น้ำท่วม 2569 กับความเสี่ยงจากเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วม

ตามรายงานข่าวของเดลินิวส์ที่อ้างข้อมูลกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) ณ เวลา 06.00 น. วันที่ 5 ตุลาคม 2569 อุทกภัยส่งผลกระทบใน 26 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร รวม 1,270,151 ครัวเรือน นอกจากบ้านเรือนแล้ว ยังมีร้านอาหาร แผงในตลาด โรงอาหาร และครัวของโรงเรียนอีกมากที่ต้องเปิดใหม่หลังน้ำลด สถานที่เหล่านี้เป็นจุดที่เชื้อแบคทีเรียจากน้ำท่วมอาจเดินทางต่อไปถึงคนจำนวนมากผ่านอาหารและภาชนะ

องค์การอนามัยโลก (WHO) และศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐ (CDC) ต่างแนะนำให้ถือว่าน้ำท่วมปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลและเชื้อโรคเสมอ และให้ทำความสะอาดพื้นผิวที่สัมผัสน้ำท่วมก่อน แล้วจึงฆ่าเชื้อ ส่วนกรมควบคุมโรคก็เตือนประชาชนทุกครั้งที่น้ำท่วมให้ระวังโรคฉี่หนู โรคอุจจาระร่วง และโรคติดต่อทางอาหารและน้ำ การเข้าใจว่าเชื้อแบคทีเรียแต่ละชนิดมาจากไหนและไปซ่อนตรงไหน จะช่วยให้การทำความสะอาดตรงจุดมากขึ้น

เกณฑ์การจัดอันดับเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วม (เชิงบรรณาธิการ ไม่ใช่การจัดอันดับทางการ)

การจัดอันดับนี้เป็นการจัดอันดับเชิงบรรณาธิการของทีม WHD เพื่อการให้ความรู้ ไม่ใช่การจัดอันดับอย่างเป็นทางการของหน่วยงานรัฐ และไม่ได้อิงตัวเลขผู้ป่วยในปีใดปีหนึ่ง เกณฑ์ที่เราใช้ได้แก่

• ความเชื่อมโยงกับน้ำท่วม เชื้อนั้นถูกกล่าวถึงในคำแนะนำหลังน้ำท่วมของ WHO, CDC และกรมควบคุมโรคบ่อยเพียงใด
• ความรุนแรงของโรค โรคที่เกิดอาจรุนแรงหรือมีภาวะแทรกซ้อนเพียงใด โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ป่วยโรคเรื้อรัง
• ความง่ายในการแพร่ ผ่านน้ำ อาหาร มือ พื้นผิว แผล หรือละอองน้ำ
• ความคงทนในสิ่งแวดล้อม อยู่ในดิน โคลน น้ำขัง หรือคราบเมือกในท่อได้ดีเพียงใด (อธิบายเชิงคุณภาพ)
• ผลของการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อ การล้างและพ่นฆ่าเชื้อพื้นผิวช่วยลดความเสี่ยงได้มากน้อยแค่ไหน

ผู้อ่านควรเข้าใจว่าลำดับนี้ไม่ได้บอกว่าเชื้ออันดับท้ายไม่อันตราย แต่เป็นการช่วยจัดลำดับความสำคัญของการป้องกันในบ้านและสถานประกอบการทั่วไป

กรณีตัวอย่าง: ร้านข้าวแกงในตลาดที่อยากเปิดขายให้เร็วที่สุด

(กรณีตัวอย่าง เรื่องเล่าจากสถานการณ์จริงที่พบบ่อย ไม่ได้อ้างถึงบุคคลจริง) ป้าแดงขายข้าวแกงในตลาดเทศบาลแห่งหนึ่งมานานกว่ายี่สิบปี ร้านอยู่ชั้นล่างของห้องแถว มีครัวด้านหลังติดกับรางระบายน้ำ ปีนี้น้ำท่วมสูงเกือบถึงโต๊ะอาหารอยู่หลายวัน น้ำเสียจากท่อระบายน้ำและห้องน้ำรวมของตลาดไหลย้อนเข้าครัว

