เรื่องเล่าจากสถานการณ์จริงที่พบบ่อย: คืนแรกในศูนย์พักพิงที่บ้านสร้าง

เรื่องเล่านี้เป็นกรณีตัวอย่างที่สร้างขึ้นจากสถานการณ์ที่พบบ่อยในศูนย์พักพิงช่วงน้ำท่วม ไม่ได้อ้างถึงบุคคลจริง

ป้าสมใจอายุหกสิบกว่าปี อาศัยอยู่กับหลานสองคนในตำบลหนึ่งของอำเภอบ้านสร้าง ช่วงต้นเดือนตุลาคม น้ำที่ไหลมาจากตัวเมืองและอำเภอศรีมโหสถค่อย ๆ สูงขึ้นทุกวัน จากที่เคยท่วมแค่ลานบ้าน ไม่กี่วันก็เข้ามาถึงใต้ถุนและไหลเข้าห้องครัว ลูกชายที่ทำงานต่างจังหวัดโทรมาบอกให้ย้ายไปอยู่ศูนย์พักพิงก่อน ป้าสมใจจึงเก็บเสื้อผ้า ยาประจำตัว และเอกสารสำคัญใส่ถุง แล้วนั่งเรือของอาสาสมัครไปยังอาคารที่ทางท้องถิ่นจัดไว้

คืนแรกในศูนย์ ทุกคนยังพอใจที่ได้อยู่ในที่แห้ง มีข้าวกล่องและน้ำดื่มแจก แต่พอถึงวันที่สาม ป้าเริ่มสังเกตว่าห้องน้ำมีกลิ่นแรงขึ้นทุกวัน เพราะคนใช้มากกว่าที่ระบบรองรับ พื้นทางเดินเปียกโคลนจากรองเท้าของคนที่เดินลุยน้ำกลับไปดูบ้าน เด็กเล็กในห้องข้าง ๆ เริ่มไอและมีน้ำมูก ส่วนหลานคนเล็กของป้าบ่นปวดท้องและถ่ายเหลวหลังกินขนมที่วางไว้บนเสื่อ ป้าไม่แน่ใจว่าเป็นเพราะอาหาร น้ำ หรือมือที่ไม่ได้ล้าง แต่สิ่งที่รู้แน่ ๆ คือในห้องโถงเดียวกันมีคนนอนอยู่หลายสิบคน ถ้ามีใครป่วย คนอื่นก็มีโอกาสติดได้ง่าย

เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครทำงานกันเต็มที่ ทั้งแจกของ ทำอาหาร และดูแลผู้สูงอายุ แต่การทำความสะอาดอาคารทั้งหลังอย่างเป็นระบบเป็นงานที่ต้องใช้ทั้งคน เวลา และความรู้เรื่องสารเคมี ซึ่งในภาวะฉุกเฉินมักไม่มีใครมีเวลาพอ คำถามที่ผู้ดูแลศูนย์หลายแห่งเจอจึงเหมือนกัน คือ จะทำอย่างไรให้พื้นที่ที่คนอยู่รวมกันสะอาดและปลอดภัยขึ้น และเมื่อน้ำลดแล้วชาวบ้านกลับบ้าน จะส่งคืนอาคาร เช่น โรงเรียน ให้กลับไปใช้งานตามปกติได้อย่างมั่นใจได้อย่างไร

น้ำท่วมอำเภอบ้านสร้าง ปราจีนบุรี 2569 และการเปิดศูนย์พักพิง: ข้อเท็จจริงจากรายงานข่าว

ตามรายงานของมติชนออนไลน์ เมื่อวันที่ 2 ตุลาคม 2569 มวลน้ำจากตัวเมืองปราจีนบุรีและอำเภอศรีมโหสถไหลมารวมที่อำเภอบ้านสร้าง ทำให้ระดับน้ำเพิ่มสูงขึ้นและท่วมขังทุกตำบลของอำเภอ ชาวบ้านเริ่มอพยพเข้าศูนย์พักพิงซึ่งเปิดไว้ 13 แห่ง โดยในขณะนั้นมีผู้อพยพเข้าพัก 69 คน ตัวเลขดังกล่าวเป็นข้อมูล ณ วันที่รายงาน และสถานการณ์น้ำรวมถึงจำนวนผู้เข้าพักในศูนย์อาจเปลี่ยนแปลงได้ทุกวัน ผู้อ่านควรติดตามประกาศล่าสุดจากอำเภอและจังหวัด

ในภาพรวมระดับประเทศ กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ปภ.) รายงานเมื่อเวลา 06.00 น. วันที่ 5 ตุลาคม 2569 ว่ามีพื้นที่ได้รับผลกระทบจากน้ำท่วม 26 จังหวัดและกรุงเทพมหานคร รวมประชาชนได้รับผลกระทบ 1,270,151 ครัวเรือน ตามที่เดลินิวส์รายงาน ตัวเลขนี้สะท้อนว่าน้ำท่วมปี 2569 เป็นเหตุการณ์ในวงกว้าง และศูนย์พักพิงในหลายจังหวัดต้องรับผู้อพยพในช่วงเวลาเดียวกัน

