กรณีตัวอย่าง: ตู้เย็นของร้านข้าวแกงริมซอยในเขตยานนาวา ปี 2569

หมายเหตุ: เรื่องต่อไปนี้เป็นกรณีตัวอย่างที่เรียบเรียงจากสถานการณ์ที่พบได้บ่อยหลังน้ำท่วมในชุมชนเมืองริมแม่น้ำ ไม่ใช่คำบอกเล่าของลูกค้ารายใดรายหนึ่ง

ป้าน้อยเปิดร้านข้าวแกงเล็ก ๆ หน้าบ้านในซอยแห่งหนึ่งย่านบางโพงพาง เขตยานนาวา ทุกเช้าแกจะเตรียมกับข้าวไว้หลายอย่าง ทั้งแกงเขียวหวาน ไข่พะโล้ หมูยอทอด และยำวุ้นเส้น ของสดบางส่วนเก็บไว้ในตู้เย็นแบบสองประตูที่ตั้งอยู่หลังร้าน ส่วนแฮม ไส้กรอก หมูยอ และนมสำหรับหลานเก็บไว้ในตู้เย็นในบ้าน

ช่วงปลายเดือนกันยายน ปี 2569 ฝนตกหนักติดกันหลายวัน น้ำในซอยเริ่มสูงขึ้น ไฟในบ้านดับเป็นช่วง ๆ ครั้งหนึ่งดับนานเกือบทั้งคืน ป้าน้อยไม่กล้าเปิดตู้เย็นบ่อยเพราะกลัวความเย็นหาย พอไฟกลับมา ตู้ก็เย็นอีกครั้ง แกจึงคิดว่าอาหารข้างในยังใช้ได้ วันรุ่งขึ้นแกนำหมูยอกับไส้กรอกที่อยู่ในตู้ออกมาทอดขาย และนำยำวุ้นเส้นที่ทำไว้ตั้งแต่เมื่อวานมาวางขายต่อ

สิ่งที่ป้าน้อยไม่รู้คือ ระหว่างที่ไฟดับ อุณหภูมิในตู้อาจสูงกว่า 4 องศาเซลเซียสอยู่หลายชั่วโมง อาหารพร้อมกินที่ไม่ได้ผ่านความร้อนซ้ำ เช่น ยำ สลัด แฮม หรือไส้กรอกที่กินเย็น ๆ เป็นกลุ่มที่เสี่ยงต่อเชื้อลิสทีเรียมากที่สุด และที่สำคัญกว่านั้น เชื้อลิสทีเรียไม่ได้หยุดเติบโตเมื่อตู้กลับมาเย็นอีกครั้ง เพราะมันเป็นแบคทีเรียที่ทนความเย็นและค่อย ๆ เพิ่มจำนวนได้แม้ในตู้เย็นปกติ

อีกเรื่องหนึ่งที่ป้าน้อยกังวลคือ หลังร้านมีน้ำซึมเข้ามาจนพื้นเปียกเฉอะแฉะ ถาดรองน้ำใต้ตู้เย็นมีน้ำขังและกลิ่นเหม็นอับ ขอบยางประตูตู้มีคราบดำ ลิ้นชักผักด้านล่างมีน้ำแข็งละลายปนเศษผักเน่า ลูกสาวของแกซึ่งกำลังตั้งครรภ์ห้าเดือนแวะมาช่วยเก็บของในร้านบ่อย ๆ และชอบหยิบหมูยอกินเล่น เมื่อได้อ่านคำแนะนำจากกรมควบคุมโรคและบทความเรื่องอาหารปลอดภัยหลังน้ำท่วม ป้าน้อยจึงตัดสินใจทิ้งอาหารที่ไม่แน่ใจทั้งหมด ล้างตู้เย็นใหม่ทั้งตู้ ขัดพื้นครัวที่น้ำซึม และโทรหาทีมงานเพื่อให้ช่วยพ่นฆ่าเชื้อพื้นที่ครัวและหน้าร้านหลังทำความสะอาดเสร็จ ก่อนเปิดขายอีกครั้ง

กรณีของป้าน้อยไม่ได้เกิดขึ้นเพียงร้านเดียว ในชุมชนเมืองริมแม่น้ำที่มีทั้งบ้านเรือน ห้องเช่า ร้านอาหารตามสั่ง และแผงขายของสด ไฟดับเพียงไม่กี่ชั่วโมงก็อาจทำให้อาหารจำนวนมากอยู่ในอุณหภูมิที่ไม่ปลอดภัย และถ้าไม่มีใครรู้เรื่องลิสทีเรีย อาหารเหล่านั้นก็อาจถูกนำกลับมากินหรือขายต่อโดยไม่รู้ตัว

น้ำท่วมยานนาวา ปี 2569: ข้อเท็จจริงจากรายงานข่าว

เพื่อให้เห็นภาพพื้นที่อย่างถูกต้อง ข้อมูลในส่วนนี้อ้างอิงจากรายงานข่าวที่เผยแพร่ในช่วงเหตุการณ์จริงของปี 2569 เท่านั้น

• ตามรายงานของ ไทยพีบีเอส เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2569 กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ประกาศให้ แขวงช่องนนทรีและแขวงบางโพงพาง เขตยานนาวา เป็นเขตการให้ความช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติกรณีอุทกภัย
• ตามรายงานของ เดลินิวส์ เมื่อวันที่ 1 ตุลาคม 2569 กรุงเทพมหานครแจ้งเตือน ชุมชนโรงสี ซึ่งมีประมาณ 61 หลังคาเรือน และตั้งอยู่นอกแนวคันกั้นน้ำริมแม่น้ำเจ้าพระยา ให้เฝ้าระวังระดับน้ำสูง
• ในภาพรวมของประเทศ ตามข้อมูลของ ปภ. ที่เผยแพร่ผ่าน กรมประชาสัมพันธ์ ณ วันที่ 7 ตุลาคม 2569 เวลา 06.00 น. มีพื้นที่ได้รับผลกระทบ 27 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร รวม 123 อำเภอ 984 ตำบล ประชาชนได้รับผลกระทบ 1,154,875 ครัวเรือน หรือกว่า 3.1 ล้านคน

