Last updated: 24 ก.ย. 2569 | 2 จำนวนผู้เข้าชม |
เครื่องพ่นยุงที่ดีที่สุดจะไม่มีความหมาย ถ้าในหมู่บ้านไม่มีคนที่รู้ว่าควรพ่นเมื่อไร พ่นที่ไหน และควรทำอะไรก่อนพ่น บทความนี้เป็นโครงร่างแผนฝึกอบรมสำหรับ อปท. และ รพ.สต. ที่ต้องการสร้างทีมระดับหมู่บ้านสองทีมที่ทำงานคู่กัน คือ "ทีม 3 เก็บ" ที่ตัดวงจรยุงลายตั้งแต่ต้นทาง และ "ทีมพ่นประจำหมู่บ้าน" ที่พร้อมออกปฏิบัติการภายใต้การกำกับของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข โดยใช้เครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลัง ULV SUPER ROTARY เป็นเครื่องมือหลักในการฝึก
คุณวิชัย เป็นผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลแห่งหนึ่งในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตำบลของเขามีสิบกว่าหมู่บ้าน ประชากรหลายพันคน ทุกปีช่วงเดือนที่ฝนตกชุก จะมีผู้ป่วยไข้เลือดออกกระจายอยู่หลายหมู่บ้าน ทีมพ่นยุงของตำบลมีอยู่ทีมเดียว ประกอบด้วยเจ้าหน้าที่ รพ.สต. สองคน และพนักงานของ อบต. อีกสองคน พร้อมเครื่องพ่นที่ใช้งานมาหลายปี
สัปดาห์หนึ่งในเดือนกรกฎาคม มีรายงานผู้ป่วยสงสัยไข้เลือดออกเข้ามาจากสามหมู่บ้านในเวลาไล่เลี่ยกัน โทรศัพท์ของคุณวิชัยดังไม่หยุด ผู้ใหญ่บ้านคนหนึ่งโทรมาถามว่าทำไมหมู่บ้านข้าง ๆ ได้พ่นแล้วแต่หมู่บ้านของเขายังไม่ได้ อีกคนหนึ่งบอกว่าชาวบ้านเริ่มโพสต์ในเฟซบุ๊กว่า "รอพ่นยุงสามวันแล้ว ลูกบ้านข้างเคียงก็เริ่มไข้" ทีมพ่นต้องทำงานตั้งแต่เช้ามืดจนค่ำ ทั้งที่ยังต้องสอบสวนโรคและสำรวจลูกน้ำไปพร้อมกัน
สิ่งที่คุณวิชัยสังเกตเห็นคือ ในหมู่บ้านที่ อสม. เข้มแข็ง ผู้ใหญ่บ้านจัดกิจกรรม 3 เก็บสม่ำเสมอ ผู้ป่วยมักไม่ลุกลามเป็นกลุ่มก้อน แต่ในหมู่บ้านที่ทำ 3 เก็บเฉพาะวันรณรงค์ปีละครั้งสองครั้ง พอมีผู้ป่วยรายแรกก็มักตามมาด้วยรายที่สองและสามในเวลาไม่นาน เขาจึงคุยกับปลัด อบต. ว่าปัญหาไม่ได้อยู่ที่เครื่องพ่นยุงเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ "คน" และ "ระบบ" ในระดับหมู่บ้าน
ทั้งสองจึงตั้งเป้าร่วมกันว่า ภายในปีงบประมาณถัดไป ทุกหมู่บ้านต้องมีทีม 3 เก็บที่ทำงานต่อเนื่อง และทุกกลุ่มหมู่บ้านต้องมีทีมพ่นที่ผ่านการอบรม มีเครื่องพ่นละอองฝอยที่พร้อมใช้ และรู้ขั้นตอนประสานกับ รพ.สต. อย่างชัดเจน สิ่งที่ต้องทำก่อนคือเขียนแผนฝึกอบรมที่ใช้ได้จริง ไม่ใช่การอบรมแบบฟังบรรยายครึ่งวันแล้วแยกย้ายกันกลับบ้าน