สิ่งที่น่าสนใจในกรณีบ้านสร้างคือ ศูนย์พักพิงถูกเปิดหลายจุดกระจายไปตามพื้นที่ ซึ่งช่วยให้ผู้อพยพไม่ต้องเดินทางไกลจากบ้าน แต่ก็หมายความว่าแต่ละจุดมีทรัพยากรจำกัด ทั้งจำนวนห้องน้ำ อุปกรณ์ทำความสะอาด และคนดูแล เมื่อน้ำท่วมนานหลายวันหรือหลายสัปดาห์ การรักษาสุขอนามัยในแต่ละศูนย์จึงต้องอาศัยแผนที่ชัดเจน รวมถึงการทำความสะอาดและฆ่าเชื้อพื้นผิวเป็นระยะ

ข้อควรทราบ: บทความนี้ไม่ได้ระบุว่าศูนย์พักพิงแห่งใดในอำเภอบ้านสร้างมีผู้ป่วยหรือมีปัญหาสุขอนามัย เรื่องเล่าและกรณีตัวอย่างในบทความเป็นการจำลองเพื่ออธิบายความเสี่ยงที่พบได้ทั่วไปในศูนย์พักพิงช่วงน้ำท่วม

ทำไมศูนย์พักพิงหลังน้ำท่วมจึงเป็นจุดเสี่ยงของเชื้อโรค

ศูนย์พักพิงคือพื้นที่ที่ปัจจัยเสี่ยงหลายอย่างมาอยู่รวมกันในเวลาเดียวกัน ข้อแรกคือความแออัด คนจากหลายครอบครัวนอนเรียงกันบนเสื่อหรือเตียงสนาม ระยะห่างระหว่างคนน้อยกว่าในบ้านมาก เชื้อที่แพร่ทางละอองฝอยจากการไอหรือจาม เช่น ไข้หวัดใหญ่ อาร์เอสวี (RSV) และโควิด-19 จึงมีโอกาสส่งต่อกันได้ง่าย โดยเฉพาะในห้องที่ปิดทึบและอากาศถ่ายเทไม่ดี

ข้อที่สองคือห้องน้ำและระบบสุขาภิบาลที่ทำงานเกินกำลัง เมื่อห้องน้ำถูกใช้มากกว่าที่ออกแบบไว้ การทำความสะอาดตามรอบเดิมจะไม่ทัน คราบสิ่งปฏิกูลที่หลงเหลือตามโถส้วม ก๊อกน้ำ ลูกบิด และพื้นที่เปียกชื้น เป็นแหล่งของเชื้อกลุ่มที่ทำให้ท้องร่วง เช่น โนโรไวรัส ซัลโมเนลลา และแบคทีเรียจากอุจจาระอื่น ๆ ซึ่งติดต่อผ่านมือที่สัมผัสพื้นผิวปนเปื้อนแล้วเข้าปาก

ข้อที่สามคือโคลนและน้ำท่วมที่ติดเข้ามากับคน ผู้อพยพจำนวนมากยังต้องเดินลุยน้ำกลับไปดูบ้าน ดูสัตว์เลี้ยง หรือขนของ รองเท้า เสื้อผ้า และถุงสัมภาระจึงพาโคลนและน้ำที่อาจปนเปื้อนน้ำเสียกลับเข้ามาในศูนย์ ทางเข้า บันได และทางเดินจึงเป็นจุดที่สกปรกเร็วที่สุด น้ำท่วมยังอาจมีปัสสาวะของหนูปนอยู่ ซึ่งเกี่ยวข้องกับโรคเลปโตสไปโรซิสหรือโรคฉี่หนู

ข้อที่สี่คือกลุ่มคนเปราะบางที่มีสัดส่วนสูง ผู้ที่ต้องเข้าศูนย์พักพิงมักเป็นผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้ป่วยโรคเรื้อรัง และผู้พิการ ซึ่งเป็นกลุ่มที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอหรือเคลื่อนไหวลำบาก การติดเชื้อแม้เพียงเล็กน้อยก็อาจทำให้อาการรุนแรงกว่าคนทั่วไป ข้อสุดท้ายคือความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ ซึ่งทำให้ร่างกายรับมือกับเชื้อได้แย่ลง

ทั้งหมดนี้ทำให้องค์การอนามัยโลก (WHO) และหน่วยงานสาธารณสุขในหลายประเทศให้ความสำคัญกับน้ำสะอาด สุขาภิบาล และการล้างมือ (WASH) ในศูนย์พักพิงเป็นอันดับต้น ๆ การทำความสะอาดและฆ่าเชื้อพื้นผิวเป็นส่วนหนึ่งของแนวทางนี้ แต่ต้องทำควบคู่กับการล้างมือ น้ำดื่มสะอาด การจัดการขยะ และการแยกผู้ป่วยอย่างเหมาะสม

เชื้อโรคที่ต้องระวังในศูนย์พักพิงช่วงน้ำท่วม

เชื้อที่พบได้ในศูนย์พักพิงช่วงน้ำท่วมแบ่งได้เป็นหลายกลุ่ม การรู้จักแต่ละกลุ่มช่วยให้ผู้ดูแลศูนย์วางแผนทำความสะอาดได้ตรงจุดมากขึ้น

