ศูนย์พักพิงช่วงน้ำท่วม 2569 ที่พึ่งสำคัญ แต่ก็เป็นจุดที่เชื้อโรคแพร่ได้ง่าย

ตามรายงานของเดลินิวส์ที่อ้างข้อมูลกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ณ เวลา 06.00 น. วันที่ 5 ตุลาคม 2569 อุทกภัยส่งผลกระทบใน 26 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร รวม 1,270,151 ครัวเรือน ครอบครัวจำนวนไม่น้อยต้องออกจากบ้านไปพักในศูนย์พักพิงชั่วคราว ซึ่งมักตั้งอยู่ในโรงเรียน หอประชุม วัด อาคารเอนกประสงค์ หรือเต็นท์ในพื้นที่สูง

ศูนย์พักพิงเป็นที่พึ่งสำคัญที่ช่วยให้ผู้ประสบภัยมีที่นอน อาหาร และความปลอดภัย แต่ในมุมของสุขอนามัย นี่คือสถานการณ์ที่ท้าทายมาก เพราะคนจากหลายครอบครัวต้องอยู่รวมกันในพื้นที่จำกัด ใช้ห้องน้ำจำนวนน้อย กินอาหารจากโรงครัวเดียวกัน นอนเรียงกันบนเสื่อหรือที่นอนบริจาค และหลายคนยังต้องเดินลุยน้ำกลับไปดูบ้านทุกวัน องค์การอนามัยโลก (WHO) และหน่วยงานสาธารณสุขหลายแห่งจึงเน้นเรื่องน้ำสะอาด สุขาภิบาล และการล้างมือในศูนย์พักพิงเป็นพิเศษ

เมื่อมีผู้ป่วยหนึ่งคนในศูนย์ เชื้ออาจแพร่ไปถึงคนอื่นอีกหลายสิบคนได้ในเวลาไม่นาน การรู้ว่าเชื้อชนิดไหนควรระวังก่อน และซ่อนอยู่ตรงไหน จึงช่วยให้ผู้ดูแลศูนย์วางแผนได้ตรงจุด

กรณีตัวอย่าง: ศูนย์พักพิงในโรงเรียนที่ต้องรับมือท้องร่วงและตาแดงพร้อมกัน

เรื่องต่อไปนี้เป็นกรณีตัวอย่างที่เรียบเรียงจากสถานการณ์ที่พบบ่อยในศูนย์พักพิง ไม่ได้อ้างถึงสถานที่ใดโดยเฉพาะ

คุณอ้อยเป็นครูที่อาสาเป็นผู้ประสานงานศูนย์พักพิงในโรงเรียนประจำตำบลแห่งหนึ่ง อาคารเรียนสองชั้นถูกใช้เป็นที่พักของผู้อพยพราวร้อยกว่าคน ห้องเรียนชั้นบนกลายเป็นห้องนอนรวม โรงอาหารกลายเป็นโรงครัว และห้องน้ำนักเรียนไม่กี่ห้องต้องรองรับทุกคน น้ำประปาไหลไม่แรง บางวันต้องใช้น้ำจากถังที่รถนำมาส่ง

สัปดาห์แรกทุกอย่างเป็นไปด้วยดี แต่ในสัปดาห์ที่สอง เด็กหลายคนเริ่มท้องเสียและอาเจียน ผู้สูงอายุสองสามคนมีไข้และไอ จากนั้นมีคนตาแดงเพิ่มขึ้นทีละห้อง เด็กเล็กบางคนมีตุ่มในปาก และผู้ชายที่ลุยน้ำกลับไปดูบ้านทุกวันบ่นว่าเท้าเปื่อยคัน คุณอ้อยสังเกตว่าเสื่อและผ้าห่มบริจาคบางผืนเริ่มมีกลิ่นอับเพราะไม่มีที่ตากให้แห้ง

คุณอ้อยประสานกับโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลให้เข้ามาตรวจผู้ป่วย และเริ่มจัดระบบใหม่ทั้งหมด ตั้งแต่จุดล้างมือ การแยกผู้ป่วย การทำความสะอาดห้องน้ำ ไปจนถึงการทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อแบบแบ่งโซน บทเรียนของเธอคือ ในศูนย์พักพิง เชื้อโรคไม่ได้มาจากน้ำท่วมอย่างเดียว แต่มาจากการที่คนจำนวนมากต้องอยู่ร่วมกัน

เกณฑ์การจัดอันดับเชื้อโรคในศูนย์พักพิงผู้ประสบภัยน้ำท่วม

การจัดอันดับนี้เป็น การจัดอันดับเชิงบรรณาธิการของ WHD ไม่ใช่การจัดอันดับทางการ และไม่ใช่สถิติจากหน่วยงานใด เราไม่อ้างตัวเลขผู้ป่วยหรือเปอร์เซ็นต์ที่ไม่มีแหล่งที่มา โดยพิจารณาจากเกณฑ์ต่อไปนี้ร่วมกัน