เมื่อน้ำลด ป้าแดงกับลูกชายช่วยกันขนโคลน ล้างพื้นด้วยผงซักฟอก ราดน้ำยาฟอกขาว และล้างหม้อด้วยน้ำประปา ป้าแดงอยากเปิดร้านให้เร็วที่สุดเพราะไม่มีรายได้มาหลายวัน แต่ลูกชายสังเกตว่าเขียงไม้ยังมีกลิ่นแปลก ๆ ตู้แช่ที่ไฟดับนานยังมีน้ำซึมใต้ตู้ และร่องระหว่างกระเบื้องในครัวยังมีคราบโคลนสีดำติดอยู่ เขาจึงชวนแม่ทบทวนก่อนว่าเชื้อแบคทีเรียอะไรบ้างที่อาจค้างอยู่ และถ้าลูกค้าท้องเสียจะเกิดอะไรขึ้นกับร้านที่ขายมายี่สิบปี

คำถามของลูกชายป้าแดงคือคำถามเดียวกับเจ้าของร้านอาหารและเจ้าของบ้านจำนวนมากหลังน้ำท่วม การจัดอันดับด้านล่างจะช่วยตอบว่าควรระวังเชื้อใดก่อน และต้องทำความสะอาดตรงไหนเป็นพิเศษ

10 อันดับ จัดอันดับเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมที่ต้องรู้จัก

ข้อมูลต่อไปนี้เป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการรักษา หากมีไข้ ท้องเสียรุนแรง ถ่ายเป็นเลือด ปวดน่อง แผลอักเสบ หรือหายใจลำบากหลังสัมผัสน้ำท่วม ควรพบแพทย์และแจ้งประวัติการสัมผัสน้ำท่วม

หมายเหตุเพิ่มเติม: บาดทะยัก (Clostridium tetani) สปอร์ของเชื้อบาดทะยักอยู่ในดินและโคลน เข้าร่างกายทางแผลลึก ผู้ที่มีแผลระหว่างทำความสะอาดควรปรึกษาแพทย์เรื่องวัคซีนบาดทะยัก การพ่นฆ่าเชื้อไม่ได้ทดแทนวัคซีนหรือการดูแลแผล

แผนที่จุดเสี่ยง: เชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมซ่อนอยู่ตรงไหนในบ้านและร้านอาหาร

• ครัว: ซัลโมเนลลา อีโคไล แคมไพโลแบคเตอร์ สแตฟิโลค็อกคัส บนเขียง มีด เคาน์เตอร์ ตู้เย็น และผ้าเช็ดมือ
• ห้องน้ำ: อีโคไล ชิเกลลา ซูโดโมแนส บนพื้น ชักโครก ก๊อก และลูกบิด
• ชั้นล่างและลานบ้าน: เลปโตสไปรา เบอร์คโฮลเดอเรีย ในโคลนและน้ำขัง
• ระบบน้ำ: ลีจิโอเนลลาและซูโดโมแนสในท่อ ถังเก็บน้ำ และหัวฝักบัว
• จุดสัมผัสร่วม: ราวบันได สวิตช์ไฟ ลูกบิด โต๊ะกินข้าว และเคาน์เตอร์คิดเงินในร้าน
• ผ้าและวัสดุพรุน: ผ้าถูพื้น ฟองน้ำ ผ้าม่าน และพรมที่จมน้ำ ซึ่งมักต้องทิ้ง

ผลกระทบเมื่อเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมยังค้างอยู่

สุขภาพ: คนในบ้านท้องเสียซ้ำ ๆ เด็กขาดเรียน ผู้สูงอายุอ่อนเพลียจากภาวะขาดน้ำ และบางคนต้องพบแพทย์หลายครั้ง

ธุรกิจ: ร้านอาหารที่ลูกค้าท้องเสียเพียงไม่กี่รายอาจเสียชื่อเสียงที่สร้างมานาน และอาจต้องปิดร้านซ้ำเพื่อทำความสะอาดใหม่

ค่าใช้จ่าย: ค่ารักษา ค่าวัตถุดิบที่ต้องทิ้ง ค่าแรงที่เสียไป และค่าทำความสะอาดรอบสอง มักสูงกว่าการทำอย่างถูกขั้นตอนตั้งแต่แรก

ความมั่นใจ: ทั้งครอบครัวและลูกค้าต้องการความมั่นใจว่าสถานที่สะอาด การมีขั้นตอนฆ่าเชื้อที่ชัดเจนช่วยสร้างความมั่นใจนั้น

