คุณวิทย์ อายุ 51 ปี ตัดสินใจรีโนเวทบ้านสองชั้นอายุยี่สิบปีย่านบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ งานครั้งนี้ใหญ่กว่าที่คิด เพราะรวมการทุบผนังกั้นห้องสองจุด รื้อพื้นกระเบื้องเดิมทั้งชั้นล่างเพื่อปูลามิเนตใหม่ ขัดฝ้าเพดาน ทาสีใหม่ทั้งหลัง และเปลี่ยนระบบไฟ ใช้เวลาทั้งหมดสองเดือนครึ่ง

ระหว่างงานก่อสร้าง ครอบครัวย้ายไปพักที่บ้านญาติ พอผู้รับเหมาส่งมอบงาน คุณวิทย์จ้างทีมแม่บ้านมาทำความสะอาดใหญ่หนึ่งวันเต็ม เช็ดทุกพื้นผิว ถูพื้นสามรอบ เช็ดกระจกทุกบาน แล้วจึงขนเฟอร์นิเจอร์กลับเข้าบ้าน

สัปดาห์แรกทุกอย่างดูสมบูรณ์แบบ บ้านสว่างขึ้น กลิ่นสีจางไปแล้ว ทุกคนดีใจกับผลงาน จนกระทั่งสัปดาห์ที่สอง ลูกสาววัยสิบสี่เริ่มไอแห้ง ๆ ตอนกลางคืน สัปดาห์ที่สามภรรยาของคุณวิทย์บ่นว่าเจ็บคอทุกเช้าและเสียงแหบ พอเข้าเดือนที่สอง คุณวิทย์เองก็เริ่มไอ และคุณแม่วัย 78 ปีที่อยู่ด้วยกันเริ่มหายใจไม่สะดวก

สิ่งที่แปลกคือทุกคนอาการดีขึ้นเมื่อออกไปข้างนอก และแย่ลงทันทีเมื่อกลับเข้าบ้าน คุณวิทย์เริ่มสงสัยว่าบ้านที่เพิ่งทำใหม่กำลังทำร้ายครอบครัวของเขา

เขาลองซื้อเครื่องวัดฝุ่นมาวัดในบ้าน ตัวเลข PM2.5 ในห้องนั่งเล่นสูงกว่าค่านอกบ้านอย่างชัดเจน ทั้งที่ปิดประตูหน้าต่างและเปิดเครื่องฟอกอากาศตลอดวัน

นี่คือจุดที่เจ้าของบ้านส่วนใหญ่ประเมินต่ำเกินไป ฝุ่นที่เกิดจากงานรีโนเวทไม่เหมือนฝุ่นที่ปลิวเข้าบ้านตามปกติ

• อนุภาคเล็กกว่ามาก การตัด เจีย ขัด และทุบ ทำให้วัสดุแตกตัวเป็นอนุภาคขนาดไมครอนที่ลอยค้างในอากาศได้นานหลายชั่วโมง
• มีความคมและระคายเคือง ฝุ่นปูน ฝุ่นยิปซัม และผงไม้มีขอบคม เมื่อเข้าสู่ทางเดินหายใจจึงระคายเคืองเยื่อบุมากกว่าฝุ่นทั่วไป
• มีสารเคมีปะปน ละอองสี ตัวทำละลาย กาว และสารเคลือบผิว ระเหยออกมาต่อเนื่องหลายสัปดาห์หลังงานเสร็จ
• แทรกเข้าไปในเนื้อผ้าลึกกว่า เพราะอนุภาคเล็ก ฝุ่นก่อสร้างจึงลงไปนอนอยู่ในชั้นลึกของโซฟา ที่นอน และพรม ที่การเช็ดถูปกติไม่มีทางเข้าถึง
• ตกค้างในระบบปรับอากาศ คอยล์เย็นและช่องลมกลายเป็นแหล่งสะสม แล้วปล่อยกลับออกมาทุกครั้งที่เปิดแอร์

ที่สำคัญกว่านั้นคือ เมื่อฝุ่นละเอียดเข้าไปสะสมในเฟอร์นิเจอร์ผ้าและพรม มันจะกลายเป็นแหล่งอาหารและที่หลบซ่อนชั้นดีของไรฝุ่นในเวลาต่อมา ปัญหาระยะสั้นจึงกลายเป็นปัญหาระยะยาว

คุณวิทย์ยืนยันว่าเขาจ้างทีมทำความสะอาดมืออาชีพมาแล้วหนึ่งวันเต็ม คำถามคือแล้วทำไมยังไม่หาย