• ความเชื่อมโยงกับสถานการณ์ภัยพิบัติ เชื้อนั้นถูกกล่าวถึงในคำแนะนำด้านสุขภาพสำหรับผู้ประสบภัยหรือศูนย์พักพิงของ WHO CDC และกรมควบคุมโรคบ่อยเพียงใด
• ความง่ายในการแพร่จากคนสู่คน ศูนย์พักพิงคือที่ที่คนอยู่ใกล้ชิดกันมาก เชื้อที่ติดต่อง่ายจึงได้คะแนนสูง
• ความรุนแรงต่อกลุ่มเปราะบาง เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังมีจำนวนมากในศูนย์พักพิง
• ความเกี่ยวข้องกับน้ำ อาหาร และห้องน้ำ ซึ่งเป็นจุดอ่อนหลักของศูนย์พักพิง
• ความคงทนในสิ่งแวดล้อม อธิบายเชิงคุณภาพว่าเชื้ออยู่บนพื้นผิว ผ้า หรือที่นอนได้นานพอจะเป็นปัญหาหรือไม่
• ผลต่อการดำเนินงานของศูนย์ เชื้อที่ทำให้อาสาสมัครและผู้ดูแลป่วยพร้อมกัน ทำให้ศูนย์ดูแลคนอื่นได้ยากขึ้น

ลำดับนี้อาจขยับได้ตามขนาดศูนย์ สภาพห้องน้ำ แหล่งน้ำ และกลุ่มคนที่พักอยู่ ผู้ดูแลศูนย์ควรประสานกับเจ้าหน้าที่สาธารณสุขในพื้นที่เสมอ

อันดับ 1: โนโรไวรัสและโรตาไวรัส (Norovirus, Rotavirus) ไวรัสท้องร่วงที่ระบาดเร็วที่สุดในศูนย์พักพิง

ทำไมอยู่อันดับ 1 ไวรัสท้องร่วงสองชนิดนี้เป็นตัวอย่างคลาสสิกของเชื้อที่ระบาดในที่ที่คนอยู่รวมกัน ติดต่อผ่านมือที่ปนเปื้อน อาหาร น้ำ และพื้นผิว โนโรไวรัสติดต่อง่ายมากแม้ได้รับเชื้อปริมาณน้อย ส่วนโรตาไวรัสพบบ่อยในเด็กเล็ก เมื่อห้องน้ำมีน้อยและการล้างมือไม่สะดวก ไวรัสจึงแพร่ได้เร็ว

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ห้องน้ำรวม ก๊อกน้ำ ขันตักน้ำที่ใช้ร่วมกัน ลูกบิดประตู โต๊ะกินข้าว ถาดอาหาร จุดแจกน้ำดื่ม และบริเวณที่มีผู้ป่วยอาเจียน

อาการและกลุ่มเสี่ยง อาเจียนเฉียบพลัน ท้องเสีย ปวดท้อง บางรายมีไข้ เด็กเล็กและผู้สูงอายุเสี่ยงขาดน้ำ หากซึม ปัสสาวะน้อย หรือถ่ายบ่อยมาก ต้องพบแพทย์หรือแจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขทันที

วิธีป้องกัน ตั้งจุดล้างมือด้วยสบู่ใกล้ห้องน้ำและโรงครัว แยกห้องน้ำสำหรับผู้มีอาการหากทำได้ ให้ผู้ป่วยงดช่วยงานครัว ทำความสะอาดคราบอาเจียนและอุจจาระอย่างถูกวิธีโดยสวมถุงมือ และใช้ภาชนะส่วนตัว

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร โนโรไวรัสเป็นหนึ่งในเชื้อที่ข้อมูลผลิตภัณฑ์ CHEMGENE HLD4H ระบุว่าครอบคลุม การพ่นฆ่าเชื้อห้องน้ำรวมและโรงครัวแบบแบ่งโซน หลังจากล้างทำความสะอาดแล้ว ช่วยลดความเสี่ยงการระบาดซ้ำ ส่วนโรตาไวรัสอยู่ในกลุ่มไวรัส หากต้องการผลทดสอบเฉพาะ สามารถขอข้อมูลจาก WHD ได้

อันดับ 2: ไวรัสทางเดินหายใจ ไข้หวัดใหญ่ RSV และโควิด-19 (Influenza, RSV, SARS-CoV-2) ในห้องนอนรวม