ยุงลายเป็นพาหะของไข้เลือดออก ชิคุนกุนยา และซิกา เมื่อยุงกัดผู้ป่วยในช่วงที่มีไข้ เชื้อจะเพิ่มจำนวนในตัวยุงระยะหนึ่งแล้วยุงตัวนั้นจึงแพร่เชื้อต่อได้ การควบคุมโรครอบบ้านผู้ป่วยจึงต้องทำให้เร็ว ตามแนวทางที่หน่วยงานสาธารณสุขแนะนำ ได้แก่ การกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์และการพ่นควบคุมยุงตัวเต็มวัยรอบบ้านผู้ป่วยรัศมีประมาณ 100 เมตร ถ้าทีมพ่นไปถึงช้า โอกาสที่คนในบ้านข้างเคียงจะติดเชื้อก็เพิ่มขึ้น เด็กวัยเรียน ผู้สูงอายุ และผู้มีโรคประจำตัวคือกลุ่มที่มีความเสี่ยงอาการรุนแรง
เมื่อโรคลุกลามเป็นกลุ่มก้อน หน่วยงานต้องใช้สารเคมี น้ำมัน ค่าตอบแทนนอกเวลา และค่ารักษาพยาบาลที่ครอบครัวต้องแบกรับเพิ่มขึ้นหลายเท่า เทียบกับการลงทุนสร้างทีมในหมู่บ้านที่ป้องกันได้ตั้งแต่ต้น การอบรมผู้นำชุมชนและ อสม. จึงไม่ใช่ค่าใช้จ่าย แต่เป็นการลงทุนที่ลดต้นทุนในภาวะระบาด
เมื่อหมู่บ้านหนึ่งได้พ่นก่อนอีกหมู่บ้านหนึ่ง ชาวบ้านมักมองว่าไม่เป็นธรรม แม้เหตุผลจริงคือลำดับการรับแจ้ง ข้อความในกลุ่มไลน์หรือโซเชียลมีเดียทำให้ผู้บริหาร อปท. และเจ้าหน้าที่ รพ.สต. ถูกตั้งคำถามอย่างรวดเร็ว การมีทีมในหมู่บ้านที่สื่อสารกับชาวบ้านได้ทันที ช่วยลดความเข้าใจผิดเหล่านี้ได้มาก
เจ้าหน้าที่ รพ.สต. มีงานหลายด้าน ทั้งงานรักษาพยาบาลเบื้องต้น งานส่งเสริมสุขภาพ งานเยี่ยมบ้าน และงานควบคุมโรค เมื่อทุกอย่างต้องพึ่งเจ้าหน้าที่ไม่กี่คน งานควบคุมยุงจึงกลายเป็นงานเร่งด่วนที่เบียดงานอื่นตลอดฤดูฝน การกระจายบทบาทบางส่วนให้ทีมหมู่บ้านที่ผ่านการอบรม ภายใต้การกำกับของเจ้าหน้าที่ ช่วยให้เจ้าหน้าที่มีเวลาทำงานเชิงวิชาการ เช่น การสอบสวนโรคและการวิเคราะห์ข้อมูล
การรณรงค์ 3 เก็บที่ทำเป็นครั้งคราว ให้ผลเพียงระยะสั้น เพราะภาชนะขังน้ำเกิดขึ้นใหม่ทุกครั้งที่ฝนตก วงจรชีวิตของยุงลายจากไข่ถึงตัวเต็มวัยใช้เวลาประมาณหนึ่งสัปดาห์เศษในสภาพอากาศร้อนชื้น การกำจัดแหล่งเพาะพันธุ์จึงต้องทำเป็นประจำทุกสัปดาห์ ซึ่งจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อมีคนในหมู่บ้านรับผิดชอบอย่างชัดเจน
ก่อนเขียนหลักสูตร ต้องออกแบบโครงสร้างทีมให้ชัดก่อน ตัวอย่างด้านล่างเป็นแนวทางที่ปรับใช้ได้ตามขนาดหมู่บ้านและบริบทของแต่ละพื้นที่
| บทบาท | ผู้รับผิดชอบ | หน้าที่หลัก |
|---|---|---|
| ผู้ประสานงานหมู่บ้าน | ผู้ใหญ่บ้าน หรือผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน | นัดหมายกิจกรรม ประกาศเสียงตามสาย ประสานกับ อบต. และ รพ.สต. |
