สรุปสั้นก่อนอ่าน: กระดาษคือวัสดุที่เชื้อราชอบมากที่สุดชนิดหนึ่ง เพราะทำจากเส้นใยเซลลูโลสที่ดูดซับน้ำได้ดีและเป็นอาหารของเชื้อราหลายสายพันธุ์ เมื่อชั้นหนังสือ ตู้เอกสาร หรือกล่องแฟ้มแช่น้ำหรือแค่อยู่ในห้องที่ชื้นหลังน้ำลด จุดราสีดำ เขียว หรือขาวฟูจะเริ่มปรากฏภายในไม่กี่วัน สปอร์ที่ฟุ้งจากกองหนังสือเหล่านี้ไม่ได้ทำลายแค่กระดาษ แต่ลอยอยู่ในอากาศของห้องและเข้าสู่ปอดของคนที่ทำงานหรืออ่านหนังสืออยู่ในนั้น บทความนี้อธิบายวิธีกู้หนังสือและเอกสารที่ถูกต้อง สิ่งที่ไม่ควรทำ และบทบาทของบริการอบโอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัยและอาคารในการฆ่าเชื้อราในห้องสมุดและห้องเก็บเอกสาร เพื่อไม่ให้ราย้อนกลับมาอีก

เรื่องเล่าจากสถานการณ์จริงที่พบบ่อย: ห้องหนังสือของครูเกษียณที่สุโขทัย

ครูอรุณี ครูภาษาไทยเกษียณอายุ อาศัยอยู่ในบ้านไม้ครึ่งปูนริมแม่น้ำยมในจังหวัดสุโขทัย ชั้นล่างของบ้านมีห้องเล็ก ๆ ที่เธอเรียกว่าห้องหนังสือ ในห้องนั้นมีตู้ไม้สักสามตู้ บรรจุวรรณคดีไทยที่สะสมมาตั้งแต่สมัยเรียนครู สมุดบันทึกการสอนสามสิบกว่าเล่ม อัลบั้มภาพงานแต่งงาน และแฟ้มพลาสติกสีฟ้าที่เก็บโฉนดที่ดิน ทะเบียนบ้าน สมุดบัญชีเงินฝาก และใบประกาศเกียรติคุณที่เธอภูมิใจที่สุด

ปีที่แม่น้ำยมล้นตลิ่ง น้ำขึ้นเร็วกว่าที่คาด เธอกับหลานชายช่วยกันยกของได้เพียงบางส่วน น้ำท่วมชั้นล่างสูงประมาณหนึ่งเมตรอยู่สิบวัน เมื่อน้ำลดและเธอเปิดประตูห้องหนังสือ กลิ่นอับชื้นแบบห้องใต้ดินพุ่งออกมา หนังสือชั้นล่างสุดบวมจนดันบานตู้แตก ปกแข็งโก่งงอ หน้ากระดาษติดกันเป็นก้อน แฟ้มสีฟ้าที่วางบนชั้นกลางรอดจากน้ำ แต่เมื่อเปิดดู เธอพบจุดสีเทาเขียวเล็ก ๆ กระจายอยู่ที่มุมโฉนด และขอบภาพถ่ายในอัลบั้มมีฝ้าขาวเหมือนผงแป้ง

สิ่งที่ครูอรุณีทำเป็นอย่างแรกคือสิ่งที่หลายคนทำ เธอยกหนังสือทั้งหมดออกไปตากแดดที่ลานหน้าบ้าน ใช้ผ้าชุบน้ำเช็ดราบนปก และเปิดพัดลมเป่าหน้ากระดาษ สามวันต่อมาหนังสือหลายเล่มแห้งจนกรอบ หน้ากระดาษหงิกเป็นลอนคลื่น หมึกปากกาในสมุดบันทึกการสอนซีดจาง และคราบราบนปกกลายเป็นรอยด่างถาวร ที่แย่กว่านั้น เธอเริ่มไอแห้ง คัดจมูก และตื่นกลางดึกเพราะหายใจไม่สะดวก ทุกครั้งที่เข้าไปในห้องหนังสือที่เก็บตู้ไว้ อาการจะหนักขึ้น