1. การเช็ดถูจัดการเฉพาะพื้นผิวแข็ง พื้น ผนัง กระจก และเคาน์เตอร์สะอาดจริง แต่เฟอร์นิเจอร์ผ้าที่ขนกลับเข้ามาไม่ได้ถูกทำความสะอาดเชิงลึกเลย

2. เฟอร์นิเจอร์ที่ย้ายออกไปก็โดนฝุ่นเหมือนกัน ผ้าคลุมพลาสติกที่ใช้คลุมระหว่างก่อสร้างมักไม่แนบสนิท ฝุ่นละเอียดจึงยังเล็ดลอดเข้าไปได้ตลอดสองเดือนครึ่ง

3. การกวาดและปัดทำให้ฝุ่นฟุ้งกลับ ไม้ปัดฝุ่นและไม้กวาดเพียงย้ายฝุ่นจากที่หนึ่งไปอีกที่หนึ่ง

4. เครื่องดูดฝุ่นทั่วไปกรองอนุภาคระดับนี้ไม่อยู่ ฝุ่นก่อสร้างขนาดไมครอนผ่านถุงกรองทั่วไปแล้วถูกพัดออกทางช่องลมออก ยิ่งดูดยิ่งฟุ้ง

5. เครื่องฟอกอากาศจับได้เฉพาะที่ลอยอยู่ ฝุ่นที่ตกตะกอนอยู่ในโซฟาและพรมจะไม่ถูกจับ จนกว่าจะมีคนนั่งหรือเดินเหยียบให้มันฟุ้งขึ้นมาใหม่

สรุปคือ บ้านที่เพิ่งรีโนเวทเสร็จต้องการการทำความสะอาดเชิงลึกในเฟอร์นิเจอร์ผ้าทุกชิ้น ไม่ใช่แค่การทำความสะอาดพื้นผิว

คุณวิทย์บอกว่างบรีโนเวทที่วางไว้ไม่เคยมีบรรทัดนี้อยู่เลย

ค่ารักษาพยาบาลของสมาชิกสี่คน ทั้งค่าพบแพทย์ ค่ายาแก้ไอ ยาแก้แพ้ และค่าเอกซเรย์ปอดของคุณแม่วัย 78 ปีที่หมอขอตรวจเพื่อความปลอดภัย

ค่าเครื่องฟอกอากาศสามเครื่อง ซื้อเพิ่มหลังจากอาการเริ่มขึ้น แต่ตัวเลขฝุ่นในบ้านลดลงเพียงเล็กน้อย

ค่าเสียโอกาสในการใช้บ้าน ครอบครัวรีโนเวทเพื่อให้บ้านน่าอยู่ขึ้น แต่กลับหลีกเลี่ยงการอยู่ห้องนั่งเล่นซึ่งเป็นห้องที่ลงทุนมากที่สุด

ความรู้สึกเสียดายและผิดหวัง คุณวิทย์บอกว่าเขาเฝ้ารอวันที่ครอบครัวจะได้นั่งดูทีวีด้วยกันในห้องใหม่ แต่กลายเป็นว่าทุกคนพากันขึ้นห้องนอนเร็วกว่าเดิม

ความเสี่ยงกับผู้สูงอายุในบ้าน นี่คือสิ่งที่ทำให้เขาตัดสินใจเร็วขึ้น เพราะการที่คุณแม่วัย 78 ปีหายใจลำบากในบ้านตัวเองไม่ใช่เรื่องที่รอได้

คุณวิทย์เรียกใช้ บริการกำจัดไรฝุ่น ซักที่นอน โซฟา พรม พร้อมฆ่าเชื้อครบวงจร จาก World Health Disinfection โดยระบุชัดว่าบ้านเพิ่งผ่านงานรีโนเวทหนัก

ทีมงานเลือกใช้ เครื่องกำจัดไรฝุ่น SIRENA System ซึ่งเหมาะกับงานลักษณะนี้เป็นพิเศษ เพราะระบบกรองน้ำจะดักอนุภาคทั้งหมดไว้ในน้ำ ต่างจากเครื่องดูดฝุ่นแบบถุงที่ยิ่งดูดยิ่งพ่นฝุ่นละเอียดกลับเข้าห้อง

ทีมงานทำงานไล่ทีละห้อง เริ่มจากโซฟาชุดใหญ่ในห้องนั่งเล่น ตามด้วยพรม ผ้าม่านที่เพิ่งติดใหม่ ที่นอนทุกห้อง หมอนทุกใบ และเบาะเก้าอี้กินข้าว

