Last updated: 5 ต.ค. 2569 | 1 จำนวนผู้เข้าชม |
เมื่ออาคารสำนักงานต้องปิดไปหลายวันเพราะน้ำท่วม สิ่งที่ผู้ดูแลอาคารนึกถึงก่อนมักเป็นลิฟต์ ระบบไฟ ลานจอดรถ และพื้นที่ชั้นล่างที่มีคราบโคลน แต่มีอีกเรื่องหนึ่งที่มองไม่เห็นและมักถูกลืม นั่นคือ "น้ำที่นิ่งอยู่ในท่อ" ซึ่งเป็นสภาพที่แบคทีเรียชื่อ ลีจิโอเนลลา (Legionella) ชอบมากที่สุด เชื้อนี้คือต้นเหตุของโรคลีเจียนแนร์ (Legionnaires' disease) ซึ่งเป็นปอดอักเสบชนิดรุนแรง และไข้ปอนเทียก (Pontiac fever) ซึ่งมีอาการคล้ายไข้หวัดใหญ่ บทความนี้อธิบายอย่างตรงไปตรงมาว่าลีจิโอเนลลาคืออะไร ทำไมอาคารที่ปิดหลังน้ำท่วมจึงต้องระวัง ระบบน้ำและแอร์ส่วนไหนที่เกี่ยวข้องจริง และการ พ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำลด ช่วยได้ตรงไหน และตรงไหนต้องเป็นหน้าที่ของวิศวกรระบบน้ำ โดยใช้อาคารสำนักงานริมถนนแจ้งวัฒนะ อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี เป็นฉากหลัง
กรณีตัวอย่างนี้เป็นเรื่องเล่าประกอบ ไม่ใช่คำให้สัมภาษณ์ของบุคคลจริงหรืออาคารใดอาคารหนึ่ง ข้อเท็จจริงเรื่องน้ำท่วมอ้างอิงจากรายงานข่าว
ตามรายงานของเดลินิวส์ วันที่ 26 กันยายน 2569 ถนนแจ้งวัฒนะมีน้ำสูงเกือบ 1 เมตร มีการห้ามรถเล็กผ่าน ปิดทางลงทางด่วนแจ้งวัฒนะและเมืองทองธานี มีรถจมน้ำหลายคัน ขณะที่ BTS ให้จอดรถฟรีที่หลายสถานีตั้งแต่วันที่ 26 กันยายนถึง 2 ตุลาคม และจังหวัดนนทบุรีประกาศเขตภัยพิบัติในอำเภอเมืองนนทบุรีและอำเภอปากเกร็ด
ลองนึกถึงคุณบอย ผู้จัดการอาคารสำนักงานแปดชั้นแห่งหนึ่งริมถนนแจ้งวัฒนะ เมื่อพนักงานเดินทางมาทำงานไม่ได้ อาคารจึงปิดเกือบทั้งหมดราวหนึ่งสัปดาห์ ชั้นใต้ดินซึ่งเป็นที่จอดรถและห้องเครื่องปั๊มน้ำมีน้ำท่วมขัง ชั้นล็อบบี้มีคราบโคลนตามขอบผนัง ระบบปรับอากาศส่วนกลางถูกปิด หอผึ่งเย็นบนดาดฟ้าหยุดทำงาน และน้ำในท่อประปาทั้งอาคารแทบไม่ถูกใช้เลยตลอดช่วงนั้น
เมื่อน้ำลด ฝ่ายบริหารอยากให้เปิดอาคารโดยเร็ว คุณบอยจัดทีมขนโคลน ล้างพื้น และเรียกช่างตรวจระบบไฟ แต่วิศวกรที่ดูแลระบบปรับอากาศเตือนเขาว่า ก่อนเปิดหอผึ่งเย็นและให้พนักงานกลับมาใช้ฝักบัวในห้องอาบน้ำของฟิตเนส ควรจัดการเรื่องน้ำนิ่งในระบบก่อน เพราะนี่คือสภาพที่เอื้อต่อลีจิโอเนลลา คำถามของคุณบอยจึงเปลี่ยนจาก "จะเปิดอาคารได้เร็วแค่ไหน" เป็น "ต้องทำอะไรบ้าง และทำตามลำดับไหน"