ภาพแบบนี้เกิดขึ้นซ้ำในบ้านเรือน โรงเรียน วัด ห้องสมุดประชาชน และสำนักงานจำนวนมากในพื้นที่ที่น้ำท่วมบ่อย ไม่ว่าจะเป็นเชียงใหม่ อยุธยา อุบลราชธานี หรือหาดใหญ่ เอกสารและหนังสือไม่ใช่แค่สิ่งของ แต่เป็นหลักฐานทางกฎหมาย ความทรงจำของครอบครัว และประวัติศาสตร์ขององค์กร การสูญเสียมันจึงเจ็บปวดเป็นพิเศษ และการกู้อย่างผิดวิธีอาจทำให้เสียหายมากกว่าเดิม

ทำไมหนังสือและเอกสารจึงขึ้นราเร็วเป็นพิเศษหลังน้ำท่วม

กระดาษทำจากเส้นใยพืชที่มีเซลลูโลสเป็นส่วนประกอบหลัก ปกหนังสือมักใช้กาวแป้งหรือกาวจากสัตว์ บางเล่มหุ้มด้วยผ้าหรือหนัง ทั้งหมดนี้คืออาหารชั้นดีของเชื้อรา เมื่อกระดาษดูดน้ำเข้าไป น้ำจะซึมไปตามเส้นใยได้ไกลกว่าระดับที่แช่น้ำจริง หนังสือที่ท่วมแค่ครึ่งเล่มจึงมักเปียกเกือบทั้งเล่ม และเมื่ออัดแน่นอยู่บนชั้น ความชื้นภายในเล่มแทบไม่มีทางระบายออก

หน่วยงานสาธารณสุขอย่าง CDC และองค์การอนามัยโลกแนะนำตรงกันว่า วัสดุที่เปียกควรได้รับการทำความสะอาดและทำให้แห้งภายใน 24 ถึง 48 ชั่วโมงเพื่อลดโอกาสเกิดเชื้อรา แต่ในสถานการณ์น้ำท่วมจริง บ้านส่วนใหญ่ต้องรอหลายวันหรือหลายสัปดาห์กว่าจะกลับเข้าไปได้ หนังสือและเอกสารจึงแช่อยู่ในความชื้นนานเกินกว่าช่วงเวลาปลอดภัยไปมาก

ปัญหาไม่ได้จบที่เล่มที่เปียก ห้องที่เคยท่วมจะมีความชื้นในอากาศสูงต่อเนื่องไปอีกนาน ผนัง พื้น และตู้ไม้ยังคายความชื้นออกมาเรื่อย ๆ ทำให้หนังสือบนชั้นบนที่ไม่เคยโดนน้ำเลยก็ขึ้นราได้ในเวลาไม่กี่สัปดาห์ ห้องเก็บเอกสารในสำนักงานที่มักเป็นห้องไม่มีหน้าต่าง อัดกล่องแฟ้มจนเต็มเพดาน ยิ่งเป็นสภาพที่เชื้อราเติบโตได้ดี

รู้จักเชื้อราที่กินกระดาษ และผลต่อสุขภาพของคนในห้อง

เชื้อราที่พบบนหนังสือและเอกสารหลังน้ำท่วมมีหลายกลุ่ม ที่พบบ่อยได้แก่ แอสเปอร์จิลลัส (Aspergillus) ซึ่งมักเป็นจุดสีเขียวอมเหลืองหรือดำ เพนิซิลเลียม (Penicillium) ที่มีสีเขียวอมฟ้า คลาโดสปอเรียม (Cladosporium) ที่เป็นจุดสีดำหรือเขียวเข้ม และ คีโทเมียม (Chaetomium) ซึ่งเป็นราที่ย่อยเซลลูโลสได้เก่งและมักพบบนกระดาษที่เปียกนาน บางครั้งยังพบรอยจุดสีน้ำตาลแดงเล็ก ๆ กระจายบนหน้ากระดาษ ซึ่งเกิดจากปฏิกิริยาของความชื้น โลหะในกระดาษ และการเติบโตของเชื้อราร่วมกัน

เชื้อราเหล่านี้ขยายพันธุ์ด้วยสปอร์ขนาดเล็กมากที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ทุกครั้งที่เปิดหนังสือ พลิกหน้ากระดาษ ยกกล่องเอกสาร หรือปัดฝุ่นบนชั้น สปอร์นับล้านจะฟุ้งขึ้นสู่อากาศ ลอยค้างอยู่นาน และถูกสูดเข้าไปถึงทางเดินหายใจ