1. เชื้อทางเดินอาหารที่ทำให้ท้องร่วง

ได้แก่ โนโรไวรัส โรต้าไวรัส ซัลโมเนลลา และแบคทีเรียจากอุจจาระ เช่น อีโคไล อาการที่พบบ่อยคือคลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง และถ่ายเหลว เชื้อกลุ่มนี้ติดต่อผ่านอาหาร น้ำ และมือที่สัมผัสพื้นผิวปนเปื้อน โนโรไวรัสขึ้นชื่อว่าแพร่เร็วในที่ที่คนอยู่รวมกัน และติดอยู่บนพื้นผิวได้นาน ห้องน้ำ อ่างล้างมือ โต๊ะกินข้าว และพื้นที่เตรียมอาหารจึงเป็นจุดที่ต้องดูแลมากที่สุด

2. เชื้อทางเดินหายใจ

ได้แก่ ไข้หวัดใหญ่ อาร์เอสวี และโควิด-19 ซึ่งแพร่ทางละอองฝอยและการสัมผัสพื้นผิวที่มีเชื้อแล้วมาจับจมูกหรือปาก เด็กเล็กและผู้สูงอายุมีโอกาสมีอาการรุนแรงกว่า ห้องนอนรวมที่อากาศถ่ายเทไม่ดีเป็นสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการแพร่เชื้อกลุ่มนี้

3. โรคมือเท้าปากในเด็ก

เกิดจากเชื้อไวรัสกลุ่มเอนเทอโรไวรัส พบบ่อยในเด็กเล็ก ติดต่อผ่านน้ำลาย น้ำมูก ตุ่มน้ำ และอุจจาระ ของเล่นที่เด็กใช้ร่วมกัน เสื่อ และพื้นที่เล่นในศูนย์พักพิงเป็นจุดที่ควรทำความสะอาดบ่อย

4. เชื้อจากน้ำท่วมและสัตว์พาหะ

โรคเลปโตสไปโรซิส หรือโรคฉี่หนู เป็นโรคที่ต้องระวังเป็นพิเศษหลังน้ำท่วม เชื้อเข้าสู่ร่างกายทางบาดแผลหรือเยื่อบุเมื่อสัมผัสน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนปัสสาวะสัตว์ อาการคือไข้สูง ปวดศีรษะ และปวดกล้ามเนื้อโดยเฉพาะน่อง ผู้ที่มีอาการเหล่านี้หลังลุยน้ำต้องรีบพบแพทย์ทันที การพ่นฆ่าเชื้อในอาคารไม่ได้ป้องกันการติดเชื้อจากการลุยน้ำภายนอก

5. เชื้อราและโรคผิวหนัง

ความชื้นจากเสื้อผ้าเปียก ผ้าห่ม และฟูกที่ไม่แห้ง ทำให้เชื้อราเติบโตได้ดี ทั้งบนผนัง พื้น และสิ่งของ ผู้ที่ต้องแช่น้ำนาน ๆ มักมีปัญหาน้ำกัดเท้าและผื่นผิวหนัง นอกจากนี้ยังต้องระวังโรคตาแดงซึ่งแพร่ได้ง่ายในที่แออัดผ่านมือและผ้าเช็ดหน้าที่ใช้ร่วมกัน

สำหรับคำถามว่าน้ำยาที่ WHD ใช้ครอบคลุมเชื้อใดบ้าง ตามข้อมูลบริการและข้อมูลผลิตภัณฑ์ของ WHD น้ำยา CHEMGENE HLD4H ระบุว่าครอบคลุมเชื้อหลายชนิด เช่น โควิด-19 อาร์เอสวี ไข้หวัดใหญ่ H1N1 และ H5N1 เชื้อไวรัสโรคมือเท้าปาก โนโรไวรัส ซัลโมเนลลา ไมโคแบคทีเรีย เชื้อไอกรน รวมถึงแบคทีเรียและเชื้อราโดยทั่วไป ส่วนเชื้ออื่นที่กล่าวถึงข้างต้น เช่น อีโคไล โรต้าไวรัส และเชื้อเลปโตสไปรา จัดอยู่ในกลุ่มแบคทีเรียหรือไวรัสที่ผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมในภาพรวม หากต้องการข้อมูลผลทดสอบเฉพาะเชื้อ สามารถสอบถามทีมงาน WHD ได้โดยตรง

จุดสัมผัสบ่อยในศูนย์พักพิงที่ต้องพ่นฆ่าเชื้อเป็นพิเศษ

การพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิงให้ได้ผล ไม่ได้หมายถึงการพ่นทุกตารางเมตรเท่ากัน แต่ต้องรู้ว่าจุดใดที่คนจับบ่อยที่สุดและจุดใดที่สกปรกเร็วที่สุด จากลักษณะการใช้งานของศูนย์พักพิงทั่วไป จุดที่ควรให้ความสำคัญมีดังนี้