ลีจิโอเนลลาเป็นแบคทีเรียแกรมลบที่อาศัยอยู่ตามธรรมชาติในแหล่งน้ำจืด เช่น แม่น้ำและทะเลสาบ ซึ่งในธรรมชาติมักมีจำนวนน้อยและไม่ค่อยก่อปัญหา สายพันธุ์ที่ก่อโรคในคนบ่อยที่สุดคือ Legionella pneumophila ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อเชื้อเข้าไปอยู่ในระบบน้ำที่มนุษย์สร้างขึ้น ซึ่งมีปัจจัยเอื้อให้มันเพิ่มจำนวนได้มาก
ข้อมูลของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC) ระบุว่าลีจิโอเนลลาเติบโตได้ดีในน้ำอุ่น ประมาณ 25 ถึง 45 องศาเซลเซียส และปัจจัยที่ช่วยให้เชื้อเพิ่มจำนวนในอาคาร ได้แก่ น้ำนิ่งหรือน้ำไหลช้า ระดับสารฆ่าเชื้อในน้ำ เช่น คลอรีน ที่ลดลง ตะกอนและสนิมในท่อ และไบโอฟิล์ม หรือคราบเมือกที่จุลินทรีย์สร้างขึ้นเกาะผนังท่อ ซึ่งช่วยปกป้องเชื้อจากสารฆ่าเชื้อ
ประเด็นที่ต่างจากเชื้อหลังน้ำท่วมตัวอื่นคือ ลีจิโอเนลลาไม่ได้ติดจากการสัมผัสน้ำท่วมหรือพื้นผิวโดยตรง แต่ติดจาก การหายใจเอาละอองน้ำขนาดเล็กที่มีเชื้อเข้าไปในปอด เช่น ละอองจากฝักบัว ก๊อกน้ำ หอผึ่งเย็น อ่างน้ำวน หรือน้ำพุประดับ นอกจากนี้ยังพบได้น้อยกว่าในผู้ที่สำลักน้ำดื่มที่มีเชื้อลงปอด การดื่มน้ำตามปกติโดยไม่สำลักไม่ใช่ทางติดเชื้อที่สำคัญ และโดยทั่วไปโรคนี้ไม่ติดต่อจากคนสู่คน
นี่เป็นความเข้าใจผิดที่พบบ่อย CDC ระบุว่าเครื่องปรับอากาศในบ้านและในรถยนต์โดยทั่วไปไม่ได้เป็นแหล่งแพร่ลีจิโอเนลลา เพราะไม่ได้ใช้น้ำในการระบายความร้อน สิ่งที่เกี่ยวข้องจริงคือ หอผึ่งเย็น (cooling tower) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระบบปรับอากาศส่วนกลางในอาคารขนาดใหญ่ หอผึ่งเย็นใช้น้ำระบายความร้อนและพ่นละอองน้ำออกสู่อากาศ หากน้ำในหอปนเปื้อนเชื้อ ละอองสามารถลอยไปได้ไกลและถูกสูดเข้าไปโดยคนในบริเวณใกล้เคียง ส่วนแผ่นกรอง คอยล์เย็น และถาดรองน้ำทิ้งของแอร์ทั่วไปควรทำความสะอาดเพื่อลดฝุ่นและเชื้อรา แต่ไม่ใช่แหล่งลีจิโอเนลลาหลักตามข้อมูลของ CDC
เมื่อไม่มีคนใช้น้ำ น้ำในท่อประปา ถังเก็บน้ำ และเครื่องทำน้ำอุ่นจะหยุดไหล คลอรีนที่อยู่ในน้ำจะค่อย ๆ หมดฤทธิ์ CDC จึงมีแนวทางเฉพาะสำหรับการเปิดอาคารหลังปิดเป็นเวลานาน เพราะน้ำนิ่งคือปัจจัยสำคัญที่ทำให้ลีจิโอเนลลาเพิ่มจำนวน