ทำไมการล้างด้วยผงซักฟอกหรือราดน้ำยาฟอกขาวอย่างเดียวยังไม่พอ

• คราบโคลนและไขมันบังเชื้อ หากไม่ขัดล้างให้สะอาดก่อน น้ำยาฆ่าเชื้อจะสัมผัสเชื้อไม่ทั่วถึง
• ร่องกระเบื้องและยาแนว เก็บโคลนและน้ำเสียไว้ลึก ต้องขัดด้วยแปรง
• เวลาสัมผัสไม่พอ ราดแล้วล้างออกทันที น้ำยาจึงทำงานได้ไม่เต็มที่
• ลืมจุดสัมผัสร่วม เช่น ลูกบิด สวิตช์ และเคาน์เตอร์คิดเงิน
• ผสมน้ำยาหลายชนิด อาจเกิดก๊าซอันตราย
• ไม่ได้ทิ้งวัสดุที่ทำความสะอาดไม่ได้ เช่น เขียงไม้ที่มีรอยแตก ฟองน้ำ และผ้าถูพื้น
• ใช้น้ำที่ไม่สะอาดล้าง ทำให้เชื้อกลับมาเกาะใหม่

CDC จึงแนะนำให้ทำความสะอาดก่อนแล้วจึงฆ่าเชื้อ และการพ่นฆ่าเชื้อโดยทีมที่ผ่านการฝึกอบรมช่วยให้การฆ่าเชื้อทั่วถึงและเป็นระบบมากขึ้น

บริการพ่นฆ่าเชื้อโรคหลังน้ำท่วม WHD: กำจัดและป้องกันเชื้อแบคทีเรียบนพื้นผิว

World Health Disinfection ให้บริการพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วมโดยช่างที่ผ่านการฝึกอบรม ใช้การพ่นและ/หรือพ่นหมอกละเอียดแบบ ULV (Ultra Low Volume) ให้น้ำยากระจายทั่วพื้นผิว ซอกมุม และจุดสัมผัสร่วม ตามข้อมูลบริการ น้ำยาที่ใช้คือ CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อระดับการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนประกอบของเบนซัลโคเนียมคลอไรด์และไดเดซิลไดเมทิลแอมโมเนียมคลอไรด์

ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์และบริการ ระบุว่าครอบคลุมแบคทีเรีย ไวรัส และเชื้อรา โดยมีชื่อเชื้อแบคทีเรียที่ระบุ เช่น ซัลโมเนลลา ไมโคแบคทีเรีย และเชื้อไอกรน (Bordetella pertussis) อ้างประสิทธิภาพ 99.99% และระบุว่าฆ่าเชื้อโรคได้หลากหลายสายพันธุ์ หน้าเว็บแสดงการรับรองหรือการอ้างอิงจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019 สำหรับเชื้อแบคทีเรียอื่นในรายการนี้ที่ไม่มีชื่อบนหน้าเว็บ เราบอกตามตรงว่าเป็นการครอบคลุมในกลุ่มแบคทีเรียตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ และยินดีส่งข้อมูลผลทดสอบเท่าที่มีให้พิจารณา

ขั้นตอนบริการสำหรับบ้านและร้านอาหารหลังน้ำท่วม

1. สำรวจ: ประเมินระดับน้ำ จุดที่น้ำเสียไหลย้อน ครัว ห้องน้ำ และพื้นที่เตรียมอาหาร เพื่อวางแผนโซน
2. ขนโคลนและล้างก่อน: ขนโคลน ทิ้งวัสดุที่ทำความสะอาดไม่ได้ และล้างพื้นผิวให้เรียบร้อย การพ่นฆ่าเชื้อทำหลังขั้นตอนนี้เสมอ
3. แบ่งโซน: ทุกคนและสัตว์เลี้ยงออกจากโซนที่พ่น เก็บวัตถุดิบ อาหาร และภาชนะที่ล้างแล้วให้มิดชิด
4. พ่นฆ่าเชื้อ: ช่างพ่นหรือพ่นหมอก ULV ที่พื้น ผนังช่วงล่าง เคาน์เตอร์ ตู้ ห้องน้ำ และจุดสัมผัสร่วม
5. กลับเข้าใช้พื้นที่: ตามข้อมูลบริการ รอประมาณ 30 นาทีแล้วใช้พื้นที่ได้ตามปกติ ให้ทำตามเวลาที่ช่างแจ้ง สำหรับพื้นผิวที่สัมผัสอาหาร ช่างจะแนะนำวิธีเช็ดล้างก่อนใช้งาน