ทำไมอยู่อันดับ 2 การนอนรวมกันในห้องเรียนหรือหอประชุม ระยะห่างระหว่างที่นอนน้อย อากาศถ่ายเทไม่ดี และร่างกายที่อ่อนล้าจากความเครียด ทำให้ไวรัสทางเดินหายใจแพร่ได้ง่าย RSV เป็นเชื้อที่ต้องระวังมากในเด็กเล็กและผู้สูงอายุ

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ห้องนอนรวม จุดลงทะเบียน จุดแจกของ ราวบันได โต๊ะกินข้าว และพื้นที่ปิดที่มีคนแออัด

อาการและกลุ่มเสี่ยง ไข้ ไอ เจ็บคอ น้ำมูก หายใจเร็ว เด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยโรคเรื้อรังเสี่ยงอาการรุนแรง หากหายใจหอบหรือไข้สูงไม่ลด ต้องพบแพทย์

วิธีป้องกัน จัดที่นอนให้มีระยะห่างเท่าที่ทำได้ แยกพื้นที่ผู้ป่วย แจกหน้ากากอนามัย เปิดหน้าต่างระบายอากาศ ปิดปากเวลาไอจาม และล้างมือบ่อย

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร ไวรัสกลุ่มนี้ระบุชัดในข้อมูลบริการและข้อมูลผลิตภัณฑ์ของ WHD ได้แก่ โควิด-19 RSV ไข้หวัดใหญ่ H1N1 และ H5N1 การพ่นฆ่าเชื้อห้องนอนรวมในช่วงที่ผู้พักย้ายออกไปชั่วคราว เช่น ช่วงกลางวัน แล้วกลับเข้าตามเวลาที่ช่างแจ้ง ช่วยลดเชื้อบนพื้นผิวที่ใช้ร่วมกัน

อันดับ 3: อีโคไลและชิเกลลา (Escherichia coli, Shigella) จากห้องน้ำและน้ำใช้ที่ไม่สะอาด

ทำไมอยู่อันดับ 3 เมื่อจำนวนห้องน้ำไม่พอ ระบบส้วมอาจล้นหรือเต็มเร็ว ขณะที่น้ำใช้บางส่วนอาจมาจากแหล่งที่ไม่ได้ผ่านการบำบัด แบคทีเรียจากอุจจาระอย่างอีโคไลและชิเกลลาจึงแพร่ได้ง่าย ชิเกลลาเป็นต้นเหตุของโรคบิด ซึ่งติดต่อได้แม้รับเชื้อปริมาณน้อย

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ห้องน้ำ ส้วมเคลื่อนที่ ถังน้ำใช้ ขันน้ำ จุดล้างจาน และรองเท้าที่เปื้อนโคลนจากการลุยน้ำกลับบ้าน

อาการและกลุ่มเสี่ยง ท้องเสีย ปวดบิด ถ่ายมีมูกหรือเลือด มีไข้ เด็กเล็กและผู้สูงอายุเสี่ยงอาการรุนแรง หากถ่ายเป็นเลือดหรือมีไข้สูงต้องพบแพทย์

วิธีป้องกัน ใช้น้ำดื่มบรรจุขวดหรือน้ำที่ต้มสุก แยกถังน้ำดื่มกับน้ำใช้ มีจุดถอดรองเท้าก่อนเข้าพื้นที่นอน ทำความสะอาดห้องน้ำหลายรอบต่อวัน และล้างมือหลังเข้าห้องน้ำทุกครั้ง

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร หลังล้างห้องน้ำแล้ว การพ่นฆ่าเชื้อช่วยลดแบคทีเรียบนพื้น ผนัง และจุดสัมผัส เชื้อทั้งสองอยู่ในกลุ่มแบคทีเรียที่ข้อมูลผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมโดยทั่วไป หากต้องการผลทดสอบเฉพาะ สามารถขอได้จาก WHD

อันดับ 4: ไวรัสตับอักเสบเอ (Hepatitis A virus) จากอาหารและน้ำ

ทำไมอยู่อันดับ 4 ไวรัสตับอักเสบเอติดต่อทางอาหารและน้ำที่ปนเปื้อนอุจจาระ ระยะฟักตัวค่อนข้างนาน ทำให้ผู้ติดเชื้ออาจแพร่เชื้อก่อนรู้ตัว ในศูนย์พักพิงที่มีโรงครัวรวมและอาสาสมัครหลายคนช่วยเตรียมอาหาร ความเสี่ยงนี้จึงต้องใส่ใจ

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง โรงครัว เขียง ภาชนะ ถังน้ำ จุดแจกอาหาร และมือของผู้ปรุงอาหาร

อาการและกลุ่มเสี่ยง อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร คลื่นไส้ ปวดท้องด้านขวาบน ตัวเหลืองตาเหลือง ปัสสาวะสีเข้ม ผู้ใหญ่มักมีอาการชัดกว่าเด็ก หากตาเหลืองต้องพบแพทย์