ในอากาศร้อนชื้นของไทย น้ำในท่อที่อยู่บนดาดฟ้าหรือในช่องท่อที่ไม่มีการระบายอากาศอาจอุ่นขึ้นจนอยู่ในช่วงที่เชื้อเติบโตได้ดี ส่วนเครื่องทำน้ำอุ่นที่ถูกปิดไว้ก็มีน้ำค้างที่อุณหภูมิลดลงจากระดับที่เคยร้อนพอจะยับยั้งเชื้อ
หอผึ่งเย็นที่หยุดเดินโดยมีน้ำค้างอยู่ในอ่าง โดยไม่มีการเติมสารเคมีบำบัดน้ำ เป็นจุดเสี่ยงที่ต้องได้รับการทำความสะอาดและบำบัดน้ำโดยผู้เชี่ยวชาญก่อนเปิดใช้อีกครั้ง
อาคารหลายแห่งตั้งปั๊มน้ำและถังเก็บน้ำไว้ที่ชั้นใต้ดิน เมื่อน้ำท่วมเข้าไป ตะกอนและน้ำปนเปื้อนอาจเข้าสู่ระบบได้ ต้องให้ช่างตรวจสอบความสมบูรณ์ของถังและท่อ และล้างทำความสะอาดก่อนใช้งาน
แรงดันน้ำที่เปลี่ยนไป การซ่อมแซมฉุกเฉิน และตะกอนที่หลุดออกจากผนังท่อ ล้วนทำให้ไบโอฟิล์มและสนิมหลุดออกมาในน้ำ ซึ่งเป็นสิ่งที่ลีจิโอเนลลาใช้เป็นที่อาศัย
สำหรับพื้นที่เหล่านี้ งานหลักคือการจัดการน้ำในระบบ ซึ่งต้องทำโดยวิศวกรระบบน้ำหรือบริษัทบำบัดน้ำที่มีความเชี่ยวชาญ ส่วนพื้นที่ที่เปียกโคลนและพื้นผิวที่คนสัมผัส จะเป็นส่วนที่การพ่นฆ่าเชื้อเข้ามาช่วย
ข้อมูลต่อไปนี้เป็นความรู้ทั่วไปจาก CDC และองค์การอนามัยโลก เพื่อให้สังเกตอาการได้ ไม่ใช่การวินิจฉัย
เป็นปอดอักเสบชนิดหนึ่ง อาการมักเริ่มภายใน 2 ถึง 14 วันหลังสัมผัสเชื้อ แต่บางรายอาจนานกว่านั้น อาการที่พบได้แก่
โรคนี้รุนแรงและต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาล การวินิจฉัยต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการ เช่น การตรวจปัสสาวะหรือการเพาะเชื้อจากเสมหะ ซึ่งแพทย์จะเป็นผู้พิจารณา
เป็นอาการที่เบากว่า คล้ายไข้หวัดใหญ่ มีไข้ ปวดศีรษะ ปวดกล้ามเนื้อ แต่ไม่มีปอดอักเสบ อาการมักเริ่มภายในไม่กี่ชั่วโมงถึง 3 วันหลังสัมผัส และมักหายได้เองในเวลาไม่นาน
คนส่วนใหญ่ที่สัมผัสลีจิโอเนลลาไม่ป่วย แต่ CDC ระบุกลุ่มที่เสี่ยงต่อโรครุนแรงไว้ดังนี้
ในอาคารสำนักงานหนึ่งแห่ง มักมีพนักงาน ผู้บริหาร แม่บ้าน และผู้มาติดต่อที่อยู่ในกลุ่มเหล่านี้ไม่น้อย ผู้ดูแลอาคารจึงมีหน้าที่ลดความเสี่ยงก่อนเปิดอาคาร