| หัวหน้าทีม 3 เก็บ | ประธาน อสม. ประจำหมู่บ้าน | แบ่งคุ้มให้ อสม. รับผิดชอบ รวบรวมผลสำรวจลูกน้ำรายสัปดาห์ |
| สมาชิกทีม 3 เก็บ | อสม. ครู แกนนำเยาวชน ผู้นำศาสนา | เยี่ยมบ้านตามคุ้ม ชวนชาวบ้านเก็บบ้าน เก็บขยะ เก็บน้ำ สำรวจภาชนะขังน้ำ |
| ทีมพ่นประจำหมู่บ้าน | อสม. หรืออาสาสมัครที่ผ่านการอบรมและมีสุขภาพเหมาะสม 2 ถึง 3 คน | ดูแลเครื่อง ออกพ่นตามคำสั่งและการกำกับของเจ้าหน้าที่ บันทึกการพ่นทุกครั้ง |
| ผู้กำกับด้านวิชาการ | นักวิชาการสาธารณสุข หรือเจ้าหน้าที่ รพ.สต. | ตัดสินใจเรื่องการพ่น ชนิดและอัตราสารเคมี สอบสวนโรค ตรวจสอบบันทึก |
| ผู้สนับสนุนทรัพยากร | อบต. หรือเทศบาล | ตั้งงบประมาณ จัดหาครุภัณฑ์ สารเคมี อุปกรณ์ป้องกัน และค่าบำรุงรักษา |
หลักสำคัญคือทีมพ่นประจำหมู่บ้านไม่ได้ทำงานโดยลำพัง การพ่นสารเคมีทุกครั้งควรอยู่ภายใต้การตัดสินใจและการกำกับของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข เพื่อให้เป็นไปตามแนวทางวิชาการและความปลอดภัย
SUPER ROTARY เป็นเครื่องพ่นละอองฝอย ULV แบบสะพายหลังระบบโรตารี ข้อมูลตามหน้าสินค้าของ World Health Disinfection ระบุว่า
| คุณสมบัติ | ความหมายต่อทีมหมู่บ้าน |
|---|---|
| ขนาดกะทัดรัด สะพายหลัง | เดินเข้าซอยแคบ ใต้ถุนบ้าน และรอบบ้านผู้ป่วยได้สะดวก เหมาะกับผู้ใช้ที่เป็นอาสาสมัคร |
| ระบบโรตารี ให้ละอองฝอยละเอียด | ละอองลอยค้างในอากาศได้ดี เหมาะกับการกำจัดยุงตัวเต็มวัยแบบ ULV |
| ทนทานต่องานภาคสนาม | รองรับการใช้งานในสภาพหมู่บ้านจริง ทั้งฝุ่น ความชื้น และการขนย้าย |
| ใช้ได้ทั้งงานสาธารณสุขและงานเกษตร | นอกฤดูระบาด หน่วยงานวางแผนใช้ในงานอื่นที่เหมาะสมได้ ภายใต้การใช้สารเคมีที่ถูกต้องและแยกอุปกรณ์ตามประเภทงาน |
| คุ้มค่าการลงทุน | กระจายเครื่องไปตามกลุ่มหมู่บ้านได้มากขึ้นภายใต้งบประมาณเดียวกัน |
นอกจากตัวเครื่องแล้ว WHD ได้รับ ISO และ GMP ตรวจสอบคุณภาพ 100% ก่อนส่งมอบ มีบริการหลังการขาย ช่างเทคนิค และอะไหล่ และสินค้าเป็นไปตามมาตรฐานครุภัณฑ์ราชการ ซึ่งสำคัญมากสำหรับเครื่องที่ต้องกระจายไปอยู่ในมือทีมหมู่บ้านหลายทีม เพราะเมื่อเครื่องใดขัดข้อง ต้องซ่อมได้เร็วและมีอะไหล่รองรับ
สำหรับตำบลที่มีถนนสายยาวหรือชุมชนหนาแน่น อาจพิจารณาเครื่องพ่นติดรถ เช่น AIROFOG UM2 ไว้ที่ระดับตำบลเพื่อใช้ร่วมกับทีมหมู่บ้าน ส่วนงานในอาคาร เช่น ศาลาประชาคมหรือโรงเรียน อาจใช้เครื่องพ่นละอองฝอยไฟฟ้าอย่าง AIROFOG U260 ได้