อาการที่พบบ่อยในคนที่อยู่ใกล้หนังสือขึ้นรา

• จาม คัดจมูก น้ำมูกไหล คันตา ตาแดง คล้ายภูมิแพ้อากาศ
• ไอแห้ง เจ็บคอ แน่นหน้าอก โดยเฉพาะเวลาเข้าห้องที่เก็บหนังสือ
• อาการหอบหืดกำเริบในผู้ที่เป็นโรคหอบหืดอยู่เดิม
• ผื่นคันที่มือและแขนหลังจับเอกสารที่ขึ้นรา
• ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย สมาธิลดลง เมื่ออยู่ในห้องที่มีกลิ่นอับนาน

ในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำมาก เช่น ผู้ป่วยที่ได้รับเคมีบำบัด ผู้ปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ป่วยโรคปอดเรื้อรัง การสูดสปอร์ของเชื้อราบางชนิดอย่างแอสเปอร์จิลลัสในปริมาณมากอาจนำไปสู่การติดเชื้อราที่ปอด ซึ่งต้องได้รับการดูแลจากแพทย์ บางคนที่สัมผัสสปอร์ซ้ำ ๆ เป็นเวลานานอาจเกิดปฏิกิริยาอักเสบของปอดจากการแพ้ ซึ่งมีอาการไข้ ไอ และหอบเหนื่อยเป็นพัก ๆ

ใครเสี่ยงที่สุด

• ผู้สูงอายุ ที่มักเป็นเจ้าของหนังสือและเอกสารเก่า และใช้เวลาอยู่กับมันนาน
• เด็กเล็ก ที่อ่านหนังสือในห้องสมุดโรงเรียนหรือมุมหนังสือในบ้าน ปอดยังพัฒนาไม่เต็มที่
• หญิงตั้งครรภ์ ที่ควรหลีกเลี่ยงการสูดสปอร์และสารเคมีทำความสะอาดความเข้มข้นสูง
• ผู้ป่วยโรคภูมิแพ้ หอบหืด และโรคปอด ที่อาการกำเริบได้ง่าย
• บรรณารักษ์ เจ้าหน้าที่ธุรการ และพนักงานบัญชี ที่ต้องจับเอกสารจำนวนมากทุกวัน

ความเสียหายที่มากกว่ากระดาษเปื้อนรา

ด้านสุขภาพ: ห้องสมุดหรือห้องเก็บเอกสารที่มีหนังสือขึ้นรากลายเป็นแหล่งปล่อยสปอร์ตลอดเวลา คนที่ต้องเข้าไปใช้ห้องเป็นประจำจะได้รับสปอร์ซ้ำทุกวัน อาการภูมิแพ้และไอเรื้อรังที่ดูเหมือนเล็กน้อยสะสมจนกระทบการนอนและการทำงาน

ด้านกฎหมายและทรัพย์สิน: โฉนดที่ดิน สัญญาเช่า ใบหุ้น สัญญากู้ยืม ใบเสร็จภาษี และเอกสารประกอบบัญชีของธุรกิจ ล้วนเป็นหลักฐานที่ต้องใช้ในอนาคต หากตัวหนังสือลบเลือนจนอ่านไม่ออก หรือกระดาษเปื่อยขาด การขอคัดสำเนาหรือออกใบแทนจากหน่วยงานต้นทางต้องใช้ทั้งเวลา ค่าใช้จ่าย และการเดินทางหลายรอบ

ด้านธุรกิจ: สำนักงานบัญชี สำนักงานกฎหมาย คลินิก และโรงเรียน มีหน้าที่เก็บรักษาเอกสารตามระยะเวลาที่กฎหมายหรือระเบียบกำหนด ห้องเก็บเอกสารที่ขึ้นราทำให้ค้นหาเอกสารไม่ได้ พนักงานไม่อยากเข้าไปทำงาน และหากถูกตรวจสอบย้อนหลังแล้วไม่มีหลักฐานครบ อาจเกิดความเสียหายที่ประเมินค่าไม่ได้

ด้านเวลา: การคัดแยกหนังสือหลายพันเล่ม หรือกล่องเอกสารหลายร้อยกล่อง ใช้เวลานานมาก ยิ่งปล่อยไว้ ราก็ยิ่งลามจากเล่มหนึ่งไปอีกเล่ม งานที่ควรใช้หนึ่งสัปดาห์อาจลากยาวเป็นหลายเดือน