ผลลัพธ์ที่เห็นชัดที่สุดอยู่ที่ถังน้ำ น้ำจากการดูดโซฟาและพรมออกมาเป็นสีเทาอมขาวคล้ายน้ำปูน มีตะกอนละเอียดนอนก้นเป็นชั้นหนา คุณวิทย์บอกว่าเขาถ่ายคลิปเก็บไว้ เพราะไม่คิดว่าบ้านที่เช็ดถูมาสามรอบจะยังเหลืออะไรขนาดนี้

ปิดท้ายด้วยการพ่นฆ่าเชื้อมาตรฐานการแพทย์ทั่วบ้าน เพื่อจัดการเชื้อราและแบคทีเรียที่มักเติบโตในช่วงที่บ้านถูกปิดทิ้งไว้ระหว่างก่อสร้าง

ช่วงเวลาที่เหมาะที่สุดคือหลังจากผู้รับเหมาส่งมอบงานและทำความสะอาดพื้นผิวเรียบร้อยแล้ว แต่ก่อนที่ครอบครัวจะย้ายกลับเข้าอยู่เต็มรูปแบบ

1. รอให้กลิ่นสีและตัวทำละลายระเหยไปก่อน ประมาณ 7 ถึง 14 วันโดยเปิดระบายอากาศ
2. ให้ทีมทำความสะอาดพื้นผิวแข็งให้เสร็จก่อน พื้น ผนัง ฝ้า และกระจก
3. ค่อยขนเฟอร์นิเจอร์ผ้าเข้าบ้าน แล้วจึงเรียกทีมกำจัดไรฝุ่นมาทำความสะอาดเชิงลึกทั้งหมด
4. ปิดท้ายด้วยการพ่นฆ่าเชื้อทั่วบ้าน ก่อนวันย้ายเข้าจริง

สำหรับบ้านที่ย้ายเข้าไปแล้วอย่างกรณีคุณวิทย์ ก็สามารถทำได้ทันทีและเห็นผลได้เช่นกัน

อ่านแนวทางด้านคุณภาพอากาศภายในอาคารเพิ่มเติมได้ที่ องค์การอนามัยโลก และข้อมูลสุขภาพจาก กรมควบคุมโรค

• บ้านที่เพิ่งรีโนเวทหรือต่อเติมเสร็จ
• คอนโดที่เพิ่งรับมอบห้องจากโครงการ
• บ้านที่เพิ่งทาสีใหม่หรือเปลี่ยนพื้นทั้งหลัง
• สำนักงานที่เพิ่งปรับปรุงพื้นที่หรือย้ายเข้าใหม่
• ร้านค้าและคลินิกที่เพิ่งตกแต่งเสร็จก่อนเปิดให้บริการ
• บ้านที่ปิดทิ้งไว้นานแล้วกลับเข้าอยู่ใหม่

ในทุกกรณี การทำความสะอาดเชิงลึกก่อนเริ่มใช้งานจริงช่วยลดทั้งปัญหาสุขภาพระยะสั้นและการสะสมของไรฝุ่นในระยะยาว

ทำความสะอาดใหญ่มาแล้ว ยังต้องทำอีกไหม

ควรทำก่อนหรือหลังขนเฟอร์นิเจอร์เข้าบ้าน

ฝุ่นสีและกลิ่นสารเคมีจัดการได้ด้วยหรือไม่

ใช้เวลานานเท่าไรสำหรับบ้านสองชั้น

ต้องออกจากบ้านระหว่างทำงานหรือไม่

ให้บริการต่างจังหวัดหรือไม่

เจ้าของบ้านส่วนใหญ่เริ่มคิดเรื่องทำความสะอาดตอนงานเสร็จแล้ว ซึ่งสายเกินไปสำหรับหลายเรื่อง คุณวิทย์สรุปไทม์ไลน์ที่เขาอยากให้ตัวเองในอดีตได้อ่าน

ก่อนเริ่มงานก่อสร้าง ขนเฟอร์นิเจอร์ผ้าออกจากพื้นที่ทำงานให้มากที่สุด และห่อด้วยพลาสติกที่ปิดสนิททุกด้าน ไม่ใช่แค่คลุมทับ เพราะฝุ่นละเอียดจะเข้าทางด้านล่างที่เปิดอยู่ ตกลงกับผู้รับเหมาให้ปิดกั้นพื้นที่ด้วยแผ่นพลาสติกและติดตั้งพัดลมดูดอากาศออกนอกบ้านระหว่างงานที่ก่อฝุ่นหนัก

