Last updated: 8 ต.ค. 2569 | 7 จำนวนผู้เข้าชม |
"กินข้าวแล้วปวดท้อง อาเจียน ท้องเสียหลังน้ำท่วม" "อาหารในตู้เย็นตอนไฟดับยังกินได้ไหม" "อาหารเป็นพิษกี่ชั่วโมงถึงมีอาการ" คือคำถามที่คนค้นหาบ่อยในช่วงน้ำท่วม เพราะเมื่อน้ำเข้าบ้าน ทั้งครัว ตู้เย็น ภาชนะ และแหล่งน้ำใช้ล้วนเสี่ยงปนเปื้อน อาหารเป็นพิษหลังน้ำท่วมเกิดได้จากเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส และสารพิษที่เชื้อสร้างขึ้นหลายชนิด บทความนี้เล่าผ่านสถานการณ์ น้ำท่วมท่าน้ำนนท์ และชุมชนวัดบางขวาง อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี ปี 2569 อธิบายเชื้อต้นเหตุ 12 ชนิด วิธีแยกอาหารที่ต้องทิ้ง สัญญาณอันตรายที่ต้องไปพบแพทย์ และขั้นตอนฟื้นฟูครัวให้สะอาด ปิดท้ายด้วย บริการพ่นฆ่าเชื้อ จาก World Health Disinfection (WHD) สำหรับบ้าน ร้านอาหาร และครัวหลังน้ำลด
ข้อควรทราบ: บทความนี้เป็นข้อมูลสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษา หากมีอาการอาหารเป็นพิษควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร การพ่นฆ่าเชื้อเป็นการทำความสะอาดพื้นผิว ไม่ได้รักษาอาการเจ็บป่วย และไม่ได้ทำให้อาหารที่ปนเปื้อนกลับมากินได้
หมายเหตุ: เรื่องต่อไปนี้เป็นกรณีตัวอย่างที่เรียบเรียงจากสถานการณ์ที่พบบ่อยในช่วงน้ำท่วม ไม่ใช่คำบอกเล่าของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
พี่ต้อมอาศัยอยู่ในทาวน์เฮาส์ย่านชุมชนวัดบางขวาง ใกล้ท่าน้ำนนท์ ช่วงต้นเดือนตุลาคม ปี 2569 แม่น้ำเจ้าพระยาขึ้นสูงจนต้องเฝ้าระวัง ทางเทศบาลวางกระสอบทรายรอบท่าน้ำและมีน้ำท่วมขังบางจุด พี่ต้อมกลัวจะออกไปซื้อของไม่สะดวก จึงทำแกงหม้อใหญ่และหุงข้าวไว้เยอะสำหรับทั้งครอบครัว แต่คืนนั้นไฟในซอยดับไปหลายชั่วโมง ตู้เย็นหยุดทำงาน แกงที่เหลือวางอยู่บนเตาทั้งคืน ข้าวในหม้อหุงข้าวก็เย็นชืด
เช้าวันต่อมา ทุกคนในบ้านกินแกงและข้าวที่เหลือเพราะเสียดาย หลังกินได้ไม่กี่ชั่วโมง พี่ต้อมกับลูกเริ่มคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้องบิด ตามด้วยถ่ายเหลวหลายครั้ง ส่วนคุณแม่ที่กินแค่ข้าวกับไข่เจียวกลับไม่มีอาการ พี่ต้อมสงสัยว่าเป็นเพราะน้ำท่วม หรือเพราะอาหารที่ค้างไว้ แล้วครัวที่น้ำซึมเข้ามาจะยังปลอดภัยไหม