• ห้องน้ำและห้องส้วม ทั้งโถส้วม ที่กดชักโครก ขันน้ำ ก๊อก อ่างล้างมือ ประตู กลอน และผนังรอบโถ ซึ่งเป็นจุดที่สัมผัสสิ่งปฏิกูลโดยตรง
• ทางเข้าและบันได พื้นที่ที่โคลนและน้ำจากภายนอกถูกพาเข้ามา ราวบันได และประตูหลักที่ทุกคนต้องจับ
• พื้นที่ครัวกลางและจุดแจกอาหาร โต๊ะเตรียมอาหาร โต๊ะวางข้าวกล่อง ถังน้ำดื่ม และพื้นรอบครัว (โดยต้องเก็บอาหารและภาชนะออกก่อนพ่นเสมอ)
• ห้องนอนรวม พื้นที่วางเสื่อหรือเตียงสนาม ผนังที่คนพิง และขอบหน้าต่าง
• จุดสัมผัสบ่อย ลูกบิด สวิตช์ไฟ ปลั๊กไฟสำหรับชาร์จโทรศัพท์ เก้าอี้ โต๊ะลงทะเบียน และรีโมตพัดลม
• มุมเด็กเล่นและมุมผู้สูงอายุ ของเล่น เสื่อ ราวจับ และรถเข็นที่ใช้ร่วมกัน
• จุดพยาบาลหรือจุดคัดกรอง โต๊ะตรวจ เตียงพัก และพื้นที่แยกผู้ที่มีอาการป่วย
• จุดทิ้งขยะและที่ตากผ้า ถังขยะ ฝาถัง และพื้นที่รอบ ๆ ซึ่งมักมีน้ำขังและกลิ่น

จุดเหล่านี้ต้องได้รับการทำความสะอาดด้วยน้ำและสารทำความสะอาดก่อนเสมอ เพราะคราบโคลนและคราบสกปรกจะลดประสิทธิภาพของน้ำยาฆ่าเชื้อ เมื่อพื้นผิวสะอาดแล้ว การพ่นฆ่าเชื้อจึงจะช่วยจัดการเชื้อที่ยังหลงเหลืออยู่ได้ดีขึ้น

ผลกระทบเมื่อศูนย์พักพิงไม่ได้รับการทำความสะอาดและฆ่าเชื้ออย่างเป็นระบบ

ด้านสุขภาพ: เมื่อเชื้อแพร่ในศูนย์พักพิง ผู้ป่วยหนึ่งคนอาจกลายเป็นหลายคนในเวลาไม่กี่วัน ผู้สูงอายุที่มีโรคประจำตัวอาจมีอาการแทรกซ้อน เด็กเล็กที่ท้องร่วงเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ ทำให้ต้องส่งต่อโรงพยาบาลในช่วงที่การเดินทางยากลำบากเพราะถนนถูกน้ำท่วม

ด้านภาระงาน: เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครที่มีจำนวนจำกัดต้องแบ่งเวลามาดูแลผู้ป่วย จัดหายา และประสานรถรับส่ง แทนที่จะได้ทำงานช่วยเหลือด้านอื่น หากเจ้าหน้าที่เองติดเชื้อ ศูนย์ก็ขาดคนทำงานทันที

ด้านความเชื่อมั่น: หากมีข่าวว่าศูนย์พักพิงแห่งหนึ่งมีคนป่วยหลายราย ชาวบ้านบางส่วนอาจลังเลที่จะอพยพ และเลือกอยู่ในบ้านที่น้ำท่วม ซึ่งเสี่ยงต่อความปลอดภัยมากกว่า การดูแลสุขอนามัยที่ดีจึงส่งผลต่อการตัดสินใจอพยพของคนทั้งชุมชน

ด้านการคืนอาคาร: ศูนย์พักพิงจำนวนมากคือโรงเรียน วัด หรืออาคารของท้องถิ่น เมื่อชาวบ้านกลับบ้านแล้ว อาคารต้องกลับไปทำหน้าที่เดิม ถ้าไม่มีการทำความสะอาดใหญ่และฆ่าเชื้อก่อนส่งคืน นักเรียนหรือผู้ใช้อาคารรายต่อไปอาจต้องเผชิญกับกลิ่นอับ เชื้อรา และความกังวลว่าพื้นที่ปลอดภัยหรือไม่

ด้านค่าใช้จ่าย: การปล่อยให้เชื้อราลุกลามบนผนังและพื้นไม้ หรือปล่อยให้ห้องน้ำสกปรกจนต้องรื้อซ่อม มักมีค่าใช้จ่ายสูงกว่าการทำความสะอาดและฆ่าเชื้ออย่างถูกวิธีตั้งแต่แรก

ทำไมการทำความสะอาดแบบเดิมในศูนย์พักพิงจึงยังไม่พอ

ในภาวะฉุกเฉิน วิธีที่ศูนย์พักพิงหลายแห่งใช้คือกวาด ถูพื้นด้วยน้ำยาถูพื้น และราดน้ำยาซักผ้าขาวในห้องน้ำ วิธีเหล่านี้มีประโยชน์และควรทำต่อไป แต่มีข้อจำกัดที่ควรรู้