โครงการสร้างทีมหมู่บ้านมีค่าใช้จ่ายสองส่วนที่ควรแยกให้ชัด ส่วนแรกคือค่าใช้จ่ายการอบรมและการดำเนินงาน ส่วนที่สองคือครุภัณฑ์ ซึ่งต้องตั้งงบตามหมวดที่ถูกต้อง ทั้งนี้ให้ยึดระเบียบที่ใช้บังคับและคำแนะนำของเจ้าหน้าที่การเงินและพัสดุของหน่วยงาน
| รายการ | ข้อควรพิจารณา |
|---|---|
| เครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลัง | ตั้งเป็นงบลงทุน หมวดครุภัณฑ์ คำนวณจำนวนเครื่องจากจำนวนกลุ่มหมู่บ้าน และระบุคุณลักษณะตามการใช้งานจริง |
| สารเคมีและน้ำมัน | ตั้งในงบดำเนินงาน เลือกผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนสำหรับงานสาธารณสุข ตามคำแนะนำของหน่วยงานสาธารณสุข |
| อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล | หน้ากาก ถุงมือ แว่นตา สำหรับทีมพ่นทุกคน และสำรองเปลี่ยนตามอายุการใช้งาน |
| ค่าอบรม | เอกสาร อุปกรณ์สาธิต ไฟฉาย แบบสำรวจ และค่าใช้จ่ายอื่นตามระเบียบของหน่วยงาน |
| บริการหลังการขาย | ระบุการสาธิตและอบรมการใช้งาน การมีช่างและอะไหล่ในประเทศ และเงื่อนไขการรับประกันเป็นลายลักษณ์อักษร |
| ค่าบำรุงรักษา | ตั้งงบบำรุงรักษาประจำปี ไม่รอให้เครื่องเสียก่อนจึงหางบซ่อม |
ข้อแนะนำเพิ่มเติมคือเขียนโครงการให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างการอบรม ครุภัณฑ์ และผลลัพธ์ เช่น จำนวนหมู่บ้านที่มีทีมครบ ความถี่ของการสำรวจลูกน้ำ และระยะเวลาตั้งแต่รับแจ้งผู้ป่วยจนออกปฏิบัติการ ตัวชี้วัดเหล่านี้วัดได้จริงและช่วยให้สภาท้องถิ่นเห็นคุณค่าของโครงการ
"ตอนแรก อสม. หลายคนกลัวเครื่องพ่น กลัวสารเคมี กลัวทำผิด พอได้ฝึกด้วยน้ำเปล่า ได้ลองสะพายเครื่องเดินรอบศาลาประชาคมจริง ๆ ความกลัวก็หายไป สิ่งที่ได้ผลที่สุดคือการฝึกสถานการณ์จำลอง ทุกคนรู้ว่าพอ รพ.สต. โทรมา ใครต้องไปบอกเจ้าของบ้าน ใครต้องเตรียมเครื่อง ใครต้องพาทีม 3 เก็บเข้าไปเทน้ำในภาชนะ ตอนนี้หมู่บ้านเราไม่ต้องรอคิวทีมตำบลแล้ว และที่สำคัญคือชาวบ้านเริ่มเก็บบ้านเก็บน้ำเองโดยไม่ต้องบอก"
หมายเหตุ: เป็นตัวอย่างมุมมองที่เรียบเรียงจากลักษณะงานภาคสนามทั่วไป ไม่ใช่คำพูดของบุคคลหรือหน่วยงานใดโดยเฉพาะ
ถาม: อสม. พ่นสารเคมีเองได้หรือไม่
ตอบ: ควรพ่นหลังผ่านการอบรมด้านความปลอดภัยและการใช้เครื่อง และอยู่ภายใต้การตัดสินใจและการกำกับของเจ้าหน้าที่สาธารณสุขเสมอ เรื่องชนิดและอัตราสารเคมีให้เจ้าหน้าที่เป็นผู้กำหนด ตามแนวทางของหน่วยงานในพื้นที่