คำตอบคือ อาหารเป็นพิษหลังน้ำท่วมมักไม่ได้มาจากน้ำท่วมโดยตรงเพียงอย่างเดียว แต่มาจากหลายปัจจัยที่เกิดพร้อมกัน ทั้งไฟดับ ตู้เย็นไม่ทำงาน น้ำสะอาดไม่พอล้างมือล้างภาชนะ และคราบน้ำเสียในครัว บทความนี้จะพาไปรู้จักเชื้อแต่ละตัว และวิธีจัดการครัวให้ปลอดภัยอีกครั้ง
ตามรายงานของไทยพีบีเอส วันที่ 7 ตุลาคม 2569 เวลา 06.55 น. ระดับแม่น้ำเจ้าพระยาบริเวณท่าน้ำนนท์ อำเภอเมืองนนทบุรี จังหวัดนนทบุรี ปี 2569 ขึ้นถึงระดับเฝ้าระวัง 1.80 ถึง 2.30 เมตร หรือระดับธงเหลือง เทศบาลเดินเครื่องสูบน้ำ 4 เครื่องตลอด 24 ชั่วโมง วางกระสอบทรายรอบท่าน้ำ และมีน้ำท่วมขังในบางจุด พื้นที่ที่ได้รับผลกระทบรวมถึงย่านท่าน้ำนนท์และชุมชนวัดบางขวาง
ย่านริมแม่น้ำแบบนี้มีทั้งบ้านเรือน ร้านอาหาร และแผงขายอาหาร เมื่อมีน้ำท่วมขังหรือน้ำซึมเข้าพื้นที่ ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของอาหารจึงเพิ่มขึ้นทั้งในบ้านและในร้านค้า ไม่ว่าจะเป็นการเก็บวัตถุดิบ การล้างภาชนะ หรือการควบคุมอุณหภูมิอาหาร
ในภาพรวมระดับประเทศ ข้อมูลของ ปภ. ณ วันที่ 7 ตุลาคม 2569 เวลา 06.00 น. ที่เผยแพร่โดยกรมประชาสัมพันธ์ ระบุว่ามีพื้นที่ได้รับผลกระทบ 27 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร 123 อำเภอ 984 ตำบล ประชาชนได้รับผลกระทบ 1,154,875 ครัวเรือน หรือกว่า 3.1 ล้านคน บทความนี้ใช้เฉพาะข้อเท็จจริงจากรายงานข้างต้น เรื่องของพี่ต้อมเป็นกรณีตัวอย่าง ไม่ได้อ้างว่ามีผู้ป่วยอาหารเป็นพิษในพื้นที่ท่าน้ำนนท์
เชื้อที่ทำให้อาหารเป็นพิษแบ่งได้เป็นสองแบบ แบบแรกคือเชื้อที่สร้างสารพิษไว้ในอาหาร ทำให้มีอาการเร็วภายในไม่กี่ชั่วโมง แบบที่สองคือเชื้อที่เข้าไปเพิ่มจำนวนในลำไส้ ทำให้มีอาการช้ากว่า ตั้งแต่ราวครึ่งวันไปจนถึงหลายวัน
แบคทีเรียที่อยู่บนผิวหนังและในจมูกของคนทั่วไป เมื่อคนทำอาหารไม่ได้ล้างมือหรือมีแผลที่มือ เชื้ออาจเข้าไปในอาหาร แล้วสร้างสารพิษเมื่ออาหารวางไว้ในอุณหภูมิห้องนาน อาการเกิดเร็วภายในราว 30 นาทีถึง 6 ชั่วโมง คลื่นไส้ อาเจียนรุนแรง ปวดท้อง สารพิษของเชื้อนี้ทนความร้อน การอุ่นอาหารซ้ำจึงไม่ช่วยให้ปลอดภัย