ด้านความทรงจำและจิตใจ: สมุดภาพครอบครัว จดหมายจากคนที่จากไป บันทึกของพ่อแม่ และหนังสือที่มีลายเซ็นของผู้เขียน เป็นสิ่งที่ซื้อใหม่ไม่ได้ ความรู้สึกสูญเสียเมื่อเห็นมันถูกราทำลายเป็นความเจ็บปวดที่หลายคนบอกว่าหนักกว่าการเสียเฟอร์นิเจอร์ทั้งบ้าน

ด้านชื่อเสียง: ห้องสมุดโรงเรียนหรือห้องสมุดชุมชนที่เปิดให้บริการทั้งที่ยังมีกลิ่นอับและจุดราบนชั้น ย่อมทำให้ผู้ปกครองกังวลและผู้ใช้บริการลดลง

ทำไมวิธีกู้หนังสือแบบที่คุ้นเคยจึงมักพัง

1. ตากแดดจัด แสงแดดแรงทำให้ผิวกระดาษแห้งเร็วเกินไปในขณะที่ข้างในยังชื้น กระดาษจึงหดตัวไม่เท่ากัน หงิกเป็นลอน ปกแข็งโก่ง สันหนังสือแตก รังสียูวียังทำให้หมึกและภาพถ่ายซีดจาง ที่สำคัญคือแดดไม่ได้ฆ่าเชื้อราที่ฝังลึกในเล่ม เมื่อหนังสือกลับเข้าห้องชื้น ราก็กลับมาได้อีก

2. เช็ดราด้วยผ้าเปียก การเช็ดราที่ยังชื้นหรือเป็นผงด้วยผ้าชุบน้ำจะทำให้สปอร์และเส้นใยราถูกลากไปทั่วหน้ากระดาษ ฝังลึกเข้าไปในเนื้อเยื่อกระดาษ และทิ้งคราบด่างที่ลบไม่ออก

3. เป่าลมร้อนหรือรีดด้วยเตารีด ความร้อนทำให้กาวที่สันหนังสือละลาย หน้ากระดาษเคลือบมันติดกันถาวร และภาพถ่ายเสียหาย

4. ฉีดแอลกอฮอล์หรือน้ำยาฟอกขาวลงบนกระดาษโดยตรง น้ำยาฟอกขาวทำให้กระดาษเปื่อยและหมึกจาง ส่วนการฉีดของเหลวใด ๆ ลงบนกระดาษที่กำลังจะแห้ง คือการเติมความชื้นกลับเข้าไปใหม่ สำหรับเอกสารสำคัญและของเก่ามีคุณค่า ควรปรึกษานักอนุรักษ์เอกสารก่อนใช้สารเคมีใด ๆ

5. เอาหนังสือที่เช็ดแล้วกลับขึ้นชั้นเดิมทันที ชั้นและตู้ไม้ที่เคยแช่น้ำยังมีสปอร์และความชื้นอยู่ หนังสือที่ผ่านการทำความสะอาดจะถูกปนเปื้อนซ้ำ และยังนำราไปติดเล่มที่ไม่เคยมีปัญหา

6. ฉีดสเปรย์ปรับอากาศหรือวางถ่านดับกลิ่นไว้ในห้อง ช่วยให้กลิ่นดีขึ้นชั่วคราว แต่ไม่ได้ลดจำนวนสปอร์ในอากาศหรือบนผิวชั้นวาง และน้ำหอมบางชนิดยังทิ้งคราบมันบนกระดาษ

7. ปิดตู้ให้สนิทแล้วใส่ซองกันชื้น ซองกันชื้นไม่กี่ซองรับความชื้นจากตู้ที่เคยแช่น้ำไม่ไหว การปิดตู้สนิทกลับเป็นการสร้างห้องอบความชื้นให้ราโตเร็วขึ้น

