาสูงของศาลา
3. อบโอโซน ช่วยลดกลิ่นอับที่สะสมมาหลายปีในเนื้อไม้
4. ทำงานร่วมกับคณะกรรมการหมู่บ้าน อธิบายทุกขั้นตอนให้ชาวบ้านเข้าใจ
5. เน้นความปลอดภัยของกลุ่มเปราะบาง ห้ามคนเข้าระหว่างอบ และแจ้งเวลากลับเข้าใช้ชัดเจน
6. ให้คำแนะนำการคัดทิ้งของบริจาคและเสื่อฟูกที่โดนน้ำ
7. ช่วยวางแผนดูแลประจำปี ไม่ใช่แค่ทำครั้งเดียวจบ
8. ดูแลห้องน้ำรวมและครัวกลาง ซึ่งเป็นจุดเสี่ยงสูงของการแพร่เชื้อ
9. ควบคุมปริมาณโอโซน และคลุมเครื่องเสียงและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ของหมู่บ้าน
10. ติดต่อง่ายทางโทรศัพท์และ LINE นัดหมายวันทำงานให้ตรงกับตารางกิจกรรมของหมู่บ้าน

เสียงจากผู้นำชุมชน

"แต่ก่อนเราล้างศาลากันเองทุกปี แล้วก็ต้องทนกลิ่นอับไปอีกหลายเดือน ปีนี้ให้ทีมงานมาพ่นฆ่าเชื้อและอบโอโซน กลิ่นเบาลงมาก ผู้สูงอายุที่มาประชุมก็บอกว่าหายใจสบายขึ้น ที่ดีคือเขาช่วยเราคิดแผนสำหรับปีหน้าด้วย ว่าก่อนน้ำมาต้องยกอะไรขึ้นบ้าง"
— ผู้ใหญ่บ้านในอำเภอบางระกำ (เรื่องเล่าจากหน้างาน)

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

ถาม: ศาลาเปิดโล่ง ไม่มีผนังครบทุกด้าน อบโอโซนได้หรือไม่
ตอบ: การอบโอโซนได้ผลดีในพื้นที่ที่ปิดได้ เช่น ห้องเก็บของ ห้องครัว ห้องน้ำ และห้องประชุมย่อย ส่วนพื้นที่เปิดโล่งจะเน้นการพ่นฆ่าเชื้อแบบ ULV และการทำให้แห้ง ทีมงานจะประเมินหน้างานว่าส่วนใดเหมาะกับวิธีใด

ถาม: ระหว่างทำงาน ชาวบ้านใช้ศาลาได้ไหม
ตอบ: ไม่ได้ ช่วงพ่นและอบต้องไม่มีคนอยู่ในอาคาร เราจะติดป้ายและขอให้คณะกรรมการช่วยแจ้งชาวบ้าน และแจ้งเวลาที่กลับเข้าใช้ได้อย่างปลอดภัย

ถาม: ของบริจาคที่ยังไม่เปิดกล่องแต่โดนน้ำ ใช้ต่อได้หรือไม่
ตอบ: อาหารและยาที่โดนน้ำท่วมไม่ควรนำไปแจกต่อ ส่วนของใช้ที่บรรจุในภาชนะกันน้ำและไม่เสียหาย ควรล้างภายนอกและพิจารณาตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่

ถาม: ควรทำบ่อยแค่ไหนสำหรับพื้นที่ที่ท่วมทุกปี
ตอบ: อย่างน้อยหลังน้ำลดทุกครั้ง และควรตรวจซ้ำในช่วงหนึ่งถึงสามเดือนถัดมา หากมีจุดราหรือกลิ่นกลับมา ให้อบซ้ำเฉพาะจุด

ถาม: ค่าบริการคิดอย่างไร องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นติดต่อได้ไหม
ตอบ: ขึ้นกับขนาดอาคารและระดับความเสียหาย ทั้งหมู่บ้าน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือหน่วยงานที่ดูแลอาคาร สามารถติดต่อเพื่อนัดสำรวจและขอใบเสนอราคาได้

ถาม: นอกจากศาลาแล้ว บ้านชาวบ้านทำพร้อมกันได้หรือไม่
ตอบ: ได้ สามารถวางแผนเป็นรอบของหมู่บ้าน โดยสำรวจและจัดลำดับบ้านที่มีผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยก่อน ดูข้อมูล โอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัย

ให้ศาลาของหมู่บ้านกลับมาเป็นที่พึ่งที่ปลอดภัย

ผู้นำชุมชน คณะกรรมการหมู่บ้าน และหน่วยงานท้องถิ่นในบางระกำและพื้นที่ใกล้เคียงของพิษณุโลก ติดต่อทีม WHD เพื่อนัดสำรวจได้

ดูบริการพ่นฆ่าเชื้อ คลิกที่นี่

จองบริการอบโอโซน คลิกที่นี่

โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · อีเมล worldhealthdisinfection@gmail.com

ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง

• โอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัย
• บริการกำจัดไรฝุ่น
• เครื่องอบโอโซน Master Ozone Generator
• บทความทั้งหมด
• แหล่งข้อมูลภายนอก: WHO: Floods และ กรมควบคุมโรค