ระหว่างงานก่อสร้าง ขอให้ผู้รับเหมาเก็บฝุ่นทุกวันแทนที่จะเก็บรวมตอนจบ และเปลี่ยนแผ่นกรองแอร์หากยังเปิดแอร์ใช้งานในบางห้อง

สัปดาห์แรกหลังส่งมอบงาน เปิดประตูหน้าต่างระบายอากาศให้มากที่สุดเพื่อไล่สารระเหยจากสีและกาว ยังไม่ควรขนเฟอร์นิเจอร์ผ้ากลับเข้ามาในช่วงนี้

สัปดาห์ที่สอง ทำความสะอาดพื้นผิวแข็งทั้งหมด ทั้งพื้น ผนัง ฝ้า วงกบ และช่องแอร์ ล้างแผ่นกรองแอร์ทุกตัว

สัปดาห์ที่สาม ขนเฟอร์นิเจอร์ผ้ากลับเข้าบ้าน แล้วนัดทีมทำความสะอาดเชิงลึกทันทีในสัปดาห์เดียวกัน เพื่อเก็บฝุ่นที่ติดมาระหว่างจัดเก็บและขนย้าย

หลังจากนั้นหนึ่งเดือน ประเมินซ้ำ หากยังมีอาการหรือยังตรวจพบฝุ่นสูงในบางห้อง ให้เน้นเฉพาะจุดนั้นเพิ่ม

คุณวิทย์ย้ำว่าลำดับนี้สำคัญกว่าที่คิด เพราะถ้าทำความสะอาดเฟอร์นิเจอร์ผ้าก่อนที่พื้นผิวแข็งจะสะอาด ฝุ่นจากฝ้าและผนังจะตกลงมาเกาะเฟอร์นิเจอร์อีกครั้งภายในไม่กี่วัน

ไม่ใช่ฝุ่นก่อสร้างทุกชนิดจะเหมือนกัน การรู้ว่าบ้านของคุณเจอฝุ่นแบบไหนช่วยให้วางแผนได้ตรงจุด

ฝุ่นปูนและฝุ่นคอนกรีต เกิดจากการทุบ เจาะ และขัดพื้น มีความเป็นด่างสูงและมีขอบคม ระคายเคืองเยื่อบุจมูกและลำคอมาก มักฟุ้งไปทั่วบ้านและตกค้างในเนื้อผ้าได้ยาวนาน

ฝุ่นยิปซัม จากการติดตั้งและขัดผนังเบา อนุภาคเบามากและลอยได้นานหลายชั่วโมง มักไปสะสมบนพื้นผิวสูงและในช่องแอร์

ผงไม้ จากงานเฟอร์นิเจอร์บิลท์อินและงานพื้นไม้ อาจมีสารเคลือบผิวปะปน และบางคนแพ้ผงไม้บางชนิดโดยเฉพาะ

ละอองสีและตัวทำละลาย ระเหยต่อเนื่องได้หลายสัปดาห์ ทำให้เกิดอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ และระคายตา แม้กลิ่นจะจางลงแล้วก็ตาม

ฝุ่นจากการรื้อของเก่า อาจมีทั้งเชื้อรา สปอร์ และสารอินทรีย์จากวัสดุเดิมที่สะสมมาหลายปี ซึ่งเป็นกลุ่มที่กระตุ้นระบบทางเดินหายใจได้รุนแรงที่สุด

ในทางปฏิบัติ บ้านที่ผ่านงานรีโนเวทใหญ่มักเจอทั้งห้าชนิดพร้อมกัน ซึ่งเป็นเหตุผลที่การทำความสะอาดพื้นผิวเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ

สำหรับงานหลังรีโนเวท จุดชี้ขาดคือขนาดอนุภาคที่เครื่องสามารถกักไว้ได้จริง เพราะฝุ่นก่อสร้างมีขนาดเล็กกว่าฝุ่นบ้านทั่วไปมาก

เพิ่งรับมอบคอนโดจากโครงการ ควรทำก่อนย้ายเข้าไหม

แผ่นกรองแอร์ล้างเองแล้ว ยังต้องทำอะไรอีกไหม

บ้านมีเด็กเล็ก ควรให้เด็กกลับเข้าบ้านเมื่อไร

ถ้ายังทำต่อเป็นเฟส ควรทำความสะอาดตอนไหน