พบบ่อยในข้าวสวย ข้าวผัด และอาหารประเภทแป้งที่หุงไว้แล้วปล่อยให้เย็นในอุณหภูมิห้องนาน สปอร์ของเชื้อรอดจากการหุง แล้วงอกและสร้างสารพิษเมื่อข้าววางทิ้งไว้ ทำให้อาเจียนภายในไม่กี่ชั่วโมง หรือถ่ายเหลวในเวลาต่อมา ช่วงไฟดับที่หม้อหุงข้าวไม่อุ่นต่อ จึงเป็นสถานการณ์เสี่ยงโดยตรง
มักเกี่ยวกับอาหารปริมาณมาก เช่น แกงหม้อใหญ่ ต้มเนื้อ หรืออาหารที่ทำแจกจำนวนมาก แล้วปล่อยให้เย็นลงช้า ๆ ทำให้ปวดท้องบิดและถ่ายเหลวภายในราว 6 ถึง 24 ชั่วโมง ส่วนใหญ่ไม่ค่อยอาเจียนและไม่มีไข้
มากับไข่ เนื้อไก่ เนื้อหมู และอาหารที่ปรุงไม่สุก หรือการใช้เขียงเดียวกันกับของดิบและของสุก ทำให้มีไข้ ปวดท้อง ถ่ายเหลว หลังกินราว 6 ชั่วโมงถึง 3 วัน ในเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำอาจรุนแรงได้
มากับอาหารทะเลและสัตว์น้ำที่ดิบหรือสุกไม่ทั่ว เช่น หอย กุ้ง ปลา ทำให้ปวดท้องบิด ถ่ายเหลว คลื่นไส้ บางครั้งมีไข้ ช่วงน้ำท่วมที่ตู้เย็นใช้ไม่ได้ อาหารทะเลเน่าเสียได้เร็วเป็นพิเศษ
พบมากในเนื้อไก่ดิบ และน้ำที่ปนเปื้อนมูลสัตว์ ทำให้มีไข้ ปวดท้องมาก ถ่ายเหลว บางครั้งมีเลือดปน อาการเริ่มหลังกินราว 2 ถึง 5 วัน คนจึงมักไม่เชื่อมโยงกับอาหารมื้อที่กิน
อีโคไลบางกลุ่มทำให้ถ่ายเหลวเป็นน้ำ บางกลุ่มทำให้ถ่ายเป็นเลือดและอาจกระทบต่อไต โดยเฉพาะในเด็ก มากับผักที่ล้างด้วยน้ำปนเปื้อน เนื้อที่ปรุงไม่สุก และมือที่ไม่ได้ล้าง น้ำท่วมที่ไหลผ่านท่อระบายและบ่อเกรอะทำให้เชื้อกลุ่มนี้ปะปนในสิ่งแวดล้อมได้มาก
สาเหตุสำคัญของอาหารเป็นพิษจากไวรัส ติดผ่านอาหารที่คนป่วยเป็นผู้จับ น้ำแข็ง ผักสด และหอยดิบ ทำให้อาเจียนฉับพลัน ถ่ายเหลว ภายในราว 12 ถึง 48 ชั่วโมง แพร่ต่อในบ้านได้ง่ายมากผ่านมือและพื้นผิว
ติดผ่านอาหารที่ผู้ทำไม่ได้ล้างมือหลังเข้าห้องน้ำ และผักที่ล้างด้วยน้ำปนเปื้อน ทำให้ถ่ายเป็นมูกเลือด ปวดเบ่ง มีไข้ ปริมาณเชื้อเพียงเล็กน้อยก็ป่วยได้
ไม่ได้ทำให้อาการเกิดทันทีเหมือนอาหารเป็นพิษทั่วไป แต่ติดผ่านอาหารและน้ำที่ปนเปื้อนอุจจาระเช่นกัน ระยะฟักตัวนานหลายสัปดาห์ จากนั้นจึงมีไข้ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ ปัสสาวะสีเข้ม ตัวเหลืองตาเหลือง การได้รับวัคซีนตามคำแนะนำของแพทย์ช่วยป้องกันได้
เชื้อที่เติบโตได้แม้ในตู้เย็น พบในเนื้อสัตว์แปรรูป ไส้กรอกพร้อมกิน นมที่ไม่ผ่านการฆ่าเชื้อ และอาหารแช่เย็นที่เก็บนาน ส่วนใหญ่ทำให้มีไข้และปวดเมื่อยคล้ายไข้หวัด แต่มีความสำคัญมากในหญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ ซึ่งควรปรึกษาแพทย์หากมีไข้หลังกินอาหารเสี่ยง