สำหรับคนในเขตยานนาวา ปี 2569 นี่หมายความว่าหลายครอบครัวต้องรับมือกับน้ำท่วมขัง น้ำซึม และความไม่แน่นอนของระดับน้ำริมเจ้าพระยาพร้อมกันหลายวัน บ้านที่อยู่นอกแนวคันอย่างชุมชนโรงสียิ่งต้องเตรียมยกของ ย้ายตู้เย็นหรือเครื่องใช้ไฟฟ้า และบางครั้งต้องตัดไฟเพื่อความปลอดภัย ซึ่งทั้งหมดนี้ส่งผลโดยตรงต่อความปลอดภัยของอาหารในบ้าน

เรื่องราวของร้านป้าน้อยข้างต้นเป็นกรณีตัวอย่าง ส่วนข้อมูลพื้นที่ วันที่ และจำนวนหลังคาเรือนมาจากรายงานข่าวที่อ้างถึงเท่านั้น

ลิสทีเรีย (Listeria monocytogenes) คืออะไร ทำไมจึงเรียกว่าเชื้อในตู้เย็น

ลิสทีเรีย (Listeria monocytogenes) เป็นแบคทีเรียแกรมบวกรูปแท่งขนาดเล็ก พบได้ทั่วไปในดิน น้ำ พืชผัก ตะกอนดิน และอุจจาระของสัตว์บางชนิด ในทางการแพทย์ โรคที่เกิดจากเชื้อนี้เรียกว่า ลิสเทอริโอซิส (listeriosis) ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) จัดว่าเป็นโรคติดต่อทางอาหารที่พบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับอาหารเป็นพิษชนิดอื่น แต่เมื่อเกิดขึ้นในกลุ่มเสี่ยงแล้วมักมีความรุนแรงสูง

สิ่งที่ทำให้ลิสทีเรียต่างจากเชื้อก่ออาหารเป็นพิษทั่วไป เช่น ซัลโมเนลลา หรืออีโคไล คือความสามารถในการ เติบโตได้ในอุณหภูมิตู้เย็น โดยทั่วไปแบคทีเรียส่วนใหญ่จะเพิ่มจำนวนช้าลงมากเมื่ออยู่ในความเย็น แต่ลิสทีเรียยังค่อย ๆ แบ่งตัวได้ในอุณหภูมิประมาณ 4 องศาเซลเซียส จึงเป็นเหตุผลที่หลายหน่วยงานด้านอาหารเรียกลิสทีเรียว่าเป็นเชื้อที่ต้องระวังเป็นพิเศษในอาหารพร้อมกินแบบแช่เย็น

นอกจากนี้ ลิสทีเรียยังทนต่อสภาพแวดล้อมได้ดีพอสมควร ทนความเค็มได้ระดับหนึ่ง และสามารถสร้าง ไบโอฟิล์ม (biofilm) หรือเมือกบาง ๆ เกาะตามพื้นผิวที่เปียกชื้น เช่น ร่องยางประตูตู้เย็น ถาดรองน้ำ ท่อระบายน้ำในครัว เขียง และเครื่องหั่นเนื้อ เมื่อไบโอฟิล์มเกิดขึ้นแล้ว การเช็ดด้วยผ้าเปียกอย่างเดียวมักไม่สามารถขจัดได้หมด

ข่าวดีคือ ลิสทีเรียไม่ทนความร้อน การปรุงอาหารให้สุกทั่วถึงและการอุ่นอาหารจนร้อนจัดช่วยลดความเสี่ยงได้มาก ปัญหาจึงอยู่ที่อาหารที่คนมักกินเย็น ๆ โดยไม่ผ่านความร้อนซ้ำ ซึ่งเป็นอาหารที่พบได้ทั่วไปในครัวคนเมือง

ในเชิงการฆ่าเชื้อ ลิสทีเรียจัดอยู่ใน กลุ่มแบคทีเรีย ซึ่งเป็นกลุ่มเชื้อที่ผลิตภัณฑ์ CHEMGENE HLD4H ระบุว่าครอบคลุมในภาพรวม อย่างไรก็ตาม ลิสทีเรียไม่ได้อยู่ในรายชื่อเชื้อเฉพาะที่หน้าเว็บของ WHD ระบุผลทดสอบไว้ หากต้องการข้อมูลผลทดสอบเฉพาะเชื้อนี้ สามารถสอบถามทีมงานได้โดยตรง

ลิสทีเรีย ติดต่อทางไหน และทำไมน้ำท่วมยานนาวา ปี 2569 จึงเพิ่มความเสี่ยง

ลิสทีเรียติดต่อสู่คนส่วนใหญ่ผ่าน การกินอาหารที่ปนเปื้อน ไม่ได้ติดต่อจากการหายใจหรือการคุยกันแบบไข้หวัด แต่หญิงตั้งครรภ์ที่ติดเชื้อสามารถส่งต่อเชื้อไปยังทารกในครรภ์ได้ น้ำท่วมจึงไม่ได้ทำให้เชื้อระบาดในอากาศ แต่สร้างเงื่อนไขหลายอย่างที่ทำให้อาหารในบ้านปนเปื้อนและเชื้อเพิ่มจำนวนได้ง่ายขึ้น

1. ไฟดับและตู้เย็นที่อุ่นขึ้นหลายชั่วโมง

เมื่อไฟดับ ตู้เย็นที่ปิดประตูไว้ตลอดจะรักษาความเย็นได้ประมาณ 4 ชั่วโมง ตามคำแนะนำทั่วไปของหน่วยงานด้านความปลอดภัยอาหารในสหรัฐอเมริกา ส่วนช่องแช่แข็งที่เต็มจะคงความเย็นได้ราว 48 ชั่วโมง และถ้ามีของครึ่งเดียวจะอยู่ได้ราว 24 ชั่วโมง ถ้าไฟดับนานกว่านั้น หรือมีการเปิดตู้บ่อย อาหารเน่าเสียง่ายที่อยู่ในอุณหภูมิสูงกว่า 4 องศาเซลเซียสเกิน 2 ชั่วโมงควรทิ้ง