ถาม: ควรมีเครื่องพ่นกี่เครื่องต่อตำบล
ตอบ: ขึ้นกับจำนวนหมู่บ้าน ระยะทาง และความหนาแน่นของชุมชน หลายพื้นที่เริ่มจากหนึ่งเครื่องต่อกลุ่มหมู่บ้านที่อยู่ใกล้กัน แล้วประเมินเพิ่มจากข้อมูลการใช้งานจริง
ถาม: ถ้าทำ 3 เก็บดีแล้ว ยังต้องมีทีมพ่นอีกไหม
ตอบ: ต้องมี เพราะเมื่อมีผู้ป่วยไข้เลือดออก ยุงที่อาจมีเชื้ออยู่แล้วต้องถูกกำจัดอย่างรวดเร็วรอบบ้านผู้ป่วย 3 เก็บป้องกันยุงรุ่นใหม่ ส่วนการพ่นควบคุมยุงตัวเต็มวัยในช่วงเกิดโรค ทั้งสองอย่างต้องทำคู่กัน
ถาม: หลักสูตร 2 วันนานเกินไปสำหรับชาวบ้านหรือไม่
ตอบ: สามารถแบ่งเป็นสี่ช่วงครึ่งวันในสัปดาห์ต่างกันได้ ขอให้คงภาคปฏิบัติไว้ครบ โดยเฉพาะการสำรวจลูกน้ำจริงและการฝึกเดินพ่นด้วยน้ำเปล่า
ถาม: ใช้เครื่องพ่นหมอกควันในการฝึกแทนได้หรือไม่
ตอบ: เครื่องพ่นหมอกควันก็เป็นเครื่องมือควบคุมโรคที่ใช้กันแพร่หลาย แต่ต้องใช้ความระมัดระวังเรื่องความร้อนและเชื้อเพลิงมากกว่า สำหรับทีมอาสาสมัครระดับหมู่บ้าน เครื่องพ่นละอองฝอย ULV สะพายหลังมักเรียนรู้ง่ายกว่า ทั้งนี้เลือกตามความเหมาะสมของพื้นที่และคำแนะนำของเจ้าหน้าที่
ถาม: WHD ช่วยเรื่องการอบรมได้อย่างไร
ตอบ: สามารถติดต่อขอสาธิตการใช้งานและอบรมการดูแลรักษาเครื่องได้ที่โทร 065-556-6294 หรือ LINE @whd268 เพื่อวางแผนร่วมกับหลักสูตรของหน่วยงาน
ถาม: จะรู้ได้อย่างไรว่าโครงการได้ผล
ตอบ: ติดตามดัชนีลูกน้ำรายสัปดาห์ ระยะเวลาตั้งแต่รับแจ้งผู้ป่วยจนเริ่มควบคุมโรค จำนวนผู้ป่วยต่อเนื่องในหมู่บ้านเดียวกัน และความคิดเห็นของชาวบ้าน โดยเปรียบเทียบกับช่วงก่อนมีทีม
ปรึกษาทีมงาน World Health Disinfection เรื่องเครื่องพ่นละอองฝอยสะพายหลังและการสาธิตสำหรับหลักสูตรอบรมของคุณ
ดูสินค้าและราคา SUPER ROTARY คลิกที่นี่
โทร 065-556-6294 · LINE @whd268
อีเมล worldhealthdisinfection@gmail.com
ดูศูนย์รวมอุปกรณ์กำจัดยุงและแมลง ครุภัณฑ์ราชการ
บริษัท เวิลด์ เฮลท์ ดิสอินเฟคชั่น จำกัด 88 268 ถนนกัลปพฤกษ์ แขวงบางแค เขตบางแค กรุงเทพฯ 10160
#เครื่องพ่นยุง #เครื่องกำจัดยุง #เครื่องพ่นหมอกควัน #เครื่องพ่นละอองฝอย #เครื่องพ่นยุงราชการ #ควบคุมโรค #3เก็บป้องกัน3โรค #อสม #SUPERROTARY
คีย์เวิร์ด: เครื่องพ่นยุง, เครื่องกำจัดยุง, เครื่องพ่นหมอกควัน, เครื่องพ่นละอองฝอย, เครื่องพ่นยุงราชการ, ควบคุมโรค, กำจัดแมลงทุกชนิด, ครุภัณฑ์ราชการ, จัดซื้อจัดจ้าง, ยุงลาย, ไข้เลือดออก, ULV, SUPER ROTARY, อสม., ผู้นำชุมชน, 3 เก็บ, อบรม