เราไม่อ้างว่าน้ำยาไม่ทิ้งสารตกค้าง ตามข้อมูลบริการมีโปรโมชันแถมขวดสเปรย์ CHEMGENE และทิชชู่เปียก WELLGIENIC และออกใบกำกับภาษีได้ ลูกค้าของบริการมีทั้งโรงพยาบาล โรงเรียน ห้างสรรพสินค้า สนามบิน สำนักงาน สายการบิน ธนาคาร และอาคารที่พักอาศัย หากยังมีกลิ่นอับ สามารถเสริมด้วยบริการอบโอโซนได้

10 เหตุผลที่ควรพ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำท่วมเพื่อจัดการเชื้อแบคทีเรีย

1. ปิดงานหลังล้างโคลน ลดเชื้อแบคทีเรียที่ยังค้างบนพื้นผิว
2. เข้าถึงร่องและซอกมุม ที่ผ้าเช็ดและไม้ถูพื้นเข้าไม่ถึง
3. ครอบคลุมจุดสัมผัสร่วม ตามรายการตรวจของทีมพ่นฆ่าเชื้อ
4. น้ำยาระดับการแพทย์ ที่ระบุว่าครอบคลุมแบคทีเรีย ไวรัส และเชื้อรา
5. เหมาะกับร้านอาหารและครัว ที่ต้องเปิดขายอย่างมั่นใจ
6. ลดการใช้น้ำยาฟอกขาวเข้มข้น ที่กลิ่นแรงและกัดกร่อนพื้นผิวบางชนิด
7. ขั้นตอนชัดเจน จากสำรวจถึงกลับเข้าใช้พื้นที่
8. ช่างผ่านการฝึกอบรม รู้จุดที่น้ำเสียมักไหลย้อน
9. ออกใบกำกับภาษีได้ เหมาะกับร้านค้าและบริษัท
10. ติดต่อง่าย โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 เพื่อขอใบเสนอราคา

ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อ: ครัวและบ้านหลังน้ำท่วม

กรณีตัวอย่าง: ร้านข้าวแกงของป้าแดงกลับมาเปิดขายอีกครั้ง

(กรณีตัวอย่าง ไม่ใช่รีวิวลูกค้าจริง) หลังจากลูกชายป้าแดงติดต่อ WHD ทีมงานสำรวจร้านและแนะนำให้ทิ้งเขียงไม้ที่มีรอยแตก ฟองน้ำ ผ้าเช็ดมือ และวัตถุดิบทั้งหมดในตู้แช่ที่ไฟดับ ขัดร่องกระเบื้องด้วยแปรง ล้างตู้แช่และปล่อยให้แห้ง และเปิดน้ำไล่ท่อทุกจุด จากนั้นจึงนัดวันพ่นฆ่าเชื้อ

วันพ่น ป้าแดงและลูกชายออกจากร้าน เก็บหม้อและจานที่ล้างแล้วใส่ลังปิด ช่างพ่นพื้นครัว ผนังช่วงล่าง เคาน์เตอร์ โต๊ะลูกค้า ห้องน้ำ และเคาน์เตอร์คิดเงิน เมื่อพ้นเวลาที่ช่างแจ้ง ทั้งสองกลับเข้าร้าน เช็ดพื้นผิวที่สัมผัสอาหารตามคำแนะนำ แล้วเปิดขายในวันถัดไป พร้อมติดป้ายล้างมือที่อ่างและเพิ่มรอบทำความสะอาดจุดสัมผัสร่วมในช่วงเดือนแรก

เช็กลิสต์ป้องกันเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วม

ก่อนพ่นฆ่าเชื้อ

• สวมรองเท้าบูท ถุงมือยาง และปิดแผลก่อนทำความสะอาด
• ทิ้งอาหาร วัตถุดิบ และน้ำแข็งที่สัมผัสน้ำท่วมหรือไม่ได้แช่เย็นต่อเนื่อง
• ทิ้งเขียงไม้ที่มีรอยแตก ฟองน้ำ ผ้าเช็ดมือ และของเล่นนุ่มที่จมน้ำ
• ขนโคลนออกและขัดล้างพื้น ร่องกระเบื้อง และผนังช่วงล่าง
• เปิดน้ำไล่ท่อทุกจุด ล้างหัวฝักบัวและถังเก็บน้ำ
• ตรวจระบบไฟฟ้าก่อนเปิดตู้เย็นและตู้แช่