2. ความเชื่อผิดว่าไฟกลับมาแล้วทุกอย่างปลอดภัย

หลายบ้านคิดว่าเมื่อตู้เย็นกลับมาเย็นอีกครั้ง อาหารก็ปลอดภัยเหมือนเดิม แต่ความจริงคือเชื้อที่เพิ่มจำนวนไปแล้วระหว่างไฟดับไม่ได้หายไป และลิสทีเรียยังเติบโตต่อได้ในตู้เย็น อาหารพร้อมกินที่ผ่านช่วงอุ่นมาแล้วจึงยิ่งเสี่ยง

3. น้ำท่วมและน้ำซึมเข้าครัว

น้ำที่ท่วมในซอยหรือซึมเข้าบ้านมักปนดิน ตะกอน และน้ำเสีย ซึ่งอาจมีลิสทีเรียและเชื้ออื่นปะปนอยู่ ถ้าน้ำไหลเข้าใต้ตู้เย็น ตู้กับข้าว หรือเคาน์เตอร์ครัว แล้วเราใช้มือหรือผ้าผืนเดียวกันจับพื้นและอาหาร เชื้อก็ย้ายจากพื้นมาสู่อาหารได้

4. ร้านอาหารและแผงขายของที่ต้องเปิดขายต่อ

ในชุมชนเมืองอย่างยานนาวา ร้านข้าวแกง ร้านตามสั่ง และแผงขายของสดมีความสำคัญต่อชีวิตประจำวัน หลายร้านจำเป็นต้องเปิดขายแม้ช่วงน้ำท่วม เพราะเป็นรายได้หลัก อาหารที่ทำไว้ล่วงหน้า วางนาน หรือเก็บในตู้ที่ไฟเพิ่งดับ จึงอาจกระจายความเสี่ยงไปยังลูกค้าหลายคน

5. การย้ายของและความแออัดในบ้าน

บ้านที่อยู่นอกแนวคันต้องยกของขึ้นที่สูง บางครั้งต้องวางอาหาร ภาชนะ และของใช้ส่วนตัวรวมกันบนโต๊ะหรือชั้นสอง การแยกของดิบกับของสุก หรือการล้างมือก่อนจับอาหาร มักทำได้ยากขึ้นในสภาพแบบนี้

6. อาหารบริจาคและอาหารที่ได้รับมาหลายทาง

ช่วงน้ำท่วม อาหารที่ได้รับบริจาคหรือซื้อมาตุนไว้อาจมีทั้งอาหารพร้อมกิน นม และขนมที่ต้องแช่เย็น ถ้าไม่มีที่เก็บเย็นเพียงพอ อาหารเหล่านี้อาจถูกวางไว้ในอุณหภูมิห้องนานเกินไป

อาหารเสี่ยงลิสทีเรียที่ควรระวังหลังไฟดับ

อาหารที่มีความเสี่ยงสูงเมื่อพูดถึงลิสทีเรีย ได้แก่ อาหารพร้อมกินที่เก็บในตู้เย็นและไม่ได้ผ่านความร้อนอีกก่อนกิน ตัวอย่างที่พบได้บ่อยในครัวคนไทย เช่น

• แฮม ไส้กรอก หมูยอ กุนเชียง และเนื้อสัตว์แปรรูปที่หั่นแล้วกินเย็น ๆ
• ยำ สลัด ผักสดหั่นแล้ว ถั่วงอกดิบ และผลไม้หั่นแล้ว โดยเฉพาะแตงหั่นชิ้น
• นมหรือผลิตภัณฑ์นมที่ไม่ผ่านการพาสเจอไรซ์ และชีสเนื้อนิ่มบางชนิด
• อาหารทะเลรมควันหรือแปรรูปที่แช่เย็น และปลาดิบ
• อาหารเหลือที่เก็บในตู้เย็นนานหลายวัน แล้วนำมากินโดยไม่อุ่นให้ร้อนจัด
• แซนด์วิช ข้าวกล่อง และอาหารกล่องแช่เย็นที่ซื้อมาตุนไว้

ถ้าอาหารเหล่านี้อยู่ในตู้ระหว่างไฟดับนาน หรือสัมผัสน้ำท่วม หลักที่ปลอดภัยที่สุดคือ เมื่อไม่แน่ใจ ให้ทิ้ง การดมกลิ่นหรือดูด้วยตาไม่สามารถบอกได้ว่ามีลิสทีเรียหรือไม่ เพราะอาหารที่มีเชื้อนี้มักไม่มีกลิ่นหรือสีผิดปกติเลย

อาการลิสทีเรีย: ไข้ ปวดเมื่อย ท้องเสีย และอาการรุนแรงที่ต้องรีบพบแพทย์

อาการของการติดเชื้อลิสทีเรียแบ่งได้กว้าง ๆ เป็นสองแบบ ซึ่งต่างกันทั้งระยะเวลาและความรุนแรง

อาการแบบที่เกี่ยวกับลำไส้

คนที่สุขภาพแข็งแรงโดยทั่วไปอาจมีอาการไม่รุนแรง เช่น ไข้ต่ำ ๆ ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องเสีย มักเริ่มภายในประมาณหนึ่งวันหลังกินอาหารที่ปนเปื้อน และหายได้เองภายในไม่กี่วัน ซึ่งทำให้หลายคนเข้าใจว่าเป็นแค่ท้องเสียหลังน้ำท่วมธรรมดา

อาการแบบรุกรานเข้าสู่ร่างกาย

ในกลุ่มเสี่ยง เชื้ออาจลุกลามออกจากลำไส้เข้าสู่กระแสเลือดหรือระบบประสาท อาการอาจเริ่มช้ากว่ามาก บางครั้งหลายสัปดาห์หลังกินอาหาร ตามข้อมูลของ CDC ระยะฟักตัวอาจนานถึงหลายสัปดาห์จนประมาณสองเดือน อาการที่ต้องระวัง ได้แก่