การเกิดผู้ป่วยโรคลีเจียนแนร์ที่เชื่อมโยงกับอาคารหนึ่งแห่ง ไม่ได้กระทบเพียงสุขภาพของพนักงานที่ป่วย แต่ยังหมายถึงการต้องสอบสวนแหล่งโรคร่วมกับหน่วยงานสาธารณสุข การปิดระบบน้ำหรือหอผึ่งเย็นเพื่อทำความสะอาดซ้ำ ความกังวลของพนักงานและผู้เช่า และความเชื่อมั่นต่อการบริหารอาคาร ซึ่งล้วนมีต้นทุนสูงกว่าการทำตามขั้นตอนอย่างถูกต้องตั้งแต่แรกหลายเท่า
การเปิดน้ำไล่เป็นขั้นตอนที่ถูกต้อง แต่ต้องทำอย่างเป็นระบบทั่วทั้งอาคาร ทั้งน้ำร้อนและน้ำเย็น ทุกจุดปลายทาง ตามแผนของวิศวกร ไม่ใช่เปิดเฉพาะก๊อกที่ใช้บ่อย
หอผึ่งเย็นที่หยุดนิ่งต้องได้รับการทำความสะอาดและบำบัดน้ำตามแนวทางของผู้เชี่ยวชาญก่อน การเปิดเดินทันทีอาจพ่นละอองน้ำที่ปนเปื้อนออกสู่อากาศ
การพ่นฆ่าเชื้อพื้นผิวไม่ได้เข้าไปถึงน้ำในท่อ ถังเก็บน้ำ หรือหอผึ่งเย็น เป็นงานคนละส่วนที่ต้องทำควบคู่กัน
การล้างแอร์มีประโยชน์ต่อคุณภาพอากาศ ฝุ่น และเชื้อรา แต่ไม่ใช่การจัดการลีจิโอเนลลาในหอผึ่งเย็นหรือระบบน้ำร้อน
กลิ่นอับในอาคารหลังน้ำท่วมบอกว่ายังมีความชื้นและเชื้อรา การกลบกลิ่นไม่ได้แก้ต้นเหตุ
ต้องพูดให้ชัดตั้งแต่ต้นว่า การพ่นฆ่าเชื้อพื้นผิวไม่ใช่วิธีจัดการลีจิโอเนลลาในระบบน้ำ งานในส่วนนั้น เช่น การเปิดน้ำไล่ การเพิ่มคลอรีนในระบบ การทำความสะอาดหอผึ่งเย็น และการตรวจคุณภาพน้ำ ต้องทำโดยวิศวกรระบบอาคารหรือบริษัทบำบัดน้ำ ตามแนวทางอย่างแผนจัดการน้ำในอาคารที่ CDC แนะนำ
สิ่งที่ บริการพ่นฆ่าเชื้อของ World Health Disinfection (WHD) ช่วยได้ คือพื้นที่ส่วนที่เหลือของการเปิดอาคาร ได้แก่ ล็อบบี้ ชั้นใต้ดิน ลานจอดรถส่วนที่มีคนเดิน ห้องน้ำ แพนทรี ห้องประชุม โต๊ะทำงาน ลิฟต์ และจุดสัมผัสร่วม ซึ่งเปื้อนน้ำท่วมหรือถูกปิดไว้ในสภาพชื้นหลายวัน ตามข้อมูลบริการ ทีมช่างที่ผ่านการฝึกอบรมจะพ่นและ/หรือพ่นละอองฝอยละเอียดแบบ ULV (Ultra Low Volume) ซึ่งเหมาะกับพื้นที่กว้างแบบอาคารสำนักงาน และหน้าเว็บระบุว่ามีลูกค้าทั้งอาคารสำนักงาน ธนาคาร ห้างสรรพสินค้า โรงพยาบาล และสนามบิน