การอบโอโซนของ WHD ช่วยห้องสมุดและห้องเก็บเอกสารอย่างไร

ขอให้เข้าใจตรงกันตั้งแต่ต้นว่า การอบโอโซนไม่ใช่วิธีซ่อมหนังสือ และไม่ได้แทนการขนโคลน ล้าง ทำความสะอาด และทำให้แห้ง หนังสือที่เปียกต้องได้รับการคัดแยกและทำให้แห้งอย่างถูกวิธีก่อน ห้องต้องถูกล้างและแห้งสนิท เมื่อผ่านขั้นตอนเหล่านั้นแล้ว การอบโอโซนจึงเข้ามาทำหน้าที่จัดการสิ่งที่วิธีอื่นเข้าไม่ถึง นั่นคือสปอร์ของเชื้อราที่ลอยอยู่ในอากาศ ฝังอยู่ในร่องชั้นวาง ด้านหลังตู้ ในลิ้นชักตู้เอกสาร ในช่องว่างระหว่างกล่อง และกลิ่นอับที่ซึมอยู่ในวัสดุของห้อง

โอโซน (O3) เป็นก๊าซที่มีความสามารถในการออกซิไดซ์สูง เมื่อปล่อยในห้องที่ปิด ก๊าซจะกระจายตัวไปทั่วพื้นที่ แทรกเข้าไปในซอกที่ผ้าเช็ดและสเปรย์เข้าไม่ถึง เข้าทำลายโครงสร้างเซลล์ของเชื้อรา แบคทีเรีย และไวรัส พร้อมแตกโมเลกุลของสารที่ก่อกลิ่นอับ จากนั้นโอโซนจะคืนตัวกลับเป็นออกซิเจน (O2) โดยไม่ทิ้งคราบน้ำยาหรือสารเคมีตกค้างบนชั้นหนังสือ ตามผลทดสอบที่บริษัทได้รับรองจากกรมวิทยาศาสตร์การแพทย์และ Intertek (สหราชอาณาจักร) กระบวนการของ WHD สามารถกำจัดไวรัส แบคทีเรีย และเชื้อราได้ 99.99%

ข้อควรรู้เฉพาะงานเอกสาร: โอโซนเป็นสารออกซิไดซ์ การสัมผัสความเข้มข้นสูงเป็นเวลานานอาจมีผลต่อวัสดุบางชนิด ทีมงานจึงจะวางแผนร่วมกับเจ้าของห้อง โดยแนะนำให้แยกของที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์สูง ภาพถ่ายเก่า ต้นฉบับหายาก หรือวัตถุที่ไม่สามารถทดแทนได้ ออกจากพื้นที่ก่อน และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์สำหรับของเหล่านั้นโดยเฉพาะ ส่วนตัวห้อง ชั้นวาง ตู้ และอากาศ คือเป้าหมายหลักของการอบโอโซน

ขั้นตอนการทำงานในห้องสมุดและห้องเก็บเอกสาร

1. สำรวจและประเมิน: ตรวจระดับความเสียหาย จุดที่มีราหนาแน่น ความชื้นของผนังและชั้น และคุยกับเจ้าของว่ามีเอกสารหรือหนังสือชิ้นใดที่ต้องแยกออกเป็นพิเศษ
2. เตรียมพื้นที่: นำคน สัตว์เลี้ยง และต้นไม้ออก ย้ายของที่ต้องแยกออกไป เปิดตู้ ลิ้นชักตู้เอกสาร และแยกกล่องให้มีช่องว่างเพื่อให้ก๊าซเข้าถึง ปิดประตูหน้าต่าง และปิดระบบปรับอากาศ
3. ปล่อยโอโซน: ตั้งเครื่องผลิตโอโซนตามขนาดห้อง ใช้เวลาโดยประมาณ 30 นาทีต่อโซน สำหรับห้องสมุดขนาดใหญ่จะแบ่งเป็นหลายโซนตามแนวชั้น
4. ช่วงสัมผัส: ให้ก๊าซทำงานในห้องที่ปิดสนิทโดยไม่มีใครอยู่ภายใน
5. พักและระบายอากาศ: เปิดประตูหน้าต่างให้โอโซนสลายตัวกลับเป็นออกซิเจน กลับเข้าพื้นที่ได้หลังครบเวลาที่ทีมงานกำหนดเท่านั้น
6. ตรวจและส่งมอบ: ตรวจกลิ่นร่วมกับเจ้าของ แนะนำการควบคุมความชื้นต่อเนื่อง หากงานมีมูลค่าตั้งแต่ 15,000 บาทขึ้นไป รับฟรีสเปรย์ฆ่าเชื้อเกรดการแพทย์