• ไข้สูง หนาวสั่น อ่อนเพลียมาก
• ปวดศีรษะรุนแรง คอแข็ง
• สับสน ซึม ทรงตัวไม่ดี หรือชัก
• ในหญิงตั้งครรภ์ อาจมีเพียงไข้และอาการคล้ายไข้หวัด แต่เชื้อสามารถส่งผลต่อการตั้งครรภ์ เช่น แท้ง คลอดก่อนกำหนด หรือทารกแรกเกิดติดเชื้อรุนแรง

เพราะระยะฟักตัวที่ยาว คนที่เคยกินอาหารเสี่ยงในช่วงน้ำท่วมยานนาวา ปี 2569 จึงไม่ควรคิดว่าผ่านไปหนึ่งสัปดาห์แล้วปลอดภัยแน่นอน หากเป็นหญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยโรคเรื้อรัง แล้วมีไข้หรืออาการผิดปกติ ควร รีบพบแพทย์และแจ้งว่าเคยกินอาหารแช่เย็นที่ผ่านช่วงไฟดับ บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ การวินิจฉัยและการรักษาต้องทำโดยแพทย์เท่านั้น

ใครเสี่ยงลิสทีเรียมากที่สุดหลังน้ำท่วมยานนาวา ปี 2569

แม้คนทั่วไปจะติดเชื้อได้ แต่กลุ่มต่อไปนี้มีโอกาสเกิดอาการรุนแรงสูงกว่ามาก และควรเข้มงวดเรื่องอาหารเป็นพิเศษ

• หญิงตั้งครรภ์ มีโอกาสติดเชื้อลิสทีเรียสูงกว่าคนทั่วไปหลายเท่า และแม้อาการของแม่จะเล็กน้อย เชื้อก็ส่งผลต่อทารกในครรภ์ได้
• ทารกแรกเกิด ที่ได้รับเชื้อจากแม่ระหว่างตั้งครรภ์หรือคลอด
• ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอายุ 65 ปีขึ้นไป ซึ่งในชุมชนเมืองเก่าอย่างยานนาวามีจำนวนไม่น้อย
• ผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ผู้ป่วยมะเร็งที่ได้รับเคมีบำบัด ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ ผู้ป่วยไตวาย ผู้ป่วยเบาหวานที่คุมน้ำตาลไม่ดี และผู้ที่ใช้ยากดภูมิคุ้มกัน
• ผู้ค้าอาหาร ที่ต้องจัดการอาหารจำนวนมาก แม้ตัวเองอาจไม่ป่วย แต่มีโอกาสส่งต่อความเสี่ยงไปยังลูกค้า

สำหรับครอบครัวที่มีสมาชิกในกลุ่มนี้ คำแนะนำง่ายที่สุดคือหลีกเลี่ยงอาหารพร้อมกินแบบแช่เย็นในช่วงหลังน้ำท่วม อุ่นอาหารให้ร้อนจัดจนเดือดหรือมีไอร้อนขึ้นก่อนกิน และไม่ใช้เขียงหรือมีดร่วมกันระหว่างของดิบกับของสุก

จุดซ่อนของลิสทีเรียในตู้เย็น ครัว และร้านอาหารหลังน้ำลด

เมื่อพูดถึงลิสทีเรีย คนส่วนใหญ่นึกถึงแค่อาหาร แต่ในความเป็นจริง เชื้อสามารถเกาะอยู่ตามพื้นผิวในครัวและตู้เย็นได้นาน โดยเฉพาะจุดที่เปียกชื้นและทำความสะอาดยาก

• ขอบยางประตูตู้เย็น มีร่องลึกที่เศษอาหารและความชื้นสะสม
• ลิ้นชักผักและช่องแช่เนื้อ ซึ่งมักมีน้ำจากผักหรือเนื้อหยดค้าง
• ถาดรองน้ำใต้ตู้เย็นและท่อระบายน้ำละลายน้ำแข็ง ที่มีน้ำขังตลอดเวลา
• เขียง มีด และเครื่องหั่น ที่ใช้กับเนื้อแปรรูป
• ท่อระบายน้ำในซิงก์และพื้นครัว โดยเฉพาะหลังน้ำซึมเข้าครัว
• ตู้แช่ หน้าร้าน และตู้กระจกใส่อาหาร ของร้านข้าวแกงหรือร้านตามสั่ง
• ผ้าเช็ดมือ ผ้าขี้ริ้ว และฟองน้ำล้างจาน ที่เปียกตลอดวัน
• ลูกบิด มือจับตู้เย็น สวิตช์ไฟ และเคาน์เตอร์ ที่ถูกจับด้วยมือเปื้อนบ่อยครั้ง

หลังน้ำลด จุดเหล่านี้มักมีทั้งโคลน ตะกอน และความชื้นสะสมพร้อมกัน จึงต้องทำความสะอาดอย่างเป็นระบบ ไม่ใช่แค่เช็ดผ่าน ๆ

ผลกระทบเมื่อมองข้ามเชื้อในตู้เย็นและครัวหลังน้ำท่วม

• สุขภาพ หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังอาจเกิดการติดเชื้อรุนแรงที่ต้องนอนโรงพยาบาล
• ค่าใช้จ่าย ค่ารักษา ค่าเดินทาง และรายได้ที่หายไปจากการหยุดงานเพิ่มขึ้นในช่วงที่ครอบครัวเสียหายจากน้ำท่วมอยู่แล้ว
• ความน่าเชื่อถือของร้าน ร้านอาหารที่ลูกค้าป่วยหลังกิน อาจเสียชื่อเสียงในชุมชนนานกว่าที่น้ำท่วม
• เวลาและความกังวล การไม่แน่ใจว่าครัวสะอาดพอหรือยัง ทำให้หลายบ้านไม่กล้าทำอาหารเอง และต้องซื้ออาหารนอกบ้านนานขึ้น
• การกลับมาของกลิ่นและคราบ ตู้เย็นและครัวที่ล้างไม่ทั่วถึงมักมีกลิ่นอับกลับมาภายในไม่กี่วัน