วิธีป้องกัน ปรุงอาหารให้สุก ใช้น้ำสะอาด ให้ผู้ที่มีอาการงดปรุงอาหาร ล้างมือก่อนเตรียมอาหาร และปรึกษาแพทย์เรื่องวัคซีนตามความเหมาะสม

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร การพ่นฆ่าเชื้อโรงครัวและจุดแจกอาหารหลังทำความสะอาด ช่วยลดเชื้อบนพื้นผิวรอบ ๆ สำหรับพื้นผิวสัมผัสอาหารโดยตรง ควรล้างตามหลักสุขาภิบาลอาหาร ไวรัสตับอักเสบเออยู่ในกลุ่มไวรัส หากต้องการผลทดสอบเฉพาะ สามารถสอบถาม WHD

อันดับ 5: เอนเทอโรไวรัส ต้นเหตุโรคมือเท้าปาก (Enterovirus) ในมุมเด็กเล่น

ทำไมอยู่อันดับ 5 ศูนย์พักพิงมีเด็กเล็กจำนวนมาก และเด็ก ๆ มักเล่นด้วยกันทั้งวัน ใช้ของเล่นบริจาคร่วมกัน โรคมือเท้าปากติดต่อผ่านน้ำลาย น้ำมูก ตุ่มน้ำ และอุจจาระ จึงแพร่ได้เร็วในกลุ่มเด็ก

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง มุมเด็กเล่น ของเล่น เสื่อที่เด็กนั่ง จุดเปลี่ยนผ้าอ้อม และอ่างล้างมือที่เด็กใช้

อาการและกลุ่มเสี่ยง ไข้ เจ็บปาก แผลในปาก ตุ่มที่มือ เท้า และก้น เด็กเล็กเป็นกลุ่มเสี่ยงหลัก หากเด็กซึม อาเจียนบ่อย ไม่ยอมดื่มน้ำ หรือมีอาการผิดปกติทางระบบประสาท ต้องพบแพทย์ทันที

วิธีป้องกัน ล้างมือเด็กบ่อย ๆ แยกเด็กป่วย ทำความสะอาดของเล่นทุกวัน และกำจัดผ้าอ้อมใช้แล้วในถุงปิดสนิท

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร ไวรัสมือเท้าปากเป็นเชื้อที่หน้าบริการของ WHD ระบุไว้ การพ่นฆ่าเชื้อมุมเด็กเล่นและจุดเปลี่ยนผ้าอ้อมหลังทำความสะอาด ในช่วงที่เด็กย้ายไปอยู่ที่อื่นชั่วคราว จึงเหมาะสมมาก

อันดับ 6: อะดีโนไวรัส ต้นเหตุโรคตาแดง (Adenovirus) ที่แพร่ทางมือและผ้าเช็ดหน้า

ทำไมอยู่อันดับ 6 โรคตาแดงเป็นปัญหาที่พบบ่อยในช่วงน้ำท่วมและในที่ที่คนอยู่รวมกัน อะดีโนไวรัสเป็นสาเหตุสำคัญของตาแดงจากไวรัส ติดต่อผ่านมือที่สัมผัสน้ำตาหรือขี้ตาแล้วไปจับตา รวมถึงผ้าเช็ดหน้าและหมอนที่ใช้ร่วมกัน

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ผ้าขนหนู ปลอกหมอน ก๊อกน้ำ อ่างล้างหน้า ราวจับ และโต๊ะลงทะเบียน

อาการและกลุ่มเสี่ยง ตาแดง เคืองตา น้ำตาไหล ขี้ตามาก บางรายมีไข้หรือเจ็บคอร่วมด้วย ทุกวัยติดได้ หากปวดตามาก ตามัว หรือแพ้แสง ต้องพบแพทย์

วิธีป้องกัน ไม่ขยี้ตา ไม่ใช้ผ้าเช็ดหน้า ผ้าขนหนู หรือหมอนร่วมกัน ล้างมือบ่อย ๆ แยกผู้ป่วยตาแดง และซักผ้าของผู้ป่วยแยกต่างหาก

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร การพ่นฆ่าเชื้อจุดสัมผัสร่วมช่วยลดการส่งต่อเชื้อผ่านพื้นผิว อะดีโนไวรัสอยู่ในกลุ่มไวรัส ซึ่งข้อมูลผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมไวรัสหลายชนิด หากต้องการผลทดสอบเฉพาะเชื้อนี้ สามารถขอจาก WHD ได้

อันดับ 7: เชื้อโรคผิวหนัง สแตฟิโลคอคคัส สเตรปโตคอคคัส เชื้อราผิวหนัง และแคนดิดา (Staphylococcus aureus, Streptococcus, Dermatophytes, Candida)