• ถูพื้นด้วยไม้ถูผืนเดียวทั้งอาคาร: ถ้าไม่ได้ซักหรือเปลี่ยนน้ำบ่อย ไม้ถูพื้นอาจพาเชื้อจากห้องน้ำไปกระจายในห้องนอนแทนที่จะเก็บออก
• ใช้น้ำยาซักผ้าขาวโดยไม่ได้ผสมตามสัดส่วน: ผสมเข้มเกินไปทำให้กลิ่นฉุนระคายเคืองทางเดินหายใจของคนที่นอนอยู่ใกล้ ๆ ผสมจางเกินไปก็อาจไม่ได้ผล และที่อันตรายคือการผสมกับน้ำยาล้างห้องน้ำชนิดกรด ซึ่งทำให้เกิดก๊าซพิษ
• เช็ดแค่จุดที่มองเห็น: ลูกบิด สวิตช์ ขอบโต๊ะ และใต้เตียงสนาม มักถูกมองข้าม ทั้งที่เป็นจุดที่มือสัมผัสมากที่สุด
• ไม่มีเวลาสัมผัสเชื้อ: น้ำยาฆ่าเชื้อส่วนใหญ่ต้องอยู่บนพื้นผิวช่วงเวลาหนึ่งจึงจะได้ผล การฉีดแล้วเช็ดออกทันทีอาจไม่ได้ผลตามที่คาด
• ใช้น้ำหอมหรือสเปรย์ปรับอากาศ: ช่วยกลบกลิ่นได้ชั่วคราว แต่ไม่ได้ฆ่าเชื้อ และอาจทำให้ผู้ที่เป็นภูมิแพ้หรือโรคหอบหืดมีอาการ
• อาสาสมัครไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน: การทำความสะอาดห้องน้ำที่ปนเปื้อนสิ่งปฏิกูลโดยไม่มีถุงมือ หน้ากาก และรองเท้าบูต ทำให้ผู้ทำความสะอาดเสี่ยงติดเชื้อเอง

นี่ไม่ได้หมายความว่าการทำความสะอาดของอาสาสมัครไม่มีค่า ตรงกันข้าม การทำความสะอาดประจำวันคือหัวใจของสุขอนามัยในศูนย์ แต่ในบางช่วง เช่น ก่อนเปิดรับผู้อพยพ ระหว่างที่มีการย้ายผู้อพยพไปอีกโซน หรือหลังปิดศูนย์ การพ่นฆ่าเชื้อโดยช่างที่ผ่านการฝึกอบรมจะช่วยให้งานครอบคลุมและเป็นระบบมากขึ้น

บริการพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิงของ WHD: ขั้นตอนที่ปลอดภัยต่อผู้อพยพ

World Health Disinfection (WHD) ให้บริการพ่นฆ่าเชื้อสำหรับอาคารหลายประเภท ตามข้อมูลบริการ ช่างที่ผ่านการฝึกอบรมจะพ่นน้ำยาและ/หรือพ่นหมอกละเอียดแบบ ULV (Ultra Low Volume) ด้วยน้ำยา CHEMGENE HLD4H ซึ่งเป็นน้ำยาฆ่าเชื้อระดับการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนประกอบของ Benzalkonium Chloride และ Didecyldimethylammonium Chloride ตามข้อมูลบริการระบุประสิทธิภาพการฆ่าเชื้อ 99.99% และหน้าเว็บไซต์แสดงรายชื่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการรับรองและการทดสอบ เช่น กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019

สำหรับศูนย์พักพิง ซึ่งมีคนอาศัยอยู่จริงและมีกลุ่มเปราะบางจำนวนมาก ขั้นตอนต้องวางแผนมากกว่าการพ่นในบ้านทั่วไป โดยแนวทางทำงานมีดังนี้

1. ติดต่อและประเมินเบื้องต้น: ผู้ดูแลศูนย์ ผู้นำชุมชน หรือหน่วยงานท้องถิ่นติดต่อ WHD ทางโทรศัพท์ 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 แจ้งที่ตั้ง ประเภทอาคาร ขนาดพื้นที่ จำนวนผู้พักโดยประมาณ และจุดที่กังวล สำนักงาน WHD ตั้งอยู่ในเขตบางแค กรุงเทพฯ 10160 สำหรับพื้นที่ต่างจังหวัดอย่างอำเภอบ้านสร้าง ทีมงานจะยืนยันความเป็นไปได้ในการเดินทาง ระยะเวลา และวันนัดหมายผ่านโทรศัพท์หรือ LINE โดย WHD ไม่มีสาขาในพื้นที่ และไม่สามารถรับประกันการเข้าพื้นที่ภายในวันเดียวกันได้
2. สำรวจและแบ่งโซน: ทีมงานประเมินแผนผังอาคาร แบ่งพื้นที่เป็นโซน เช่น ห้องน้ำ ครัวกลาง ห้องนอนรวม และทางเดิน เพื่อให้พ่นได้ทีละโซนโดยย้ายผู้อพยพไปอยู่โซนอื่นชั่วคราว ไม่จำเป็นต้องปิดศูนย์ทั้งหลัง
3. ล้างโคลนและทำความสะอาดก่อน: การพ่นฆ่าเชื้อต้องทำหลังจากตักโคลนออกและล้างพื้นผิวด้วยน้ำและสารทำความสะอาดแล้วเท่านั้น หากพื้นผิวยังมีคราบโคลนหนา ประสิทธิภาพของน้ำยาจะลดลง
4. เตรียมพื้นที่: ย้ายผู้อพยพและสัตว์เลี้ยงออกจากโซนที่จะพ่น เก็บอาหาร น้ำดื่ม ภาชนะ ยา ผ้าห่ม และที่นอนที่ใช้งานอยู่ใส่กล่องหรือถุงปิดสนิท หรือย้ายออกนอกโซน ปิดพัดลมและเครื่องใช้ไฟฟ้าที่ไม่จำเป็น
5. พ่นฆ่าเชื้อ: ช่างสวมอุปกรณ์ป้องกัน พ่นละอองน้ำยาครอบคลุมพื้นผิวและจุดสัมผัสบ่อยตามแผน ทั้งห้องน้ำ ทางเดิน ราวบันได ลูกบิด โต๊ะ และพื้นที่ส่วนกลาง
6. รอและกลับเข้าพื้นที่: ตามข้อมูลบริการ หลังพ่นให้รอประมาณ 30 นาทีก่อนกลับมาใช้พื้นที่ตามปกติ ทั้งนี้ผู้ดูแลศูนย์ควรปฏิบัติตามเวลากลับเข้าพื้นที่ที่ช่างแจ้งในวันงานเป็นหลัก และเปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศก่อนให้ผู้อพยพกลับเข้าโซน
7. ดูแลต่อเนื่อง: ตามโปรโมชันในหน้าบริการ ลูกค้าจะได้รับขวดสเปรย์ CHEMGENE และทิชชูเปียก WELLGIENIC สำหรับดูแลจุดสัมผัสบ่อยระหว่างวัน และสามารถขอใบกำกับภาษีได้ ซึ่งสะดวกสำหรับหน่วยงานหรือองค์กรที่ต้องเบิกจ่าย