ทำไมล้างตู้เย็นและครัวเองอย่างเดียวยังไม่พอ

การล้างทำความสะอาดเป็นขั้นตอนที่สำคัญที่สุดและต้องทำก่อนเสมอ แต่หลังน้ำท่วม หลายบ้านพบปัญหาเดิมซ้ำ ๆ ด้วยเหตุผลต่อไปนี้

• เช็ดแค่ผิวหน้า การเช็ดด้วยผ้าเปียกหรือน้ำยาล้างจานช่วยขจัดคราบ แต่ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อฆ่าเชื้อ และอาจกระจายเชื้อจากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง
• ใช้ผ้าผืนเดียวเช็ดทุกอย่าง ผ้าที่เช็ดพื้นแล้วนำมาเช็ดตู้เย็นหรือเคาน์เตอร์คือเส้นทางส่งต่อเชื้อที่พบบ่อยที่สุด
• ไม่ถึงร่องและซอกมุม ร่องยางประตู รางลิ้นชัก และใต้ตู้เย็นเป็นจุดที่มือเข้าไม่ถึง
• ผสมน้ำยาเองผิดสัดส่วน น้ำยาฟอกขาวที่เจือจางเกินไปให้ผลไม่พอ ส่วนที่เข้มเกินไปอาจกัดพื้นผิวและระคายเคืองทางเดินหายใจ และห้ามผสมกับน้ำยาที่มีแอมโมเนียหรือกรดโดยเด็ดขาด
• ไม่รอเวลาสัมผัส น้ำยาฆ่าเชื้อทุกชนิดต้องสัมผัสพื้นผิวตามเวลาที่ผู้ผลิตกำหนด การฉีดแล้วเช็ดออกทันทีอาจไม่ได้ผลเต็มที่
• พื้นที่ใหญ่เกินกำลัง ร้านอาหาร ห้องครัวรวม หรือบ้านหลายชั้นที่น้ำเข้า ต้องใช้เวลาและแรงงานมาก หลายครอบครัวเหนื่อยล้าจากการขนของและล้างโคลนจนไม่มีแรงทำขั้นตอนฆ่าเชื้อให้ครบ

นี่คือเหตุผลที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำแนวทาง ทำความสะอาดก่อน แล้วจึงฆ่าเชื้อ และสำหรับพื้นที่ใหญ่หรือพื้นที่ที่มีคนกลุ่มเสี่ยงอยู่ การใช้ทีมงานมืออาชีพช่วยปิดงานด้วยการพ่นฆ่าเชื้อจะช่วยให้ครอบคลุมทั่วถึงมากขึ้น

คำแนะนำจาก WHO, CDC และกรมควบคุมโรค: ทิ้งอาหารที่ไม่แน่ใจ ล้างก่อน แล้วฆ่าเชื้อ

แนวทางจากองค์การอนามัยโลก (WHO) ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC Floods) และ กรมควบคุมโรค สอดคล้องกันในหลักการสำคัญดังนี้

• ทิ้งอาหารที่สัมผัสน้ำท่วม รวมถึงอาหารในบรรจุภัณฑ์ที่ไม่ได้ปิดสนิทกันน้ำ
• ทิ้งอาหารเน่าเสียง่ายในตู้เย็นที่อยู่ในอุณหภูมิสูงกว่า 4 องศาเซลเซียสนานเกิน 2 ชั่วโมง
• ใช้น้ำสะอาด น้ำต้มสุก หรือน้ำดื่มบรรจุขวดในการดื่ม ทำอาหาร และล้างภาชนะ
• ล้างพื้นผิวด้วยน้ำสะอาดและผงซักฟอกหรือน้ำยาทำความสะอาดก่อน จากนั้นจึงใช้น้ำยาฆ่าเชื้อตามวิธีของผู้ผลิต
• ปรุงอาหารให้สุกทั่วถึง และอุ่นอาหารเหลือจนร้อนจัดก่อนกิน
• ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดก่อนเตรียมอาหาร หลังเข้าห้องน้ำ และหลังจับของที่เปื้อนน้ำท่วม

สำหรับเรื่องลิสทีเรียโดยเฉพาะ WHO และ CDC เน้นว่าหญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำควรหลีกเลี่ยงอาหารเสี่ยง และควรทำความสะอาดตู้เย็นอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะเมื่อมีน้ำหรือของเหลวจากอาหารหกเลอะในตู้

วิธีจัดการตู้เย็นหลังไฟดับและหลังน้ำท่วม ทีละขั้นตอน

• ตรวจความปลอดภัยไฟฟ้าก่อน ถ้าตู้เย็นจมน้ำหรือปลั๊กเปียก ห้ามเสียบปลั๊กทันที ให้ช่างไฟตรวจระบบก่อน ตู้เย็นที่น้ำท่วมเข้าถึงคอมเพรสเซอร์หรือฉนวน อาจต้องพิจารณาเปลี่ยนใหม่
• คัดแยกอาหาร ทิ้งอาหารที่สัมผัสน้ำท่วม อาหารพร้อมกินที่ผ่านช่วงไฟดับนาน และอาหารที่ไม่แน่ใจทั้งหมด ใส่ถุงปิดสนิทก่อนทิ้ง
• ถอดชิ้นส่วนที่ถอดได้ ชั้นวาง ลิ้นชัก และถาดรองน้ำ ล้างด้วยน้ำอุ่นและน้ำยาล้างจาน แล้วผึ่งให้แห้ง
• ทำความสะอาดภายในตู้ เช็ดผนังตู้ ร่องยาง และรางลิ้นชักด้วยน้ำยาทำความสะอาด ใช้แปรงขนนุ่มช่วยขัดร่อง แล้วเช็ดด้วยผ้าสะอาด
• ฆ่าเชื้อพื้นผิว ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อที่เหมาะกับพื้นผิวสัมผัสอาหาร ทำตามเวลาสัมผัสที่ฉลากกำหนด แล้วเช็ดหรือล้างออกตามคำแนะนำ
• จัดการกลิ่น เปิดประตูตู้ทิ้งไว้ให้อากาศถ่ายเท วางเบกกิ้งโซดาหรือถ่านดูดกลิ่น
• ตั้งอุณหภูมิใหม่ เมื่อตู้ทำงานปกติ ตั้งช่องแช่เย็นให้ไม่เกิน 4 องศาเซลเซียส และช่องแช่แข็งที่ประมาณ ลบ 18 องศาเซลเซียส ควรมีเทอร์โมมิเตอร์ตู้เย็นไว้ตรวจ
• ทำความสะอาดรอบตู้ พื้นใต้ตู้ ผนังด้านหลัง และคอยล์ร้อน มักมีโคลนและฝุ่นสะสมหลังน้ำท่วม ควรล้างและเช็ดให้แห้งก่อนดันตู้กลับที่เดิม