พบไม่บ่อย แต่เป็นภาวะที่ต้องรู้จัก สารพิษของเชื้อนี้อาจเกิดในอาหารกระป๋องหรืออาหารหมักที่ปิดสนิทแต่ผ่านกระบวนการไม่ถูกต้อง เช่น หน่อไม้ปี๊บที่ทำเอง หรือกระป๋องที่บุบ บวม รั่ว อาการเริ่มด้วยตาพร่า มองเห็นภาพซ้อน หนังตาตก กลืนลำบาก พูดไม่ชัด และแขนขาอ่อนแรง หากพบอาการเหล่านี้ต้องไปโรงพยาบาลทันที กระป๋องที่บวมหรือบุบจากน้ำท่วมจึงต้องทิ้งเสมอ
อาหารเป็นพิษส่วนใหญ่ดีขึ้นได้ภายในหนึ่งถึงสองวัน แต่ ควรไปพบแพทย์หรือโรงพยาบาลทันที เมื่อพบอาการต่อไปนี้
เมื่อไปพบแพทย์ ให้บอกว่าเพิ่งผ่านช่วงน้ำท่วม ไฟดับ กินอาหารอะไรไปบ้าง และกินเมื่อไร ถ้ามีอาหารที่สงสัยเหลืออยู่ อาจเก็บใส่ถุงปิดแยกไว้เผื่อเจ้าหน้าที่ต้องการตรวจ ระหว่างอยู่บ้าน ให้จิบน้ำสะอาดและน้ำเกลือแร่สำหรับผู้ท้องเสียบ่อย ๆ ตามคำแนะนำของบุคลากรสาธารณสุข ไม่ควรซื้อยาหยุดถ่ายหรือยาอื่นมากินเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
หลักง่ายที่สุดที่หน่วยงานด้านสาธารณสุขแนะนำคือ "ถ้าไม่แน่ใจ ให้ทิ้ง" เพราะอาหารที่ปนเปื้อนหรือมีสารพิษอาจดู ดม และชิมแล้วไม่ต่างจากปกติ
อาหารกระป๋องจากโรงงานที่ยังสมบูรณ์ ไม่บุบ ไม่บวม สามารถล้างภายนอกให้สะอาด ฆ่าเชื้อภายนอก และเช็ดให้แห้งก่อนเปิดใช้ได้ตามคำแนะนำของ CDC ส่วนเขียงไม้ ภาชนะไม้ จุกนม และภาชนะพลาสติกที่มีรอยขีดข่วนมากซึ่งโดนน้ำท่วม ควรทิ้งเพราะทำความสะอาดให้ทั่วได้ยาก
การล้างครัวด้วยน้ำสะอาดและน้ำยาล้างจานเป็นขั้นตอนพื้นฐานที่ต้องทำก่อนเสมอ แต่ครัวที่น้ำท่วมถึงมีซอกมุมมาก ทั้งใต้ซิงก์ หลังตู้เย็น ขาตู้ และร่องกระเบื้อง ซึ่งโคลนและคราบน้ำเสียมักหลงเหลือ หลายบ้านผสมน้ำยาหลายชนิดเข้าด้วยกันโดยไม่รู้ว่าอาจเกิดไอระเหยที่เป็นอันตราย หรือใช้น้ำยาฆ่าเชื้อแล้วเช็ดออกทันทีโดยไม่รอเวลาสัมผัสตามฉลาก
สำหรับร้านอาหารและแผงอาหารในย่านริมน้ำ การกลับมาเปิดขายหลังน้ำลดยิ่งต้องมั่นใจว่าพื้นที่เตรียมอาหาร ห้องน้ำพนักงาน และจุดล้างภาชนะสะอาดจริง องค์การอนามัยโลก (WHO) และ CDC แนะนำตรงกันว่าพื้นผิวที่ปนเปื้อนน้ำท่วมต้องล้างทำความสะอาดก่อน แล้วจึงฆ่าเชื้อ การใช้ทีมมืออาชีพช่วยปิดงานขั้นที่สองจึงเป็นทางเลือกที่ช่วยประหยัดเวลาและแรง