น้ำยาที่ใช้คือ CHEMGENE HLD4H น้ำยาฆ่าเชื้อเกรดการแพทย์จากสหราชอาณาจักร มีส่วนประกอบของ Benzalkonium Chloride และ Didecyldimethylammonium Chloride ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์และบริการ ระบุว่าฆ่าเชื้อโรคได้หลากหลายสายพันธุ์ โดยรายชื่อที่หน้าเว็บไซต์ระบุไว้ได้แก่ SARS-CoV-2 (โควิด 19), Human Coronavirus 229E, RSV, ไข้หวัดใหญ่ H1N1 และ H5N1, HIV, โนโรไวรัส, ไวรัสมือเท้าปาก, vaccinia virus, เชื้อไมโคแบคทีเรีย, ซัลโมเนลลา, เชื้อไอกรน (Bordetella pertussis), แบคทีเรียทั่วไป และเชื้อรา หน้าบริการระบุประสิทธิภาพ 99.99% หน้าผลิตภัณฑ์ระบุ 99.85% ต่อเชื้อโควิด 19 ภายใน 1 นาที และกล่าวถึงการรับรองหรือการยอมรับจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์ มหาวิทยาลัยมหิดล NHS England และมาตรฐาน EN 14476:2013+A2:2019 ดูเพิ่มเติมที่ เอกสารรับรอง
ลีจิโอเนลลา ไม่ได้อยู่ในรายชื่อเชื้อที่หน้าเว็บไซต์ของ WHD ระบุไว้โดยเฉพาะ เราจึงไม่อ้างผลทดสอบการฆ่าเชื้อชนิดนี้ ลีจิโอเนลลาเป็นแบคทีเรีย ซึ่งอยู่ในกลุ่มที่ผลิตภัณฑ์ระบุว่าครอบคลุมสำหรับการฆ่าเชื้อบนพื้นผิว และแนวทางขององค์การอนามัยโลกกับ CDC แนะนำให้ทำความสะอาดแล้วฆ่าเชื้อพื้นผิวที่ปนเปื้อนน้ำท่วม หากองค์กรต้องการผลทดสอบสำหรับเชื้อชนิดนี้ สามารถขอเอกสารจาก WHD ได้โดยตรง แต่ไม่ว่าผลทดสอบบนพื้นผิวจะเป็นอย่างไร ระบบน้ำยังต้องได้รับการจัดการโดยผู้เชี่ยวชาญด้านระบบน้ำเสมอ
ไม่ควรเข้าใจว่าน้ำยาไม่เหลือสิ่งตกค้าง ควรถามช่างเรื่องการเช็ดพื้นผิวที่สัมผัสอาหาร เช่น โต๊ะในแพนทรี ตามโปรโมชันในข้อมูลบริการ ลูกค้าได้รับสเปรย์ CHEMGENE และทิชชูเปียก WELLGIENIC ฟรี และออกใบกำกับภาษีได้ ซึ่งสะดวกสำหรับนิติบุคคลอาคาร
หากยังมีกลิ่นอับในห้องประชุมหรือห้องปิด อาจพิจารณา บริการอบโอโซน เป็นบริการเสริม ซึ่งต้องทำในห้องปิดที่ไม่มีคน สัตว์ และต้นไม้
กรณีตัวอย่างประกอบความเข้าใจ ไม่ใช่รีวิวจากลูกค้าจริง
คุณบอยแบ่งงานเป็นสองสาย สายแรกคือระบบน้ำและหอผึ่งเย็น ซึ่งเขามอบหมายให้วิศวกรอาคารร่วมกับบริษัทบำบัดน้ำ พวกเขาตรวจถังเก็บน้ำใต้ดินที่ถูกน้ำท่วม ล้างถัง เปิดน้ำไล่ทุกชั้นทั้งน้ำร้อนและน้ำเย็น และทำความสะอาดหอผึ่งเย็นก่อนเปิดระบบปรับอากาศ สายที่สองคือพื้นที่ใช้งาน ทีมแม่บ้านขนโคลนและล้างล็อบบี้กับชั้นใต้ดิน จากนั้นทีมพ่นฆ่าเชื้อเข้าทำล็อบบี้ ลิฟต์ ห้องน้ำทุกชั้น แพนทรี และจุดสัมผัสร่วมในคืนวันศุกร์