บริการพ่นฆ่าเชื้อ WHD หลังน้ำท่วมยานนาวา ปี 2569 ด้วย CHEMGENE HLD4H

เมื่อบ้าน ร้านอาหาร หรือครัวในเขตยานนาวาผ่านการล้างโคลนและทำความสะอาดแล้ว ขั้นตอนต่อไปที่ช่วยเพิ่มความมั่นใจคือ บริการพ่นฆ่าเชื้อ ของ World Health Disinfection (WHD) ตามข้อมูลบริการบนเว็บไซต์ของบริษัท

• ทีมช่างที่ผ่านการฝึกอบรมทำการพ่นฆ่าเชื้อ และ/หรือพ่นละอองฝอยแบบ ULV (Ultra Low Volume) เพื่อให้น้ำยากระจายถึงพื้นผิวและซอกมุมได้ทั่วถึง
• ใช้น้ำยา CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อระดับการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนประกอบของ Benzalkonium Chloride และ Didecyldimethylammonium Chloride
• ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์และบริการ น้ำยานี้ระบุว่าครอบคลุมเชื้อไวรัส แบคทีเรีย และเชื้อรา ได้แก่ COVID-19, RSV, H1N1, H5N1, ไวรัสมือเท้าปาก, ซัลโมเนลลา และอื่น ๆ โดยหน้าบริการระบุประสิทธิภาพ 99.99% และฆ่าเชื้อโรคได้หลากหลายสายพันธุ์
• หน้าบริการระบุการรับรองและการอ้างอิงจาก กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์, มหาวิทยาลัยมหิดล, NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019
• ลูกค้าของบริการมีทั้งโรงพยาบาล โรงเรียน ห้างสรรพสินค้า สนามบิน สำนักงาน สายการบิน ธนาคาร และอาคารที่พักอาศัย

ความโปร่งใสเรื่องลิสทีเรีย: ลิสทีเรียเป็นแบคทีเรีย ซึ่งอยู่ในกลุ่มเชื้อที่ผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมในภาพรวม แต่ WHD ไม่ได้ระบุผลทดสอบเฉพาะลิสทีเรียไว้บนหน้าเว็บ หากร้านอาหารหรือครอบครัวที่มีหญิงตั้งครรภ์ต้องการเอกสารผลทดสอบเฉพาะเชื้อนี้ แนะนำให้สอบถามทีมงานก่อนตัดสินใจ และที่สำคัญ การพ่นฆ่าเชื้อเป็นการดูแลพื้นผิวในครัวและบ้าน ไม่ได้ทำให้อาหารที่ปนเปื้อนแล้วกลับมาปลอดภัย อาหารที่ไม่แน่ใจต้องทิ้งเสมอ

ขั้นตอนพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำลดแบบ WHD

1. สำรวจและประเมินพื้นที่ ทีมงานสอบถามข้อมูลทางโทรศัพท์หรือ LINE เช่น ขนาดพื้นที่ ระดับน้ำที่เคยท่วม จุดที่มีน้ำซึม และกลุ่มคนที่อยู่ในบ้าน เพื่อวางแผนงาน
2. ล้างโคลนและทำความสะอาดก่อน เจ้าของบ้านหรือร้านต้องขนโคลน ทิ้งอาหารที่ปนเปื้อน ล้างพื้น ผนัง ตู้เย็น และภาชนะให้เรียบร้อยก่อน เพราะน้ำยาฆ่าเชื้อทำงานได้ดีบนพื้นผิวที่สะอาด
3. แบ่งโซนพื้นที่ แยกครัว พื้นที่เตรียมอาหาร หน้าร้าน ห้องน้ำ และห้องนอน เพื่อกำหนดลำดับการพ่น และเก็บอาหาร ภาชนะ และของใช้ส่วนตัวให้พ้นจากโซนพ่น
4. พ่นฆ่าเชื้อ ระหว่างพ่น คน เด็ก หญิงตั้งครรภ์ และสัตว์เลี้ยงต้องออกจากโซนที่พ่น ช่างจะพ่นให้ทั่วพื้นผิว เช่น พื้น ผนังส่วนล่าง เคาน์เตอร์ ตู้ ลูกบิด และราวจับ
5. รอเวลาและกลับเข้าใช้พื้นที่ ตามข้อมูลบริการ รอประมาณ 30 นาทีแล้วจึงใช้พื้นที่ได้ตามปกติ โดยให้ทำตามเวลาที่ช่างแจ้งในหน้างาน สำหรับพื้นผิวที่สัมผัสอาหารโดยตรง ให้ล้างหรือเช็ดด้วยน้ำสะอาดตามคำแนะนำของช่างก่อนวางอาหาร