World Health Disinfection (WHD) ให้ บริการพ่นฆ่าเชื้อ โดยทีมช่างที่ผ่านการฝึกอบรม ใช้การพ่นและ/หรือการพ่นละอองฝอยแบบ ULV ตามข้อมูลบริการ น้ำยาที่ใช้คือ CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อเกรดการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนผสมของ Benzalkonium Chloride และ Didecyldimethylammonium Chloride
ตามข้อมูลบริการและผลิตภัณฑ์ของ WHD น้ำยาระบุว่าครอบคลุมไวรัส แบคทีเรีย และเชื้อรา โดยรายชื่อเชื้อที่หน้าเว็บไซต์ระบุไว้มีทั้ง โนโรไวรัส และ ซาลโมเนลลา ซึ่งเป็นสองตัวการสำคัญของอาหารเป็นพิษ พร้อมอ้างประสิทธิภาพ 99.99% และระบุการรับรองหรือการทดสอบที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019 ส่วนเชื้ออื่นในบทความ เช่น สแตฟิโลค็อกคัส อีโคไล วิบริโอ แคมไพโลแบคเตอร์ ชิเกลลา ลิสทีเรีย และไวรัสตับอักเสบเอ เป็นเชื้อในกลุ่มแบคทีเรียและไวรัสที่ผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุม แต่หน้าเว็บไม่ได้แสดงผลทดสอบเฉพาะตัว สามารถสอบถาม WHD เพื่อขอข้อมูลผลทดสอบได้โดยตรง
สิ่งที่ต้องเข้าใจให้ชัดคือ การพ่นฆ่าเชื้อดูแลพื้นผิว ไม่ได้ทำลายสารพิษที่อยู่ในอาหารแล้ว และไม่ได้ทำให้อาหารที่ปนเปื้อนกลับมากินได้ เชื้อที่สร้างสปอร์ทนทาน เช่น บาซิลลัส ซีเรียส และคลอสตริเดียม ก็ต้องอาศัยการขัดล้างเอาคราบออกและการควบคุมอุณหภูมิอาหารเป็นหลัก อาหารเสี่ยงต้องทิ้ง และครัวต้องล้างก่อนพ่นเสมอ
ขั้นตอนการทำงาน
WHD ตั้งอยู่ที่เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160 ไม่มีสาขาในนนทบุรี สามารถนัดหมายผ่านโทรศัพท์และ LINE เพื่อประเมินพื้นที่และกำหนดวันทำงานที่เหมาะสม ลูกค้าได้รับขวดสเปรย์ CHEMGENE และทิชชูเปียก WELLGIENIC ตามโปรโมชันในหน้าบริการ และขอใบกำกับภาษีได้ เหมาะทั้งบ้านพักอาศัยและร้านอาหาร สำหรับกลิ่นอับที่ยังค้าง สอบถามเรื่อง บริการอบโอโซนในบ้าน ได้เพิ่มเติม
ก่อน
หลัง
หมายเหตุ: เป็นกรณีตัวอย่างเพื่ออธิบายขั้นตอน ไม่ใช่รีวิวของลูกค้ารายใด และการพ่นฆ่าเชื้อไม่ได้รักษาผู้ป่วย
มักเกิดจากเชื้อหรือสารพิษในอาหารที่เก็บผิดอุณหภูมิช่วงไฟดับ อาหารที่สัมผัสน้ำท่วม และมือหรือภาชนะที่ไม่สะอาด เช่น สแตฟิโลค็อกคัส บาซิลลัส ซีเรียส ซาลโมเนลลา และโนโรไวรัส