ข้อสำคัญที่ต้องย้ำคือ การพ่นฆ่าเชื้อเป็นการจัดการพื้นผิว ไม่ได้ทดแทนการล้างมือด้วยสบู่ การดื่มน้ำสะอาด การจัดการขยะ และการแยกผู้ป่วย และไม่ควรอ้างว่าไม่มีสารตกค้างเลย จึงควรเช็ดพื้นผิวที่สัมผัสอาหารด้วยน้ำสะอาดก่อนใช้ตามคำแนะนำของช่าง ใครที่มีอาการป่วย เช่น ไข้ ท้องร่วงรุนแรง หรือปวดน่องหลังลุยน้ำ ต้องพบแพทย์หรือแจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขทันที

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิงบ้านสร้าง

ก่อนเปิดรับผู้อพยพ: หากอาคารที่จะใช้เป็นศูนย์พักพิงเคยถูกน้ำท่วมหรือปิดไว้นาน การทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อก่อนรับคนจะช่วยให้เริ่มต้นจากพื้นที่ที่สะอาด

ระหว่างเปิดศูนย์ เป็นรอบตามโซน: เมื่อศูนย์เปิดต่อเนื่องหลายวัน การพ่นทีละโซนในช่วงที่ผู้อพยพออกไปทำกิจกรรมหรือย้ายไปอยู่โซนอื่นชั่วคราว ช่วยลดการสะสมของเชื้อในห้องน้ำและจุดสัมผัสบ่อย

เมื่อมีผู้ป่วยหลายรายในศูนย์: หากมีผู้ที่ท้องร่วงหรือมีอาการทางเดินหายใจหลายคนพร้อมกัน ควรแจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุขก่อนเป็นอันดับแรก จากนั้นจึงพิจารณาทำความสะอาดเข้มข้นและพ่นฆ่าเชื้อพื้นที่ที่ผู้ป่วยใช้ ตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่

หลังปิดศูนย์ ก่อนส่งคืนอาคาร: นี่คือช่วงที่ทำได้ครบถ้วนที่สุด เพราะอาคารว่าง ไม่มีผู้พักอาศัย สามารถล้างใหญ่ ตากให้แห้ง และพ่นฆ่าเชื้อทั้งอาคาร ก่อนส่งคืนให้โรงเรียน วัด หรือหน่วยงานเจ้าของอาคารใช้งานตามปกติ

10 เหตุผลที่ควรพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิงหลังน้ำท่วม

1. คนอยู่รวมกันหนาแน่น เชื้อจากคนหนึ่งส่งต่อไปยังคนอื่นได้เร็ว การลดเชื้อบนพื้นผิวช่วยตัดวงจรการแพร่ได้ส่วนหนึ่ง
2. มีกลุ่มเปราะบางจำนวนมาก ผู้สูงอายุ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ และผู้ป่วยเรื้อรังต้องการสภาพแวดล้อมที่สะอาดเป็นพิเศษ
3. ห้องน้ำทำงานเกินกำลัง การ พ่นฆ่าเชื้อห้องน้ำและจุดสุขาภิบาล หลังล้างแล้วช่วยดูแลจุดที่เสี่ยงที่สุดของศูนย์
4. โคลนจากน้ำท่วมถูกพาเข้ามาทุกวัน ทางเข้าและทางเดินต้องได้รับการล้างและฆ่าเชื้อเป็นระยะ
5. ละอองละเอียดเข้าถึงซอกมุม การพ่นแบบ ULV ช่วยให้น้ำยากระจายถึงขอบโต๊ะ ใต้เตียงสนาม และมุมห้องที่เช็ดถึงยาก
6. ใช้น้ำยาระดับการแพทย์ CHEMGENE HLD4H ระบุตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ว่าครอบคลุมทั้งไวรัส แบคทีเรีย และเชื้อรา
7. ช่างผ่านการฝึกอบรม ลดความเสี่ยงที่อาสาสมัครจะผสมสารเคมีผิดวิธีหรือสัมผัสสิ่งปฏิกูลโดยไม่มีอุปกรณ์ป้องกัน
8. ทำเป็นโซนได้ ไม่ต้องปิดศูนย์ทั้งหลัง ผู้อพยพย้ายไปอยู่โซนอื่นระหว่างพ่น แล้วกลับเข้าตามเวลาที่ช่างแจ้ง
9. ช่วยคืนอาคารให้ชุมชนได้อย่างมั่นใจ โรงเรียนหรือวัดที่เคยเป็น ศูนย์พักพิงสามารถพ่นฆ่าเชื้อก่อนกลับมาเปิดใช้งาน ตามปกติ
10. มีเอกสารสำหรับหน่วยงาน ออกใบกำกับภาษีได้ และ นัดหมายบริการผ่านโทรศัพท์หรือ LINE ได้สะดวก

ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิง: สิ่งที่ผู้ดูแลศูนย์จะเห็น

กรณีตัวอย่าง: คืนโรงเรียนที่เคยเป็นศูนย์พักพิงหลังน้ำลด

กรณีตัวอย่างนี้เป็นการจำลองขั้นตอนเพื่อให้เห็นภาพการทำงาน ไม่ใช่รีวิวจากลูกค้าจริง และไม่ได้อ้างถึงศูนย์พักพิงแห่งใดเป็นการเฉพาะ

สมมติว่าโรงเรียนประถมแห่งหนึ่งในจังหวัดปราจีนบุรีถูกใช้เป็นศูนย์พักพิงเกือบสองสัปดาห์ เมื่อน้ำเริ่มลดและชาวบ้านทยอยกลับบ้าน ครูใหญ่ซึ่งเราจะเรียกว่าครูวิชัย ต้องเตรียมโรงเรียนให้พร้อมเปิดเรียน ห้องเรียนสามห้องเคยเป็นห้องนอนรวม โรงอาหารเคยเป็นครัวกลาง และห้องน้ำนักเรียนถูกใช้หนักตลอดเวลา

ครูวิชัยเริ่มจากการขอแรงผู้ปกครองและอาสาสมัครขนเสื่อ ฟูก และขยะออก ล้างพื้น ผนัง และห้องน้ำด้วยน้ำผสมผงซักฟอก แล้วเปิดหน้าต่างให้แห้งสองวัน จากนั้นติดต่อ WHD ผ่าน LINE ส่งภาพแผนผังโรงเรียนและรูปห้องน้ำ ทีมงานโทรกลับเพื่อยืนยันการเดินทางและนัดวันที่เหมาะสม

ในวันงาน ช่างตรวจพื้นที่ก่อน ชี้จุดที่ยังมีคราบโคลนให้ล้างซ้ำ แล้วพ่นฆ่าเชื้อห้องเรียน โรงอาหาร ห้องน้ำ ราวบันได โต๊ะเก้าอี้ และสนามเด็กเล่นในร่ม โดยระหว่างนั้นไม่มีนักเรียนหรือครูอยู่ในอาคาร หลังครบเวลาที่ช่างแจ้ง ครูเปิดหน้าต่างระบายอากาศ เช็ดโต๊ะในโรงอาหารด้วยน้ำสะอาดก่อนวางภาชนะ และส่งข้อความแจ้งผู้ปกครองว่าโรงเรียนได้ทำความสะอาดและพ่นฆ่าเชื้อแล้ว สิ่งที่ครูวิชัยได้คือความมั่นใจที่จะบอกผู้ปกครองว่าโรงเรียนผ่านขั้นตอนทำความสะอาดครบถ้วน ก่อนเด็ก ๆ กลับมาเรียน

เช็กลิสต์สุขอนามัยศูนย์พักพิง ก่อนและหลังพ่นฆ่าเชื้อ

สิ่งที่ทำได้ทุกวันในศูนย์พักพิง

• ตั้งจุดล้างมือพร้อมสบู่ที่ทางเข้า หน้าห้องน้ำ และหน้าจุดแจกอาหาร
• กำหนดรอบทำความสะอาดห้องน้ำอย่างน้อยวันละหลายครั้ง พร้อมผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน
• แยกไม้ถูพื้นและผ้าเช็ดสำหรับห้องน้ำกับพื้นที่อื่น ใช้สีต่างกันเพื่อไม่ให้สับสน
• วางพรมเช็ดเท้าและจุดล้างรองเท้าที่ทางเข้า ลดโคลนที่ติดเข้ามา
• เก็บอาหารในภาชนะปิด แจกน้ำดื่มบรรจุขวด และทิ้งอาหารเหลือทันที
• จัดมุมแยกสำหรับผู้ที่มีไข้ ไอ หรือท้องร่วง และแจ้งเจ้าหน้าที่สาธารณสุข
• เปิดหน้าต่างให้อากาศถ่ายเท ไม่ปิดห้องนอนรวมทึบตลอดเวลา
• ตากเสื่อ ผ้าห่ม และหมอนให้แห้งในวันที่มีแดด

ก่อนวันพ่นฆ่าเชื้อ

• ตักโคลนและล้างพื้นผิวในโซนที่จะพ่นให้สะอาด
• แจ้งผู้อพยพล่วงหน้าเรื่องเวลาย้ายโซนและเวลากลับเข้า
• เก็บอาหาร น้ำดื่ม ภาชนะ ยา ของเล่น และเครื่องนอนที่ใช้งานอยู่ใส่ภาชนะปิดหรือย้ายออก
• จัดคนดูแลผู้สูงอายุ ผู้ป่วยติดเตียง และสัตว์เลี้ยงในโซนอื่น