ความปลอดภัยต้องมาก่อน: การอบโอโซนทำในห้องที่ว่างและปิดเท่านั้น ห้ามมีคน สัตว์เลี้ยง หรือต้นไม้อยู่ในห้องระหว่างอบ และกลับเข้าได้หลังช่วงพักและระบายอากาศครบตามที่ทีมงานแจ้ง

10 เหตุผลที่ห้องสมุดและห้องเอกสารควรอบโอโซนหลังน้ำลด

1. ลดสปอร์ที่ลอยในอากาศ ต้นเหตุของอาการจาม ไอ และหอบหืดของคนที่ใช้ห้อง ซึ่งการเช็ดพื้นผิวทำไม่ได้
2. เข้าถึงร่องชั้นและด้านหลังตู้ จุดที่ฝุ่นและราสะสมมากที่สุด แต่แทบไม่มีใครเอื้อมไปทำความสะอาดได้ทั่ว
3. ป้องกันราลามจากเล่มหนึ่งไปอีกเล่ม เมื่อห้องสะอาดก่อนนำหนังสือที่ผ่านการกู้กลับขึ้นชั้น โอกาสปนเปื้อนซ้ำก็ลดลง
4. ไม่ต้องฉีดของเหลวใส่ชั้นหนังสือ เป็นก๊าซ จึงไม่เพิ่มความชื้นให้ห้องที่เพิ่งแห้ง
5. ไม่ทิ้งสารเคมีตกค้าง โอโซนคืนตัวเป็นออกซิเจน ไม่มีคราบบนชั้นหรือกลิ่นน้ำยาติดหน้ากระดาษ อ่านเพิ่มเติมเรื่องโอโซนกับการลดสารเคมีตกค้าง
6. ขจัดกลิ่นอับแบบห้องใต้ดิน ที่ทำให้ห้องสมุดไม่น่าเข้าและทำให้ผู้ใช้บริการหายไป
7. เหมาะกับพื้นที่ขนาดใหญ่ ห้องสมุดโรงเรียน ห้องเก็บเอกสารของสำนักงานและหน่วยงาน สามารถแบ่งโซนทำได้เป็นระบบ
8. ใช้เวลาไม่นาน ประมาณ 30 นาทีต่อโซนบวกช่วงระบายอากาศ ห้องกลับมาใช้งานได้เร็วขึ้น
9. ผ่านการทดสอบและรับรอง ตามผลทดสอบที่บริษัทได้รับรอง ดูรายละเอียดที่หน้าบริการอบโอโซนฆ่าเชื้อ
10. ทีมงานวางแผนร่วมกับคุณ แนะนำชัดเจนว่าของชิ้นใดควรแยกออก ช่วยให้คุณตัดสินใจได้อย่างมั่นใจ สอบถามได้ที่บริการอบโอโซนของ WHD

กรณีตัวอย่าง: ห้องเก็บเอกสารของสำนักงานบัญชีที่อยุธยา

กรณีตัวอย่างนี้เป็นสถานการณ์จำลองจากลักษณะงานที่พบบ่อย เพื่อให้เห็นภาพลำดับการทำงาน

คุณเอ๋ เจ้าของสำนักงานบัญชีขนาดเล็กในอำเภอพระนครศรีอยุธยา ดูแลบัญชีให้ร้านค้าและบริษัทท้องถิ่นหลายสิบราย ห้องเก็บเอกสารของสำนักงานอยู่ชั้นล่าง ไม่มีหน้าต่าง อัดแน่นด้วยกล่องแฟ้มใบกำกับภาษีและเอกสารประกอบบัญชีย้อนหลังหลายปี น้ำท่วมเข้าสำนักงานสูงประมาณครึ่งเมตร กล่องแถวล่างสุดเปียกทั้งหมด

หลังน้ำลด ทีมงานของคุณเอ๋ขนกล่องแถวล่างออกมาคัดแยก เอกสารที่ยังพอกู้ได้ถูกแยกแผ่น วางบนตะแกรงในห้องที่เปิดพัดลมระบายอากาศโดยไม่ให้ลมพัดตรง และถ่ายภาพสแกนเก็บไว้ทีละแผ่น เอกสารที่เปื่อยจนอ่านไม่ได้ถูกบันทึกรายการไว้เพื่อติดต่อขอสำเนาจากลูกค้าและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ช่างทำความสะอาดล้างพื้น ขัดผนัง และถอดชั้นเหล็กออกมาเช็ด จากนั้นเปิดเครื่องลดความชื้นต่อเนื่องจนผนังแห้ง