ขึ้นกับเชื้อ บางชนิดเร็วภายใน 30 นาทีถึง 6 ชั่วโมง บางชนิดใช้เวลา 1 ถึง 3 วัน และไวรัสตับอักเสบเอใช้เวลาหลายสัปดาห์
อาเจียนจนดื่มน้ำไม่ได้ ขาดน้ำ ถ่ายเป็นเลือด ไข้สูง ปวดท้องรุนแรง ตาพร่า กลืนลำบาก หรือแขนขาอ่อนแรง ควรไปทันที
ตามคำแนะนำของ CDC อาหารเน่าเสียง่ายในตู้เย็นที่ไฟดับนานเกินราว 4 ชั่วโมงควรทิ้ง ถ้าไม่แน่ใจให้ทิ้ง
ไม่ปลอดภัย เพราะสารพิษของเชื้อบางชนิด เช่น สแตฟิโลค็อกคัสและบาซิลลัส ซีเรียส ทนความร้อน การอุ่นซ้ำไม่ทำลาย
กระป๋องจากโรงงานที่สมบูรณ์ ไม่บุบไม่บวม ล้างและฆ่าเชื้อภายนอกก่อนเปิดได้ แต่กระป๋องที่บุบ บวม หรือรั่วต้องทิ้ง
ส่วนใหญ่ดีขึ้นใน 1 ถึง 2 วัน แต่ต้องดื่มน้ำให้พอ และไปพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณอันตรายหรืออาการไม่ดีขึ้น
ไม่ได้ การพ่นฆ่าเชื้อดูแลพื้นผิว ไม่ได้ทำให้อาหารที่ปนเปื้อนปลอดภัย อาหารเสี่ยงต้องทิ้ง
WHD อยู่ที่เขตบางแค กรุงเทพฯ ไม่มีสาขาในนนทบุรี แต่รับงานผ่านการนัดหมาย โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268
ทิ้งอาหารเสี่ยง ล้างครัวให้สะอาด แล้วให้ทีม WHD ช่วยพ่นฆ่าเชื้อพื้นผิวก่อนกลับมาทำอาหาร
จองบริการพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วม
โทร 065-556-6294 | LINE @whd268
World Health Disinfection เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160 รับงานนนทบุรีและต่างจังหวัดผ่านการนัดหมายทางโทรศัพท์และ LINE
#อาหารเป็นพิษ #อาการหลังน้ำท่วม #เชื้อโรคหลังน้ำท่วม #น้ำท่วมนนทบุรี2569 #น้ำท่วมท่าน้ำนนท์2569 #พ่นฆ่าเชื้อนนทบุรี #บริการพ่นฆ่าเชื้อ #ฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วม #น้ำท่วม2569 #ความปลอดภัยอาหาร
คำค้นหา: อาหารเป็นพิษหลังน้ำท่วม, อาหารเป็นพิษ อาการ, อาหารเป็นพิษกี่ชั่วโมงถึงมีอาการ, ปวดท้องอาเจียนท้องเสียหลังกินอาหาร, อาหารในตู้เย็นไฟดับกินได้ไหม, อาหารกระป๋องโดนน้ำท่วม, อาหารเป็นพิษเกิดจากเชื้ออะไร, ซาลโมเนลลา, โนโรไวรัส, น้ำท่วมท่าน้ำนนท์ ปี 2569, น้ำท่วมนนทบุรี 2569, พ่นฆ่าเชื้อนนทบุรี, บริการพ่นฆ่าเชื้อใกล้ฉัน, ฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วม, CHEMGENE HLD4H