ทำไมอยู่อันดับ 7 ผู้พักในศูนย์หลายคนต้องลุยน้ำกลับไปดูบ้าน เก็บของ หรือช่วยเพื่อนบ้าน เท้าและขาแช่น้ำนาน ผิวหนังเปื่อยง่าย มีแผลเล็ก ๆ จากเศษของมีคม ประกอบกับการอาบน้ำที่ไม่สะดวก ทำให้เกิดน้ำกัดเท้า ผื่นเชื้อรา และแผลติดเชื้อแบคทีเรียได้ง่าย นอกจากนี้ แผลที่ปนเปื้อนดินยังมีความเสี่ยงต่อบาดทะยักจากเชื้อ Clostridium tetani ด้วย

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ห้องอาบน้ำ พื้นเปียก เสื่อ รองเท้าที่ใช้ร่วมกัน และผ้าเช็ดตัว

อาการและกลุ่มเสี่ยง คัน แสบ ผิวลอก ซอกนิ้วเปื่อย แผลบวมแดง มีหนอง หรือมีไข้ ผู้ป่วยเบาหวานต้องระวังเป็นพิเศษ หากแผลลุกลามต้องพบแพทย์ ผู้ที่มีแผลจากของมีคมควรปรึกษาแพทย์เรื่องวัคซีนป้องกันบาดทะยัก

วิธีป้องกัน ใส่รองเท้าบู๊ตเมื่อลุยน้ำ ล้างเท้าด้วยสบู่และเช็ดให้แห้งทันที ทาแป้งหรือยาตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ ไม่ใช้รองเท้าและผ้าเช็ดตัวร่วมกัน

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร การพ่นฆ่าเชื้อห้องอาบน้ำและพื้นที่เปียกหลังทำความสะอาด ช่วยลดเชื้อบนพื้นผิว ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมแบคทีเรียและเชื้อรา หากต้องการผลทดสอบเฉพาะเชื้อ สามารถขอข้อมูลจาก WHD แต่การพ่นไม่ได้ทดแทนการดูแลแผล

อันดับ 8: ซัลโมเนลลา (Salmonella) จากอาหารปรุงจำนวนมากและอาหารบริจาค

ทำไมอยู่อันดับ 8 โรงครัวในศูนย์พักพิงต้องปรุงอาหารครั้งละมาก ๆ และมักมีอาหารบริจาคเข้ามาจากหลายแหล่ง หากเก็บอาหารที่ปรุงแล้วไว้นานในอุณหภูมิห้องหรือไม่มีตู้เย็นพอ ซัลโมเนลลาอาจเพิ่มจำนวนได้ อาหารเป็นพิษพร้อมกันหลายคนจึงเป็นความเสี่ยงที่ต้องระวัง

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง โรงครัว เขียง กล่องอาหาร ถังเก็บอาหาร ถังขยะเศษอาหาร และพื้นที่ที่มีแมลงวันหรือแมลงสาบ

อาการและกลุ่มเสี่ยง ไข้ ท้องเสีย ปวดท้อง คลื่นไส้ เด็ก ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำเสี่ยงอาการรุนแรง หากถ่ายเป็นเลือดหรือมีไข้สูงต้องพบแพทย์

วิธีป้องกัน แจกอาหารที่ปรุงสุกใหม่ ไม่เก็บอาหารปรุงแล้วไว้นาน แยกเขียงอาหารดิบกับอาหารสุก ทิ้งอาหารบริจาคที่ไม่แน่ใจความปลอดภัย และจัดการขยะเศษอาหารทุกวัน

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร ซัลโมเนลลาเป็นเชื้อที่ข้อมูลผลิตภัณฑ์ CHEMGENE HLD4H ระบุว่าครอบคลุม การพ่นฆ่าเชื้อบริเวณโรงครัว จุดทิ้งขยะ และพื้นที่ล้างจานหลังทำความสะอาด จึงช่วยลดการกระจายของเชื้อ

อันดับ 9: เชื้อเลปโตสไปรา ต้นเหตุโรคฉี่หนู (Leptospira) จากการลุยน้ำกลับบ้าน

ทำไมอยู่อันดับ 9 เชื้อนี้ไม่ได้ติดต่อจากคนสู่คนในศูนย์พักพิง จึงอยู่อันดับท้ายกว่าเชื้ออื่นในบริบทนี้ แต่ผู้พักจำนวนมากต้องลุยน้ำกลับไปดูบ้านทุกวัน และหนูอาจหนีน้ำมาอาศัยในพื้นที่ศูนย์ที่มีอาหาร ความเสี่ยงจึงยังสูง และเป็นโรคที่กรมควบคุมโรคเตือนทุกครั้งในช่วงน้ำท่วม