หลังพ่นฆ่าเชื้อ

• กลับเข้าโซนตามเวลาที่ช่างแจ้งเท่านั้น และเปิดหน้าต่างระบายอากาศ
• เช็ดพื้นผิวที่สัมผัสอาหารด้วยน้ำสะอาดก่อนใช้
• ใช้สเปรย์และทิชชูเปียกดูแลลูกบิด สวิตช์ และราวจับระหว่างวัน
• ทำความสะอาดประจำวันต่อไปตามปกติ การพ่นฆ่าเชื้อไม่ได้แทนการล้าง
• ใครมีไข้ ปวดน่อง ตาแดง หรือท้องร่วงรุนแรง ให้พบแพทย์ทันที

คำถามที่พบบ่อยเรื่องพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิง

ถาม: พ่นฆ่าเชื้อขณะที่ผู้อพยพยังนอนอยู่ในห้องได้หรือไม่
ตอบ: ไม่ควร ผู้อพยพและสัตว์เลี้ยงต้องออกจากโซนที่พ่นทุกครั้ง และกลับเข้าตามเวลาที่ช่างแจ้ง การแบ่งพ่นเป็นโซนจึงเป็นวิธีที่เหมาะกับศูนย์ที่ยังเปิดใช้งาน

ถาม: ต้องล้างโคลนก่อนพ่นหรือไม่
ตอบ: ต้องล้างก่อนเสมอ การพ่นฆ่าเชื้อเป็นขั้นตอนหลังการตักโคลนและล้างด้วยน้ำกับสารทำความสะอาด คราบโคลนจะลดประสิทธิภาพของน้ำยา

ถาม: WHD ให้บริการที่อำเภอบ้านสร้างหรือต่างจังหวัดได้ไหม
ตอบ: WHD ตั้งอยู่ที่เขตบางแค กรุงเทพฯ การให้บริการต่างจังหวัดจัดผ่านโทรศัพท์และ LINE ทีมงานจะยืนยันพื้นที่ให้บริการ ค่าเดินทาง และวันนัดหมายเมื่อติดต่อ ไม่มีสาขาในพื้นที่และไม่รับประกันการเข้าพื้นที่ภายในวันเดียวกัน

ถาม: การพ่นฆ่าเชื้อป้องกันโรคฉี่หนูได้หรือไม่
ตอบ: การพ่นฆ่าเชื้อช่วยจัดการพื้นผิวในอาคาร แต่โรคฉี่หนูส่วนใหญ่ติดจากการลุยน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนภายนอก จึงควรสวมรองเท้าบูต ล้างเท้าด้วยสบู่ ดูแลบาดแผล และพบแพทย์หากมีไข้หรือปวดน่องหลังลุยน้ำ

ถาม: น้ำยามีสารตกค้างหรือไม่
ตอบ: ไม่ควรถือว่าไม่มีสารตกค้างเลย ควรระบายอากาศหลังพ่น และเช็ดพื้นผิวที่สัมผัสอาหารหรือของเล่นเด็กเล็กด้วยน้ำสะอาดตามคำแนะนำของช่าง

ถาม: หน่วยงานท้องถิ่นขอใบกำกับภาษีได้ไหม
ตอบ: ได้ ตามข้อมูลบริการ WHD สามารถออกใบกำกับภาษีได้

ถาม: ค่าบริการคิดอย่างไร
ตอบ: ขึ้นกับขนาดพื้นที่ สภาพอาคาร จำนวนโซน และระยะทาง ทีมงานจะเสนอราคาหลังประเมินพื้นที่ผ่านโทรศัพท์ 065-556-6294 หรือ LINE @whd268

ดูแลศูนย์พักพิงและอาคารหลังน้ำท่วม ให้ช่าง WHD ช่วยพ่นฆ่าเชื้อ

แจ้งที่ตั้ง ประเภทอาคาร ขนาดพื้นที่ และจุดที่กังวล ทีมงานจะช่วยวางแผนโซนและนัดหมายวันที่เหมาะสม

จองบริการพ่นฆ่าเชื้อศูนย์พักพิง

โทร 065-556-6294 | LINE @whd268

บทความและบริการที่เกี่ยวข้อง

• บริการพ่นฆ่าเชื้อ World Health Disinfection
• น้ำยาฆ่าเชื้อ CHEMGENE HLD4H
• บริการอบโอโซนในที่พักอาศัยและอาคาร สำหรับกลิ่นอับหลังน้ำท่วม

แหล่งอ้างอิง

• มติชนออนไลน์ (2 ตุลาคม 2569) น้ำท่วมอำเภอบ้านสร้าง ปราจีนบุรี และการเปิดศูนย์พักพิง: https://www.matichon.co.th/region/news_5917140
• เดลินิวส์ รายงานสรุปสถานการณ์จาก ปภ. เวลา 06.00 น. 5 ตุลาคม 2569: https://www.dailynews.co.th/news/6249374/
• World Health Organization, Fact sheets: https://www.who.int/news-room/fact-sheets
• CDC, Floods: https://www.cdc.gov/floods/
• กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข: https://ddc.moph.go.th/