WHD ตั้งอยู่ที่เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160 สามารถติดต่อเพื่อสอบถามการให้บริการพื้นที่เขตยานนาวาและพื้นที่อื่นได้ทางโทรศัพท์และ LINE ทั้งนี้ วันเวลาให้บริการขึ้นอยู่กับคิวงานและการนัดหมาย พร้อมโปรโมชันรับสเปรย์ CHEMGENE และทิชชูเปียก WELLGIENIC ฟรีเมื่อใช้บริการ และออกใบกำกับภาษีได้ตามข้อมูลบริการ หากต้องการดูแลกลิ่นอับในห้องร่วมด้วย สามารถดูข้อมูล บริการอบโอโซนในที่พักอาศัย เป็นบริการเสริมได้

10 เหตุผลที่ควรพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วมยานนาวา ปี 2569

1. ปิดงานหลังล้างครัวให้ครบ การ พ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วม ช่วยเสริมขั้นตอนทำความสะอาดที่เจ้าของบ้านทำไว้แล้ว
2. ครอบคลุมกลุ่มแบคทีเรียที่ผลิตภัณฑ์ระบุ ลิสทีเรียอยู่ในกลุ่มแบคทีเรีย และสามารถขอข้อมูลผลทดสอบเฉพาะเชื้อได้
3. ถึงซอกมุมที่มือเข้าไม่ถึง ละอองฝอยแบบ ULV ช่วยให้น้ำยาเข้าถึงใต้เคาน์เตอร์ หลังตู้ และร่องผนัง
4. เหมาะกับร้านอาหารที่ต้องเปิดขายต่อ ร้านในยานนาวาสามารถแสดงให้ลูกค้าเห็นว่าดูแลความสะอาดหลังน้ำท่วมอย่างจริงจัง
5. ปกป้องคนกลุ่มเสี่ยงในบ้าน บ้านที่มีหญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ หรือผู้ป่วยภูมิคุ้มกันต่ำ ได้รับการดูแลพื้นที่ใช้ชีวิตเพิ่มขึ้น
6. ใช้น้ำยาระดับการแพทย์ CHEMGENE HLD4H มีการอ้างอิงมาตรฐานและหน่วยงานตามที่ระบุบนหน้าเว็บ
7. ไม่ต้องผสมน้ำยาเอง ลดความเสี่ยงจากการผสมสารเคมีผิดสัดส่วนหรือผสมน้ำยาที่ไม่ควรผสมกัน
8. ใช้เวลาไม่นาน ตามข้อมูลบริการ รอประมาณ 30 นาทีก่อนกลับเข้าใช้พื้นที่ ตามที่ช่างแจ้ง
9. ลดความกังวลของครอบครัว หลังเหตุการณ์ที่เหนื่อยล้า การมีทีมงานช่วยดูแลทำให้กลับมาใช้ครัวได้อย่างมั่นใจขึ้น
10. ปรึกษาได้ง่าย โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 เพื่อสอบถาม บริการพ่นฆ่าเชื้อใกล้ฉัน ในเขตยานนาวา

ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อ: ครัวร้านข้าวแกงในเขตยานนาวา

ภาพก่อนและหลังนี้เป็นกรณีตัวอย่างเพื่ออธิบายขั้นตอน ไม่ใช่ผลงานหรือคำรับรองจากลูกค้ารายใดรายหนึ่ง

เช็กลิสต์ป้องกันลิสทีเรียและเชื้อในครัวหลังน้ำท่วมยานนาวา ปี 2569

เรื่องอาหาร

• ทิ้งอาหารที่สัมผัสน้ำท่วม และอาหารเน่าเสียง่ายที่อยู่นอกความเย็นเกิน 2 ชั่วโมง
• หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยภูมิคุ้มกันต่ำ งดอาหารพร้อมกินแบบแช่เย็น เช่น แฮม หมูยอ ยำ และสลัด ในช่วงนี้
• อุ่นอาหารเหลือจนร้อนจัดทั่วถึงก่อนกิน และไม่เก็บอาหารเหลือไว้นานหลายวัน
• แยกเขียงและมีดสำหรับของดิบและของสุก
• ใช้น้ำต้มสุกหรือน้ำดื่มบรรจุขวดในการทำอาหาร

เรื่องตู้เย็นและครัว

• ให้ช่างตรวจระบบไฟก่อนเสียบปลั๊กตู้เย็นที่เปียกน้ำ
• ล้างชั้นวาง ลิ้นชัก ร่องยาง และถาดรองน้ำ แล้วผึ่งให้แห้ง
• ตั้งอุณหภูมิตู้เย็นไม่เกิน 4 องศาเซลเซียส และตรวจด้วยเทอร์โมมิเตอร์
• ทิ้งฟองน้ำและผ้าเช็ดที่สัมผัสน้ำท่วม เปลี่ยนเป็นของใหม่
• ล้างพื้นครัว ท่อระบายน้ำ และใต้เคาน์เตอร์ก่อนนัดพ่นฆ่าเชื้อ

เรื่องร่างกาย

• ล้างมือด้วยสบู่ก่อนจับอาหารและหลังจับของเปื้อนน้ำท่วม
• ถ้ามีไข้ ปวดเมื่อย ท้องเสีย หรือเป็นหญิงตั้งครรภ์ที่มีไข้ ควรพบแพทย์และเล่าประวัติการกินอาหาร
• ถ้าเดินลุยน้ำแล้วมีไข้ ปวดน่อง ควรพบแพทย์เพราะอาจเสี่ยงโรคฉี่หนู

คำถามที่พบบ่อย: ลิสทีเรีย ตู้เย็นไฟดับ และการพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วม

ลิสทีเรีย คืออะไร

ลิสทีเรีย (Listeria monocytogenes) เป็นแบคทีเรียที่พบในดิน น้ำ และอาหารบางชนิด เติบโตได้แม้ในตู้เย็น ทำให้เกิดโรคลิสเทอริโอซิส ซึ่งรุนแรงในหญิงตั้งครรภ์ ทารกแรกเกิด ผู้สูงอายุ และผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำ

ไฟดับหลังน้ำท่วม อาหารในตู้เย็นยังกินได้ไหม

ถ้าไฟดับไม่เกินประมาณ 4 ชั่วโมงและไม่ได้เปิดตู้บ่อย อาหารส่วนใหญ่มักยังใช้ได้ แต่อาหารเน่าเสียง่ายที่อยู่ในอุณหภูมิสูงกว่า 4 องศาเซลเซียสเกิน 2 ชั่วโมง หรือสัมผัสน้ำท่วม ควรทิ้ง ถ้าไม่แน่ใจ ให้ทิ้ง

ลิสทีเรีย ติดต่อทางไหน

ส่วนใหญ่ติดต่อจากการกินอาหารที่ปนเปื้อน เช่น เนื้อแปรรูปแช่เย็น ผักสด ผลไม้หั่น และนมที่ไม่ผ่านการพาสเจอไรซ์ หญิงตั้งครรภ์สามารถส่งต่อเชื้อไปยังทารกได้ ไม่ได้ติดต่อทางการหายใจแบบไข้หวัด

อาการลิสทีเรีย เป็นอย่างไร

คนทั่วไปอาจมีไข้ ปวดเมื่อย คลื่นไส้ ท้องเสีย ส่วนกลุ่มเสี่ยงอาจมีไข้สูง ปวดศีรษะ คอแข็ง สับสน หรือชัก อาการอาจเริ่มหลังกินอาหารหลายสัปดาห์ ควรพบแพทย์ทันทีถ้าอาการรุนแรง

ลิสทีเรีย อันตรายไหม สำหรับหญิงตั้งครรภ์

อันตราย หญิงตั้งครรภ์มีโอกาสติดเชื้อสูงกว่าคนทั่วไป และเชื้ออาจส่งผลให้แท้ง คลอดก่อนกำหนด หรือทารกติดเชื้อรุนแรง จึงควรงดอาหารเสี่ยงและพบแพทย์เมื่อมีไข้

เก็บอาหารในตู้เย็นแล้ว ลิสทีเรียหยุดโตไหม

ไม่หยุด ลิสทีเรียเติบโตได้ช้า ๆ แม้ในตู้เย็น จึงไม่ควรเก็บอาหารพร้อมกินไว้นาน และควรอุ่นอาหารเหลือให้ร้อนจัดก่อนกิน

ล้างตู้เย็นหลังน้ำท่วมอย่างไร

ตรวจระบบไฟก่อน ทิ้งอาหารที่ไม่แน่ใจ ถอดชั้นวางและลิ้นชักล้างด้วยน้ำอุ่นและน้ำยาล้างจาน ขัดร่องยางและถาดรองน้ำ ฆ่าเชื้อพื้นผิวตามฉลาก แล้วตั้งอุณหภูมิไม่เกิน 4 องศาเซลเซียส

พ่นฆ่าเชื้อแล้วกำจัดลิสทีเรียได้ไหม

ลิสทีเรียเป็นแบคทีเรีย ซึ่งอยู่ในกลุ่มเชื้อที่ CHEMGENE HLD4H ระบุว่าครอบคลุมในภาพรวม แต่ไม่มีผลทดสอบเฉพาะเชื้อนี้บนหน้าเว็บ สามารถขอข้อมูลจากทีมงานได้ และการพ่นไม่ได้ทำให้อาหารที่ปนเปื้อนกลับมาปลอดภัย

ต้องล้างครัวก่อนพ่นฆ่าเชื้อไหม

ต้องล้างก่อนเสมอ ขนโคลน ทิ้งอาหาร และล้างพื้นผิวให้สะอาด แล้วจึงพ่นฆ่าเชื้อ เพราะคราบสกปรกทำให้น้ำยาทำงานได้ไม่เต็มที่

พ่นฆ่าเชื้อแล้วเข้าบ้านหรือเปิดร้านได้เมื่อไหร่

ตามข้อมูลบริการ รอประมาณ 30 นาทีหลังพ่น และให้ทำตามเวลาที่ช่างแจ้งในหน้างาน ระหว่างพ่นทุกคนต้องออกจากโซน

บริการพ่นฆ่าเชื้อใกล้ฉัน รับงานเขตยานนาวา ช่องนนทรี บางโพงพางไหม

สอบถามได้ที่โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 ทีมงานจะแจ้งวันเวลาที่ให้บริการได้ตามคิวงาน WHD ตั้งอยู่ที่เขตบางแค กรุงเทพฯ

น้ำลดที่ยานนาวา ปี 2569 แล้ว ให้ WHD ช่วยปิดงานด้วยการพ่นฆ่าเชื้อ

ครัวที่ปลอดภัยเริ่มจากการทิ้งอาหารที่ไม่แน่ใจ ล้างตู้เย็นและพื้นผิวให้สะอาด แล้วปิดงานด้วยการพ่นฆ่าเชื้อโดยทีมงานที่มีประสบการณ์ หากบ้าน ร้านอาหาร หรืออาคารของคุณในแขวงช่องนนทรี แขวงบางโพงพาง หรือชุมชนริมเจ้าพระยาในเขตยานนาวาได้รับผลกระทบจากน้ำท่วม ปี 2569 ติดต่อเราเพื่อวางแผนงานได้เลย

บทความและบริการที่เกี่ยวข้อง

• บริการพ่นฆ่าเชื้อ World Health Disinfection
• น้ำยาฆ่าเชื้อ CHEMGENE HLD4H
• บริการอบโอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัย

แหล่งอ้างอิง

• ไทยพีบีเอส ประกาศเขตให้ความช่วยเหลือผู้ประสบอุทกภัย 29 ก.ย. 2569: https://www.thaipbs.or.th/news/content/558867
• เดลินิวส์ กทม.เตือนชุมชนโรงสี นอกแนวคันริมเจ้าพระยา 1 ต.ค. 2569: https://www.dailynews.co.th/news/6237649/
• กรมประชาสัมพันธ์ สถานการณ์อุทกภัย ข้อมูล ปภ. ณ 7 ต.ค. 2569: https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/33/iid/548715
• World Health Organization, Listeriosis: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/listeriosis
• CDC, Listeria: https://www.cdc.gov/listeria/
• CDC, Floods: https://www.cdc.gov/floods/
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข: https://ddc.moph.go.th/