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ทางเดินที่น้ำท่วมขัง จุดเก็บอาหารและข้าวสารที่หนูเข้าถึงได้ จุดทิ้งขยะ และรองเท้าที่เปื้อนโคลน

อาการและกลุ่มเสี่ยง ไข้สูงเฉียบพลัน ปวดศีรษะ ปวดน่อง ตาแดง ผู้ที่ลุยน้ำและมีแผลที่เท้าหรือขาเสี่ยงที่สุด หากมีไข้และปวดน่องหลังลุยน้ำ ต้องรีบพบแพทย์และแจ้งประวัติการลุยน้ำ

วิธีป้องกัน สวมรองเท้าบู๊ตเมื่อลุยน้ำ ปิดแผลกันน้ำ ล้างเท้าด้วยสบู่หลังลุยน้ำ เก็บอาหารในภาชนะปิดสนิท และจัดการขยะไม่ให้ดึงดูดหนู

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร การพ่นฆ่าเชื้อจุดเก็บอาหาร จุดทิ้งขยะ และทางเข้าหลังทำความสะอาด ช่วยลดเชื้อบนพื้นผิว เลปโตสไปราอยู่ในกลุ่มแบคทีเรีย หากต้องการผลทดสอบเฉพาะ สามารถขอได้จาก WHD และการพ่นไม่ได้ทดแทนการควบคุมหนู

อันดับ 10: เชื้อราบนที่นอน เสื่อ และผ้าห่มบริจาค (Aspergillus, Penicillium, Cladosporium)

ทำไมอยู่อันดับ 10 ในช่วงฝนตกต่อเนื่อง ที่นอน เสื่อ หมอน และผ้าห่มในศูนย์พักพิงมักชื้นและไม่มีแดดให้ตาก บางชิ้นเปียกฝนหรือเปียกน้ำจากเท้าที่ลุยน้ำมา เชื้อราจึงขึ้นได้ง่าย ทำให้เกิดกลิ่นอับและกระตุ้นภูมิแพ้ ซึ่งยิ่งทำให้ผู้ที่มีโรคทางเดินหายใจอยู่แล้วมีอาการแย่ลง

จุดเสี่ยงในศูนย์พักพิง ที่นอนฟองน้ำ เสื่อ ผ้าห่ม กองเสื้อผ้าบริจาค มุมห้องที่อับชื้น และผนังที่มีรอยรั่ว

อาการและกลุ่มเสี่ยง จาม คัดจมูก ไอ แสบตา หอบหืดกำเริบ ผู้สูงอายุ เด็ก และผู้มีโรคปอดเรื้อรังควรระวัง

วิธีป้องกัน ตากที่นอนและผ้าห่มเมื่อมีแดด แยกชิ้นที่ขึ้นราออกทิ้ง ยกที่นอนให้พ้นพื้นเปียก เปิดหน้าต่างระบายอากาศ และจัดเก็บเสื้อผ้าบริจาคในที่แห้ง

การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อช่วยอย่างไร การพ่นฆ่าเชื้อพื้น ผนัง และพื้นผิวแข็งในห้องนอนรวมหลังทำความสะอาด ช่วยลดสปอร์เชื้อรา ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมเชื้อรา แต่ที่นอนและผ้าที่ขึ้นราหนักควรทิ้งหรือซักให้สะอาด ไม่ควรพึ่งการพ่นอย่างเดียว

สรุปตารางจัดอันดับเชื้อโรคในศูนย์พักพิงผู้ประสบภัยน้ำท่วม

ทำไมการกวาดถูทุกวันอย่างเดียวอาจไม่พอสำหรับศูนย์พักพิง

• คนเยอะ เวลาน้อย อาสาสมัครมีภาระหลายด้าน การทำความสะอาดมักทำได้แค่ผิวเผิน
• จุดสัมผัสมาก ก๊อกน้ำ ลูกบิด ราวจับ และโต๊ะถูกใช้ตลอดวัน
• น้ำยาไม่พอหรือผสมไม่ถูกสัดส่วน น้ำยาบริจาคมีหลายยี่ห้อ ผสมกันโดยไม่รู้อาจเกิดอันตราย
• พื้นที่ไม่ว่าง คนอยู่ตลอด ทำให้หาช่วงทำความสะอาดใหญ่ได้ยาก
• ต้องคืนพื้นที่ เมื่อปิดศูนย์ โรงเรียนหรือวัดต้องการความมั่นใจก่อนเปิดใช้ตามปกติ

บริการพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วมสำหรับศูนย์พักพิง กำจัดและช่วยป้องกันเชื้อโรคทั้ง 10 อันดับ