หลังพ่นฆ่าเชื้อ

• กลับเข้าพื้นที่ตามเวลาที่ช่างแจ้ง และเปิดระบายอากาศ
• เช็ดพื้นผิวที่สัมผัสอาหารตามคำแนะนำก่อนใช้งาน
• ล้างมือด้วยสบู่ก่อนปรุงอาหารและหลังเข้าห้องน้ำ
• ดื่มน้ำสะอาดหรือน้ำต้มสุก
• ทำความสะอาดจุดสัมผัสร่วมทุกวันในเดือนแรก
• สังเกตอาการไข้ ท้องเสีย ปวดน่อง หรือแผลอักเสบ และพบแพทย์ทันที

คำถามที่พบบ่อยเรื่องเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมและการพ่นฆ่าเชื้อ

เชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมอยู่บนพื้นผิวได้นานแค่ไหน
ขึ้นกับชนิดเชื้อ ความชื้น และวัสดุ บางชนิดอยู่ในดินและโคลนเปียกได้นาน จึงควรขนโคลนออก ทำให้แห้ง และฆ่าเชื้อโดยเร็ว เราไม่ระบุตัวเลขเพราะแตกต่างกันมากตามสภาพแวดล้อม

ร้านอาหารควรพ่นฆ่าเชื้อก่อนเปิดร้านไหม
ควรทำหลังจากขนโคลน ทิ้งวัตถุดิบที่ปนเปื้อน และล้างครัวเรียบร้อยแล้ว เพื่อช่วยลดเชื้อบนพื้นผิวก่อนกลับมาปรุงอาหาร

น้ำยาพ่นแล้วต้องล้างออกจากเคาน์เตอร์อาหารไหม
ช่างจะแนะนำวิธีดูแลพื้นผิวที่สัมผัสอาหารหลังพ่นในแต่ละงาน เราไม่อ้างว่าน้ำยาไม่ทิ้งสารตกค้าง

การพ่นฆ่าเชื้อช่วยเรื่องน้ำประปาที่ปนเปื้อนไหม
ไม่ได้ การพ่นฆ่าเชื้อดูแลพื้นผิว ส่วนน้ำดื่มและระบบท่อต้องให้ผู้ให้บริการน้ำหรือช่างตรวจ และควรดื่มน้ำต้มหรือน้ำบรรจุขวดจนกว่าจะแน่ใจ

ต้องตรวจเชื้อก่อนพ่นไหม
โดยทั่วไปไม่จำเป็นสำหรับบ้านและร้านค้า เพราะหลักการคือทำความสะอาดแล้วฆ่าเชื้อเหมือนกัน หากต้องการผลทดสอบของน้ำยากับเชื้อเฉพาะ สามารถขอจาก WHD ได้

ถ้ามีคนในบ้านท้องเสียอยู่แล้วควรทำอย่างไร
พาไปพบแพทย์ ดื่มน้ำให้เพียงพอตามคำแนะนำแพทย์ แยกห้องน้ำถ้าทำได้ และทำความสะอาดแล้วฆ่าเชื้อห้องน้ำบ่อยขึ้น

จัดการเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมให้จบ ด้วยบริการพ่นฆ่าเชื้อจาก WHD

เมื่อจัดอันดับเชื้อแบคทีเรียหลังน้ำท่วมครบทั้ง 10 อันดับแล้ว จะเห็นว่าเชื้อส่วนใหญ่มาจากโคลน น้ำเสีย และจุดสัมผัสร่วม ให้ทีม WHD ช่วยปิดงานหลังล้างโคลนด้วยการพ่นฆ่าเชื้ออย่างเป็นระบบ เพื่อกำจัดและป้องกันเชื้อแบคทีเรียบนพื้นผิวในบ้าน ร้านอาหาร และอาคารของคุณ

โทร 065-556-6294 · LINE @whd268

บทความและบริการที่เกี่ยวข้อง

• บริการพ่นฆ่าเชื้อ World Health Disinfection
• น้ำยาฆ่าเชื้อ CHEMGENE HLD4H
• บริการอบโอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัย

แหล่งอ้างอิง

• เดลินิวส์: สรุปสถานการณ์อุทกภัย ข้อมูล ปภ. 5 ต.ค. 2569
• WHO Fact sheets
• CDC: Floods
• กรมควบคุมโรค