แม้ห้องจะดูสะอาดแล้ว แต่พนักงานสองคนที่เป็นภูมิแพ้ยังจามทุกครั้งที่เข้าห้อง และกลิ่นอับยังอยู่ คุณเอ๋จึงติดต่อ WHD ทีมงานแนะนำให้ย้ายแฟ้มเอกสารต้นฉบับชุดที่สำคัญที่สุดออกไปไว้นอกห้องชั่วคราว เปิดลิ้นชักตู้เหล็กทุกลิ้นชัก และวางกล่องแถวบนให้มีช่องห่างกัน แล้วอบโอโซนเป็นสองโซน หลังช่วงพักระบายอากาศ ห้องมีกลิ่นอับลดลงชัดเจน พนักงานกลับเข้าไปทำงานได้โดยไม่ต้องใส่หน้ากากตลอดเวลาเหมือนเดิม คุณเอ๋บอกว่าสิ่งที่ช่วยเธอมากคือคำแนะนำให้สแกนเอกสารสำคัญเก็บไว้ในระบบคลาวด์ ซึ่งเธอใช้เป็นมาตรฐานของสำนักงานนับจากนั้น

เช็กลิสต์กู้หนังสือและเอกสาร ก่อนและหลังอบโอโซน

ภายใน 48 ชั่วโมงแรกที่เข้าถึงได้

• สวมถุงมือ หน้ากากที่กรองฝุ่นละเอียด และแว่นตา ก่อนจับหนังสือหรือกล่องที่ขึ้นรา
• จัดลำดับความสำคัญ: เอกสารทางกฎหมายและการเงิน ภาพถ่ายครอบครัว และของที่ทดแทนไม่ได้ ให้กู้ก่อน
• ถ่ายภาพหรือสแกนเอกสารสำคัญทุกแผ่นทันทีที่ทำได้ แม้ยังเปียกอยู่ เพื่อเก็บข้อมูลไว้ก่อน
• หากกู้ไม่ทันทั้งหมด การนำหนังสือเปียกใส่ถุงพลาสติกแล้วแช่แข็ง เป็นวิธีที่นักอนุรักษ์นิยมใช้ชะลอการเติบโตของเชื้อราไว้ก่อน

การทำให้แห้ง

• ผึ่งในที่ร่ม อากาศถ่ายเท ไม่ให้โดนแดดจัดหรือลมร้อน
• หนังสือที่เปียกเล็กน้อย ตั้งเล่มกางปกเป็นรูปพัด สอดกระดาษซับที่สะอาดทุก 20 ถึง 30 หน้า และเปลี่ยนกระดาษซับบ่อย ๆ
• เอกสารแผ่นเดียว วางเรียงบนตะแกรงหรือผ้าสะอาด ไม่ซ้อนกัน
• ภาพถ่ายที่ติดกัน อย่าดึงแยกขณะแห้ง ปรึกษาร้านหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาพถ่าย
• ราแห้งที่เป็นผงบนปก ให้ปัดเบา ๆ กลางแจ้งด้วยแปรงขนนุ่ม หรือใช้เครื่องดูดฝุ่นที่มีตัวกรอง HEPA

ก่อนวันอบโอโซน

• ขนโคลนออก ล้างพื้น ผนัง ชั้น และตู้ ให้ห้องแห้งสนิท
• แยกของมีค่าทางประวัติศาสตร์ ภาพถ่ายเก่า และต้นฉบับหายาก ออกจากห้องตามคำแนะนำของทีมงาน
• เปิดตู้ ลิ้นชัก และจัดกล่องให้มีช่องว่าง ย้ายต้นไม้ออก

หลังอบโอโซน

• กลับเข้าห้องหลังช่วงพักระบายอากาศครบตามที่ทีมงานแจ้งเท่านั้น
• ควบคุมความชื้นในห้องให้อยู่ในระดับต่ำอย่างต่อเนื่อง ใช้เครื่องลดความชื้น และจัดชั้นให้ห่างผนัง
• นำหนังสือที่แห้งสนิทและตรวจแล้วกลับขึ้นชั้นทีละส่วน เว้นช่องไม่อัดแน่น
• เก็บเอกสารสำคัญในกล่องกันน้ำบนชั้นสูง และมีสำเนาดิจิทัลเก็บไว้นอกสถานที่
• หากยังมีอาการไอ หอบ หรือแน่นหน้าอกต่อเนื่อง โดยเฉพาะในผู้สูงอายุหรือผู้ป่วยโรคปอด ควรพบแพทย์