เช้าวันจันทร์ อาคารเปิดพร้อมประกาศแจ้งพนักงานถึงสิ่งที่ทำไปแล้ว และขอให้ใครที่มีไข้ ไอ หรือหายใจเหนื่อยในสองสัปดาห์ข้างหน้าไปพบแพทย์และแจ้งฝ่ายอาคาร คุณบอยบอกว่าสิ่งที่ได้เรียนรู้คือ การพ่นฆ่าเชื้อกับงานระบบน้ำไม่ใช่ทางเลือกที่ต้องเลือกอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่เป็นสองงานที่ต้องเดินคู่กัน
ไม่ใช่ทางหลัก ลีจิโอเนลลาติดจากการสูดละอองน้ำที่มีเชื้อ ซึ่งมักมาจากระบบน้ำในอาคารที่มีน้ำนิ่ง หอผึ่งเย็น หรือฝักบัว น้ำท่วมทำให้อาคารต้องปิดและน้ำนิ่ง จึงเพิ่มความเสี่ยงทางอ้อม
CDC ระบุว่าแอร์บ้านและแอร์รถยนต์โดยทั่วไปไม่ใช่แหล่งแพร่ลีจิโอเนลลา เพราะไม่ได้ใช้น้ำระบายความร้อน แต่ควรล้างแอร์เพื่อลดฝุ่นและเชื้อรา โดยเฉพาะหลังน้ำท่วม
ไม่ได้ การพ่นฆ่าเชื้อจัดการพื้นผิว ไม่ได้เข้าถึงน้ำในท่อหรือหอผึ่งเย็น ระบบน้ำต้องจัดการโดยผู้เชี่ยวชาญ
ตามข้อมูลผลิตภัณฑ์ CHEMGENE HLD4H ระบุว่าครอบคลุมแบคทีเรีย ไวรัส และเชื้อราหลากหลายสายพันธุ์ แต่ลีจิโอเนลลาไม่ได้อยู่ในรายชื่อเชื้อที่หน้าเว็บไซต์ระบุไว้โดยเฉพาะ สามารถขอผลทดสอบจาก WHD ได้ และไม่ว่าอย่างไรระบบน้ำต้องจัดการแยก
โดยทั่วไปไม่ติดจากคนสู่คน
หลังขนโคลน ล้าง และทำให้แห้ง และควรทำนอกเวลาทำงานเพื่อให้พนักงานอยู่นอกพื้นที่ตลอดการพ่น
ถ้าอาคารของคุณอยู่ริมถนนแจ้งวัฒนะ ปากเกร็ด หรือพื้นที่ใดที่เพิ่งผ่านน้ำท่วม ให้วางแผนสองสายควบคู่กัน คือให้วิศวกรจัดการระบบน้ำและหอผึ่งเย็น และให้ทีมพ่นฆ่าเชื้อดูแลพื้นผิวในพื้นที่ใช้งานทั้งหมด
ดูรายละเอียดและขอใบเสนอราคาพ่นฆ่าเชื้อ
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · อีเมล worldhealthdisinfection@gmail.com · ช่องทางติดต่อทั้งหมด
ข้อควรจำ: บริการพ่นฆ่าเชื้อไม่ใช่การรักษาโรค และไม่ใช่การบำบัดระบบน้ำ ผู้ที่มีไข้ ไอ หายใจเหนื่อย หรือปวดน่องหลังลุยน้ำ ให้ไปพบแพทย์และแจ้งประวัติการสัมผัส
#ลีจิโอเนลลา #Legionella #โรคลีเจียนแนร์ #พ่นฆ่าเชื้อ #บริการพ่นฆ่าเชื้อ #ฆ่าเชื้อหลังน้ำลด #เชื้อโรคหลังน้ำท่วม #Chemgene #น้ำท่วมแจ้งวัฒนะ
คำค้นหา: พ่นฆ่าเชื้อหลังน้ำลด ลีจิโอเนลลา, ลีจิโอเนลลา, Legionella, โรคลีเจียนแนร์, เชื้อในระบบน้ำอาคาร, หอผึ่งเย็น, ฆ่าเชื้ออาคารสำนักงานหลังน้ำท่วม, บริการพ่นฆ่าเชื้อ, น้ำท่วมแจ้งวัฒนะ 2569, ปากเกร็ด, CHEMGENE HLD4H