ตามข้อมูลบริการ บริการพ่นฆ่าเชื้อ ของ WHD ใช้ทีมช่างที่ผ่านการฝึกอบรม พ่นและ/หรือพ่นหมอกละเอียดแบบ ULV ด้วยน้ำยา CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อเกรดการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนประกอบของ Benzalkonium Chloride และ Didecyldimethylammonium Chloride ฆ่าเชื้อโรคได้หลากหลายสายพันธุ์ ครอบคลุมไวรัส แบคทีเรีย และเชื้อรา หน้าบริการระบุเชื้อ เช่น โควิด-19 RSV H1N1 H5N1 และไวรัสมือเท้าปาก พร้อมระบุประสิทธิภาพ 99.99% และระบุการรับรองหรือการอ้างอิงจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019 กลุ่มลูกค้ามีทั้งโรงพยาบาล โรงเรียน สำนักงาน และอาคารที่พักอาศัย

ขั้นตอนบริการ 5 ขั้นสำหรับศูนย์พักพิง

1. สำรวจและวางแผนร่วมกับผู้ดูแลศูนย์ ระบุโซนห้องน้ำ โรงครัว ห้องนอนรวม มุมเด็กเล่น และจุดเก็บอาหาร พร้อมตารางเวลาที่ผู้พักย้ายออกจากแต่ละโซนได้
2. ทำความสะอาดก่อน ล้างโคลน เก็บขยะ ทิ้งของที่ขึ้นราหรือเสียหาย และล้างพื้นผิว เพราะการพ่นต้องทำหลังทำความสะอาด
3. แบ่งโซนและย้ายคนออกชั่วคราว ให้ผู้พัก เด็ก ผู้สูงอายุ และสัตว์เลี้ยงออกจากโซนที่จะพ่นทั้งหมด เก็บอาหาร ยา และของใช้ส่วนตัวให้มิดชิด
4. พ่นฆ่าเชื้อ ช่างพ่นและพ่นหมอก ULV ในโซนที่ว่าง ทีละโซน
5. รอเวลาและกลับเข้าพื้นที่ ตามข้อมูลบริการ รอประมาณ 30 นาทีแล้วใช้พื้นที่ได้ตามปกติ โดยปฏิบัติตามเวลากลับเข้าที่ช่างแจ้ง และเปิดระบายอากาศ

เมื่อปิดศูนย์พักพิงแล้ว ยังสามารถพ่นฆ่าเชื้อทั้งอาคารก่อนคืนพื้นที่ให้โรงเรียน วัด หรือชุมชน และผู้ประสบภัยก็สามารถใช้บริการพ่นฆ่าเชื้อบ้านของตนเองหลังล้างโคลนก่อนกลับเข้าอยู่ เราไม่กล่าวอ้างว่าน้ำยาไม่มีสารตกค้าง ผู้ที่มีอาการป่วยควรพบแพทย์เสมอ

10 เหตุผลที่ศูนย์พักพิงและหน่วยงานควรพ่นฆ่าเชื้อกับ WHD

1. เหมาะกับพื้นที่ที่คนอยู่รวมกัน ช่วยลดเชื้อบนพื้นผิวที่ใช้ร่วมกันเป็นจำนวนมาก
2. น้ำยาเกรดการแพทย์ ใช้ CHEMGENE HLD4H ที่มีลูกค้ากลุ่มโรงพยาบาล
3. ครอบคลุมเชื้อที่ระบุชัด เช่น โนโรไวรัส ซัลโมเนลลา RSV ไข้หวัดใหญ่ โควิด-19 และไวรัสมือเท้าปาก ตามข้อมูลบริการและผลิตภัณฑ์
4. แบ่งโซนได้ยืดหยุ่น ไม่ต้องปิดศูนย์ทั้งหมด
5. รอไม่นาน ประมาณ 30 นาทีตามข้อมูลบริการ
6. ช่างผ่านการฝึกอบรม ทำงานร่วมกับอาสาสมัครและเจ้าหน้าที่ได้
7. พ่นหมอก ULV เข้าถึงพื้นที่กว้างได้ทั่วถึง
8. เหมาะกับการคืนพื้นที่ โรงเรียนและวัดมั่นใจก่อนเปิดใช้ตามปกติ
9. มีใบกำกับภาษี สะดวกสำหรับหน่วยงานและองค์กร
10. โปรโมชัน รับฟรีขวดสเปรย์ CHEMGENE และทิชชูเปียก WELLGIENIC สำหรับเช็ดจุดสัมผัส ดูรายละเอียด

ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อในศูนย์พักพิง

กรณีตัวอย่าง: ศูนย์พักพิงที่ควบคุมการระบาดได้และคืนโรงเรียนอย่างมั่นใจ

กรณีตัวอย่างนี้เรียบเรียงจากสถานการณ์ที่พบบ่อย ไม่ใช่รีวิวจากลูกค้าจริงรายใด

หลังจากเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเข้ามาตรวจและแนะนำ คุณอ้อยจัดทีมอาสาสมัครเป็นกะ ดูแลห้องน้ำ โรงครัว และห้องนอนรวม ตั้งจุดล้างมือเพิ่ม แยกห้องสำหรับผู้มีอาการท้องเสียและตาแดง และจัดตารางให้ผู้พักแต่ละอาคารออกไปทำกิจกรรมด้านนอกในช่วงกลางวัน ระหว่างนั้นทีมพ่นฆ่าเชื้อเข้าทำงานทีละโซนหลังทำความสะอาดแล้ว

เมื่อระดับน้ำลดลงและผู้อพยพทยอยกลับบ้าน โรงเรียนก็ทำความสะอาดครั้งใหญ่ ทิ้งที่นอนที่ขึ้นรา และพ่นฆ่าเชื้อทั้งอาคารก่อนเปิดเรียน ผู้ปกครองหลายคนสบายใจขึ้นเมื่อรู้ว่าโรงเรียนจัดการเรื่องสุขอนามัยอย่างเป็นขั้นตอน

เช็กลิสต์สุขอนามัยในศูนย์พักพิง ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อ

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเชื้อโรคในศูนย์พักพิงผู้ประสบภัยน้ำท่วม

พ่นฆ่าเชื้อขณะที่มีคนอยู่ในศูนย์ได้หรือไม่

ไม่ควรพ่นในโซนที่มีคนอยู่ ต้องย้ายผู้พักออกจากโซนนั้นก่อน แล้วกลับเข้าตามเวลาที่ช่างแจ้ง จึงต้องวางแผนแบ่งโซน

การจัดอันดับนี้เป็นข้อมูลทางการหรือไม่

ไม่ใช่ เป็นการจัดอันดับเชิงบรรณาธิการของ WHD ตามเกณฑ์ที่ระบุ อ้างอิงแนวทางทั่วไปจาก WHO CDC และกรมควบคุมโรค

ทำไมโรคฉี่หนูอยู่อันดับ 9 ทั้งที่อันตราย

เพราะในบริบทศูนย์พักพิง เราให้น้ำหนักกับเชื้อที่แพร่จากคนสู่คนมากกว่า โรคฉี่หนูยังอันตรายและต้องพบแพทย์ทันทีเมื่อมีไข้และปวดน่องหลังลุยน้ำ

พ่นฆ่าเชื้อแล้วไม่ต้องล้างมือได้ไหม

ไม่ได้ การล้างมือด้วยสบู่ยังเป็นวิธีป้องกันที่สำคัญที่สุดในศูนย์พักพิง การพ่นเป็นขั้นตอนเสริมที่ช่วยลดเชื้อบนพื้นผิว

หลังปิดศูนย์ โรงเรียนควรทำอะไรบ้าง

ทำความสะอาดใหญ่ ทิ้งของที่ขึ้นราหรือเสียหาย ตรวจห้องน้ำและระบบน้ำ แล้วจึงพ่นฆ่าเชื้อทั้งอาคารก่อนเปิดเรียน

ขอผลทดสอบน้ำยาสำหรับเชื้ออย่างอะดีโนไวรัสได้ไหม

ได้ ติดต่อ WHD เพื่อขอข้อมูลผลทดสอบสำหรับเชื้อที่หน่วยงานกังวล

รู้ลำดับเชื้อโรคแล้ว ให้ WHD ช่วยดูแลศูนย์พักพิงและคืนพื้นที่อย่างมั่นใจ

การจัดอันดับเชื้อโรคในศูนย์พักพิงผู้ประสบภัยน้ำท่วมช่วยให้ผู้ดูแลรู้ว่าควรเริ่มจากห้องน้ำ โรงครัว หรือห้องนอนรวม ขั้นต่อไปคือทำความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ และพ่นฆ่าเชื้อแบบแบ่งโซน เพื่อปกป้องผู้ประสบภัยที่กำลังเปราะบางที่สุด

จองบริการพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วม

โทร 065-556-6294 | LINE @whd268

บทความและบริการที่เกี่ยวข้อง

• บริการพ่นฆ่าเชื้อโรค World Health Disinfection
• น้ำยาฆ่าเชื้อ CHEMGENE HLD4H
• บริการอบโอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัย

แหล่งอ้างอิง

• เดลินิวส์ รายงานสถานการณ์อุทกภัยจาก ปภ. ณ 06.00 น. 5 ต.ค. 2569: https://www.dailynews.co.th/news/6249374/
• องค์การอนามัยโลก (WHO): https://www.who.int/news-room/fact-sheets
• CDC คำแนะนำหลังน้ำท่วม: https://www.cdc.gov/floods/
• กรมควบคุมโรค: https://ddc.moph.go.th/