คำถามที่พบบ่อย

ถาม: อบโอโซนแล้วรอยราบนหนังสือจะหายไหม
ตอบ: ไม่หาย โอโซนช่วยฆ่าเชื้อและลดกลิ่น แต่คราบสีที่ราทิ้งไว้บนกระดาษเป็นรอยถาวร การแก้ไขรอยเปื้อนบนของมีค่าต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญด้านการอนุรักษ์

ถาม: นำหนังสือทั้งหมดไว้ในห้องระหว่างอบได้ไหม
ตอบ: หนังสือใช้งานทั่วไปที่แห้งแล้ววางไว้ได้ตามการประเมินของทีมงาน แต่ของที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ภาพถ่ายเก่า และต้นฉบับที่ทดแทนไม่ได้ ทีมงานจะแนะนำให้แยกออกก่อน

ถาม: หนังสือยังเปียกอยู่ อบโอโซนเลยได้ไหม
ตอบ: ไม่ควร ต้องทำให้หนังสือและห้องแห้งก่อน เพราะถ้ายังมีความชื้นอยู่ เชื้อราจะกลับมาเติบโตได้อีก โอโซนเป็นขั้นตอนหลังการทำให้แห้ง ไม่ได้แทนการทำให้แห้ง

ถาม: ต้องออกจากห้องนานเท่าไร
ตอบ: ใช้เวลาโดยประมาณ 30 นาทีต่อโซน บวกช่วงพักระบายอากาศ ทีมงานจะแจ้งเวลากลับเข้าที่ชัดเจน ห้ามมีคน สัตว์เลี้ยง หรือต้นไม้อยู่ในห้องระหว่างอบ

ถาม: ห้องสมุดโรงเรียนควรอบก่อนเปิดเรียนกี่วัน
ตอบ: ควรวางแผนให้การล้างและทำให้ห้องแห้งเสร็จก่อน แล้วอบโอโซนก่อนวันเปิดให้บริการอย่างน้อยหนึ่งวัน เพื่อให้มีเวลาระบายอากาศและตรวจความเรียบร้อย

ถาม: เอกสารสำคัญเปื่อยจนอ่านไม่ออก ทำอย่างไรดี
ตอบ: เก็บต้นฉบับไว้เท่าที่ทำได้ ถ่ายภาพไว้ แล้วติดต่อหน่วยงานที่ออกเอกสารนั้นเพื่อสอบถามขั้นตอนการขอสำเนาหรือใบแทน การอบโอโซนไม่สามารถกู้ข้อความที่เสียหายได้

ถาม: มีอาการไอและแน่นหน้าอกหลังจัดการหนังสือขึ้นรา ควรทำอย่างไร
ตอบ: หยุดสัมผัสและออกจากพื้นที่ หากอาการไม่ดีขึ้นหรือเป็นผู้ที่มีโรคประจำตัว ควรพบแพทย์ การอบโอโซนเป็นการจัดการสิ่งแวดล้อม ไม่ใช่การรักษาอาการเจ็บป่วย

ห้องสมุดหรือห้องเอกสารยังมีกลิ่นอับ? ให้ WHD ช่วยฆ่าเชื้อราให้หมดจด

ปรึกษาฟรี ประเมินพื้นที่ วางแผนร่วมกันว่าของชิ้นใดควรแยก และอบโอโซนฆ่าเชื้อสำหรับบ้าน สำนักงาน โรงเรียน และหน่วยงาน

จองบริการอบโอโซนฆ่าเชื้อรา คลิกเลย

โทร 065-556-6294 · LINE @whd268 · อีเมล worldhealthdisinfection@gmail.com

อ่านเพิ่มเติม

• บริการอบโอโซนฆ่าเชื้อในที่พักอาศัยและอาคาร
• บริการทำความสะอาดด้วยโอโซน
• เครื่องโอโซนฆ่าเชื้อ
• ติดต่อเรา

แหล่งอ้างอิง

• CDC: Floods แนวทางจัดการเชื้อราและทำความสะอาดหลังน้ำท่วม
• กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข คำแนะนำด้านอนามัยสิ่งแวดล้อมหลังน้ำลด